III SA/Wa 3157/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Artur Kuś, Sędziowie sędzia WSA Tomasz Sałek (sprawozdawca), asesor WSA Piotr Dębkowski, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 maja 2018 r. sprawy ze skargi B. z siedzibą w A. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpoznania 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz B. z siedzibą w A. kwotę 580 zł (słownie: pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. B.G. z siedzibą w Austrii (zwana dalej: "Skarżąca", "Strona" lub "Spółka") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. skargę na wydane przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. postanowienie z dnia [...] września 2016 r. w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Decyzją z dnia [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. (dalej; "organ I instancji") orzekł na rzecz Strony o zwrocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2015 r. w kwocie 6.555,00 zł. Wraz z ww. rozstrzygnięciem pismem z dnia 15 czerwca 2016 r. organ I instancji wezwał Stronę do podania aktualnych danych dotyczących rachunku bankowego zgodnie z § 10 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 2014 r. w sprawie zwrotu podatku od towarów i usług niektórym podmiotom (Dz.U. z 2014 r. poz. 1860, dalej: "Rozporządzenie MF"). W dniu 6 lipca 2016 r. do organu I instancji wpłynęła kserokopia pierwszej strony ww. decyzji wysłana za pośrednictwem placówki pocztowej w dniu 4 lipca 2016 r., na której odręcznie napisano: "Wnoszę odwołanie od decyzji w części odmowy przesłania zwrotu VAT na konto Urzędu Skarbowego dla Firmy B. (konto tej firmy) w Wiedniu. Uzasadnienie uzupełnię." Powyższe odwołanie podpisane zostało przez Prezesa Spółki B.B. Pismem z dnia 25 lipca 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej: "organ odwoławczy", "organ II instancji") wezwał Stronę do: wskazania osoby uprawnionej do wniesienia podania lub przedstawienia oryginału pełnomocnictwa udzielonego osobie składającej odwołanie do reprezentowania Strony wraz z oryginałem tłumaczenia przysięgłego ich treści na język polski, a także do wskazania zarzutów przeciw decyzji i określenia ich istoty. Wraz z pismem z dnia 1 sierpnia 2016 r. Strona dostarczyła wyciąg z danymi firmy wpisanymi do [...] w Wiedniu, z których wynika, że B.B. jest członkiem zarządu firmy oraz jej wspólnikiem uprawnionym do reprezentowania Spółki. W przedmiotowym piśmie Strona wskazała także, że odwołanie odnosi się do części dotyczącej uznania reprezentacji przed urzędami skarbowymi na terenie UE złożonego dla rewidenta podatkowego mgr K.B. Skarżąca podniosła również, że nie jest w ogóle zobowiązana do posiadania konta bankowego, a tym bardziej nie jest zobowiązana do posiadania konta bankowego w złotówkach. Oświadczyła, że nie posiada de facto konta bankowego ani w złotówkach ani w euro. Spółka zaznaczyła, że polski organ skarbowy winien przelać określoną w decyzji kwotę zwrotu w systemie Sepa na konto urzędu skarbowego w Wiedniu i kwota ta zostanie automatycznie przeliczona po stosownym kursie euro i zarachowana na poczet bieżących zobowiązań Spółki. Strona podniosła, że żądany przez polskie organy skarbowe sposób zwrotu na podstawie Rozporządzenia MF nie jest zgodny z prawem unijnym. W związku z powyższym Strona zażądała, aby organ II instancji we własnym zakresie stwierdził niezgodność prawa krajowego z prawem unijnym i zastosował wprost prawo unijne lub zwrócił się z prośbą do Prezesa NSA, aby ten zadał pytanie prejudycjalne do "Trybunału Konstytucyjnego" o treści "Czy wnioskodawca zwrotu podatku VAT w Unii Europejskiej musi mieć na te potrzeby własne konto bankowe w walucie kraju, w którym ubiega się o zwrot?". W związku z powyższym Spółka wniosła o przekazanie kwoty 6.555,00 zł do urzędu skarbowego w Wiedniu. Postanowieniem z dnia [...] września 2016 r. organ II instancji, na podstawie art. 228 § 1 pkt 3 w zw. z art. 222 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (2017 r. poz. 201 ze zm., dalej w skrócie: "O.p.") pozostawił odwołanie bez rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazał, że w przedmiotowej