III SA/Wa 3161/16

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 25/11/2016 r. po rozpoznaniu wniosku M.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...]/8/2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2013 r. p o s t a n a w i a odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie 1) Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj., np. zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienia pełnomocnika z urzędu - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Okoliczności uzasadniające potrzebę przyznania stronie prawa pomocy powinna wykazać – strona. 2) M.G., dalej jako strona, pismem z 3/11/2016 r. oraz wnioskiem zawartym w formularzu PPF z 19/09/2016 r. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na brak środków finansowych. W uzasadnieniu poinformował, o tym, że: - wszelkie środki pieniężne zostały zajęte w toku postępowania egzekucyjnego; - prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci (2013 i 2015 r); - nie ma środków na pokrycie wpisu sądowego w wysokości 17630 zł; - względem Skarżącego zostało wydanych szereg decyzji określających zobowiązania podatkowe w wielomilionowym rozmiarze; - dochodzenie jego konstytucyjnych opraw przed sądem nie powinno zostać mu odebrane z uwagi na niewydolność finansową; - zarobki miesięczne zony to kwota ok 192 zł netto; - kwoty wynikające z różnicy pomiędzy miesięcznymi dochodami żony a wydatkami są pokrywane z niewielkich darowizn otrzymywanych od najbliższej rodziny; - wartość posiadanych zasobów przez Skarżącego na dzień złożenia wniosku to 4500 zł (1500 zł w gotówce oraz 60 udziałów w spółkach z o.o. o wartości 3 tys. zł) - żona Skarżącego posiada 50 udziałów w sp. z o.o. o wartości ok 2,5 tys. zł oraz 4 tys. zł w gotówce; - Skarżący ponosi z tytułu dzierżawy nieruchomości opłaty w wysokości 12 tys. zł, opłaty za media – 700 zł miesięcznie Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 P.p.s.a. referendarz sądowy wezwał Skarżącego o przedstawienie dodatkowych informacji. Skarżący, odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z 8/11/2016 r. wskazał, że "nie jest możliwa ścisła kontrola dochodu małżonki Skarżącego, ze względu na istniejącą między małżonkami rozdzielność majątkową ustanowioną w 2015 r. Poinformował, że w 2015 r. osiągał znaczne dochody, których obecne nie uzyskuje. Nadto zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej. W chwili obecnej średni dochód gospodarstw domowego Skarżącego wynosi 3700 zł brutto oraz środki z tytułu 500+, ponieważ każde z małżonków uzyskuje wynagrodzenie w wysokości płacy minimalnej. Bieżące dochody gospodarstwa domowego Skarżącego nie wystarczają na zaspokojenie jego potrzeb, zatem korzysta on z pomocy rodziny. Miesięczne wydatki gospodarstwa domowego wynoszą nie mniej niż 2200 zł, przy czym Skarżący spodziewa się wzrostu wydatków w zimie – ze względu na sezon grzewczy. Pełnomocnik Skarżącego odmówił podania wynagrodzenia doradcy podatkowego powołując się na tajemnicę zawodową. Oświadczył też, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej i nie jest w stanie partycypować – w jakimkolwiek zakresie – w kosztach postepowania. Skarżący załączył umowę o rozdzielności majątkowej, rachunek zysków i strat za 2015 r i za 2016 r., wyciągi z rachunku bankowego, zeznania PIT, tytuły wykonawcze, postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego i in. 3) Referendarz sądowy zauważa, że wpisy w badanych sprawach wynoszą 413 zł i 529 zł (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 30/8/2016 r. i 6/9/2016r). Zarazem spór w sprawach dotyczy domniemanego ewidencjonowania przez Skarżącego – świadomie lub w braku ostrożności wymaganej od przedsiębiorcy - w rejestrze sprzedaży/zakupów faktur VAT, które nie dokumentują rzeczywistego obrotu. Na potrzeby postępowania o prawo pomocy referendarz sądowy, związany zasadą domniemania prawdziwości twierdzeń Skarżącego w zakresie sposobu prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, nie podziela poglądów organów podatkowych. Stąd uznaje istnienie działalności, których pochodną są wartości przedmioty zaskarżenia (w wysokości 1763075 zł oraz 1373956 zł por. odpowiedzi na skargi w obu