sprawie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W., jako organ określony w § 9 ust. 1 Rozporządzenia MF zasadnie wydał decyzję z dnia [...] czerwca 2016 r. orzekając o zwrocie, a następnie działając w imieniu urzędu skarbowego na podstawie § 9 ust. 6 Rozporządzenia MF pismem dnia 15 czerwca 2016 r. wezwał Stronę do podania aktualnych danych dotyczących rachunku bankowego, tak aby dokonać prawidłowego zwrotu określonej ww. decyzją kwoty. Ponadto organ odwoławczy uznał, że zarzuty Strony nie dotyczą merytorycznego rozstrzygnięcia podjętego w decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r., lecz dotyczą czynności, które wykonuje "urząd skarbowy", tj. takie czynności które można jednoznacznie zakwalifikować do czynności materialno-technicznych związanych z samym przekazaniem kwoty, o której uprzednio orzekł "naczelnik urzędu skarbowego". Zdaniem organu II instancji również zakres żądania Strony nie jest powiązany z rozstrzygnięciem. Strona nie wskazała bowiem uchybień, które odnosiłyby się do działań podjętych przez organ I instancji, a które wpływały na określenie kwoty zwrotu podatku. W konsekwencji organ stwierdził, że nie został wskazany zakres, w jakim ma zostać zweryfikowana decyzja organu pierwszej instancji, a podniesione zarzuty dotyczą tylko i wyłącznie czynności materialno-technicznej zwrotu będącej poza ramami rozstrzygnięcia merytorycznego. W przywołanej na wstępie skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko i wniosła o przyznanie kosztów postępowania. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 12 stycznia 2018 r. Skarżąca podała, że naruszenie jej interesu prawnego wiąże się z jej prawem do zwrotu nadpłaty podatku VAT, które to prawo zostało naruszone przez nieuwzględnienie jej wniosku o zwrot nadpłaty na konto Skarżącej prowadzone przez Urząd Skarbowy w Wiedniu. W odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Stosownie do treści przepisów art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz.1369 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak rozumiejąc swoją rolę Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie narusza prawo. Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego. Stosownie do art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 p.p.s.a., sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Podstawą zaskarżonego postanowienia wydanego w oparciu o art. 228 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, było ustalenie, że pomimo prawidłowego wezwania, nie uzupełniono braku formalnego odwołania poprzez wskazanie zarzutów przeciw decyzji z dnia [...] czerwca 2016 roku oraz określenia ich istoty. Organ odwoławczy nie uznał bowiem pisma Skarżącej z dnia 1 sierpnia 2016 roku za zawierające treści określone w art. 222 Ordynacji podatkowej, a tym samym uzupełniającego braki formalne odwołania od decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. Zdaniem organu odwoławczego, zarzuty podniesione przez Stronę w odwołaniu oraz uzupełniającym je piśmie, nie dotyczą merytorycznego rozstrzygnięcia podjętego w decyzji organu pierwszej instancji, lecz odnoszą się do czynności, które wykonuje "urząd skarbowy", tj. takich czynności, które można jednoznacznie zakwalifikować do czynności materialno-technicznych związanych z samym przekazaniem kwoty o której uprzednio orzekł naczelnik urzędu skarbowego. Te czynności natomiast pozostają poza ramami rozstrzygnięcia merytorycznego. Organ pomija jednakże okoliczność, że kwestia konieczności dysponowania odpowiednim rachunkiem bankowym przez Stronę ujęta została wprost w treści decyzji pierwszoinstancyjnej, jako wymóg niezbędny do zwrotu podatku. Organ pierwszej instancji podkreślił bowiem, że w związku z tym, iż wskazany w formularzu wniosku rachunek bankowy, na który ma być dokonany zwrot podatku od towarów i usług, nie należy do Wnioskodawcy, przelew zostanie dokonany po uzyskaniu rachunku bankowego należącego do Skarżącej. Z tym też stanowiskiem organu nie zgadzała się Strona, artykułując w odwołaniu i odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych tego odwołania, że nie posiada konta bankowego a organ skarbowy winien przelać określoną w decyzji kwotę zwrotu na konto urzędu skarbowego w Wiedniu celem zarachowana jej na poczet bieżących zobowiązań Spółki. W ocenie Sądu, tak sformułowane żądanie (przez stronę działającą bez profesjonalnego pełnomocnika), nie może stanowić przeszkody do rozpoznania odwołania. Sam sposób formułowania zarzutów odwołania, nie może być traktowany jako brak formalny skutkujący pozostawieniem odwołania bez rozpatrzenia, skoro z jego treści wynika, że Strona kwestionuje wynikający z treści decyzji sposób zwrotu podatku. Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że art. 222 O.p. wskazuje na wymagania szczególne, które musi spełniać odwołanie, jednakże wymagań tych nie należy traktować w sposób zanadto formalistyczny, skoro z treści odwołania oraz pisma Skarżącej w sposób wystarczający wynika, że jej intencją jest dokonanie na jej rzecz zwrotu podatku, ale w inny sposób, niż określony przez organ pierwszej instancji w decyzji z dnia [...] czerwca 2016 roku. Skarżąca wprost w uzupełnieniu braków odwołania wskazała, że wbrew brzmieniu rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 2014 r. w sprawie zwrotu podatku od towarów i usług niektórym podmiotom (Dz. U. z dnia 22 grudnia 2014 r.) zwrot podatku winien nastąpić na wskazany przez nią rachunek, natomiast niekoniecznie już do niej należący. Zatem Skarżąca wyraźnie wskazała, dlaczego nie zgadza się z decyzją pierwszoinstancyjną w tym zakresie. Artykuł 222 O.p. stanowi, że "odwołanie od decyzji organu podatkowego powinno zawierać zarzuty przeciwko decyzji, określać istotę i zakres żądania będącego przedmiotem odwołania oraz wskazywać dowody uzasadniające to żądanie". Powyższy przepis stanowi niewątpliwie odstępstwo od generalnie obowiązującego odformalizowania środków odwoławczych w postępowaniu administracyjnym. Wymaga bowiem od strony postępowania podatkowego skonkretyzowania w odwołaniu zarzutów, sprecyzowania żądania i powołania dowodów. Powyższe rozwiązanie prawne stanowi zatem ograniczenie w realizacji zasady dwuinstancyjności postępowania, określonej dla postępowania podatkowego w art. 127 Ordynacji podatkowej, a ponadto gwarantowanej w przepis art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z tego względu przepis art. 222 Ordynacji podatkowej, jako przepis wyjątkowy powinien być interpretowany w sposób ścisły. Wykładnia rozszerzająca prowadzić bowiem może do ograniczenia jednego z podstawowych praw procesowych strony postępowania podatkowego, jakim jest prawo do instancyjnej kontroli decyzji, a w konsekwencji - do kontroli sądowej. Ordynacja podatkowa nie definiuje w żaden sposób użytych w zacytowanym przepisie pojęć: "zarzut" i "żądanie". W wykładni językowej należy odwołać się do potocznego znaczeniem tych słów w języku polskim. "Zarzut" oznacza "słowa zawierające ujemną ocenę czegoś, zastrzeżenie, pretensję do kogoś o coś" (Słownik języka polskiego, pod red. M. Szymczaka, PWN 1981, t. III, s. 955). Z kolei "żądanie" to tyle co "życzenie wyrażone w kategorycznej formie; to, czego ktoś żąda" (powołany wyżej Słownik, s. 1086). Powyższe znaczenie potoczne nie ma bezpośredniego odniesienia do języka prawniczego, w którym zwłaszcza pojęcie zarzutu da się zdefiniować w oparciu o wykładnię systemową. Nie można jednak tracić z pola widzenia, że stroną postępowania podatkowego nie zawsze są osoby korzystające z fachowej pomocy prawnej. Dla nich wykładnia językowa ma podstawowe znaczenie, a organ może wymagać stosowania się strony do szczególnych wymogów prawnych tylko o tyle, jeśli zachowuje się zgodnie z zasadą określoną w art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, to znaczy dbając o postępowanie budzące zaufanie do organów podatkowych (por. wyrok NSA z 22 marca 2000r. sygn. I SA/Ka 1729/98, System Informacji Prawnej LEX nr 42944). W tych okolicznościach – w ocenie Sądu – nadmierny formalizm organu odwoławczego nie powinien uniemożliwić stronie, działającej bez fachowej pomocy, skorzystania przysługującego jej prawa do kontroli decyzji administracyjnej przez organ odwoławczy w kwestionowanym przez nią aspekcie. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a.