sprawach). W ocenie referendarza sądowego, zadeklarowany brak wolnych środków finansowych, nie oznacza automatycznie, że Skarżący w ogóle nie może ponieść żadnych kosztów sądowych. Przy czym aby dokonać oceny, na jakim ewentualnie poziomie Skarżący mógłby partycypować w kosztach wszczętego postępowania, referendarz sądowy musi dysponować rzetelnymi i spójnymi oświadczaniami i dokumentami dotyczącymi sytuacji finansowej Skarżącego, czego w sprawie zabrakło. Nie jest to jednak okoliczność, którą referendarz sadowy uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy, o czym niżej. Przede wszystkim urzędnik sądowy jest przekonany o tym, że przekazana umowa majątkowa małżeńska m-dzy M.G. a M.G. nie zwalnia małżonków od wzajemnej pomocy, także finansowej, który to obowiązek wynika wprost z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Co więcej, umowa ta nie zwalnia od przedłożenia wyczerpujących informacji o kondycji majątkowej, co - być może – zostanie rozwinięte w wyniku rozpoznania ewentualnego sprzeciwu Skarżącego. Tym samym referendarz sądowy uznał, że Skarżący są w stanie z posiadanych razem środków (oszczędności) w wysokości ok 11 tys. zł (6,5 tys. zł w gotówce i 5,5 tys. w papierach wartościowych (rubryki 7.2.1, 7.2.2. oraz 8 formularza PPF) wygospodarować środki na poczet postępowania w wysokości ok 1 tys. zł (wpisy od skarg w obu rozpoznawanych przez referendarza sądowego sprawach). Zdolność do uczestnictwa w kosztach postępowania wynika także ze środków posiadanych na rachunkach bankowych i sposobu gospodarowania nimi, co wynika z nadesłanej historii rachunku bankowego. W szczególności uwagę zwraca nie tylko posiadana płynność finansowa, ale też dokonywanie z rachunku darowizn (k. 80 akt sądowych), czy zakupy w sklepie [...] na kwotę równa kwocie wpisu od obu skarg (k 83). Wydatki te nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami z tytułu postępowania sądowego. Referendarz sądowy podziela przy tym wątpliwości dotyczące rzetelności deklaracji przez Skarżącego stanu finansowego, co wyjaśniono – bardziej szczegółowo - w postanowieniu z 8/11/2016 r. III SA/Wa 2783/16. Nadto, choć nie ma to, wobec okoliczności przywołanych powyżej, znaczenia dla wyniku sprawy, jednakże urzędnik sądowy nie uwzględnia przyczyn odmowy podania szczegółów warunków finansowania pełnomocnika (doradcy podatkowego). Przede wszystkim wezwanie było kierowane do Skarżącego i to on powinien udzielić stosownych informacji, a nie pełnomocnik zasłaniający się "tajemnicą zawodową". Stad też znowelizowane (od 15/8/2015 r.) zasady podpisywania formularza z art. 252 § 1 P.p.s.a., które nakładają obowiązek osobistego podpisania wniosku przez Skarżącego. Nadto specyfika postępowania o prawo pomocy wymaga podania wszelkich informacji dotyczących dysponowania środkami finansowymi przez stronę, także przeznaczanymi na wynagrodzenie pełnomocników. Wreszcie art. 37 ust. 1 ustawy o doradztwie podatkowym (Dz.U.2016 poz 794 tj) zobowiązuje doradcę podatkowego do zachowania w tajemnicy faktów i informacji, z którymi zapoznał się w związku z wykonywaniem zawodu (obowiązek ten nie może być ograniczony w czasie), ale dotyczy to, co do zasady tego, że klient nie powinien mieć żadnych obaw przed powierzeniem doradcy tajemnic dotyczących wszelkich swoich interesów (por. Dominik Szczygieł, Komentarz do art.37 ustawy o doradztwie podatkowym, Lex). Przepis ten jest podobny w treści i zakresie do analogicznych przepisów innych ustaw korporacyjnych (np. art. 18 ust. 1 Prawa o notariacie, art. 6 ust. 1 Prawa o adwokaturze czy art. 3 ust. 3 ustawy o radcach prawnych). Obowiązek "tajemnicy" obejmuje także składanie zeznań w postępowaniu karnym oraz rozciąga się na dokumenty znajdujące w posiadaniu doradcy podatkowego. W żadnym natomiast aspekcie nie dotyczy zakazu ujawniania przez Skarżącego szczegółów gospodarki finansowej w tym wypłat wynagrodzenia pełnomocnika. Obranie przez Skarżącego zaprezentowanej powyżej taktyki procesowej jest oczywiście dopuszczalne i dozwolone, ale nie może wywołać korzystnych skutków w postępowaniu o prawo pomocy. Z tych powodów, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., urzędnik sądowy podjął decyzję, jak w sentencji