III SA/Wa 3176/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Artur Kot (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Aneta Lemiesz, sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Protokolant starszy referent Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi A. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz A.G. kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1.1. Postanowieniem z [...] października 2013 r., po rozpatrzeniu wniosku A. G. (dalej: "skarżący"), Dyrektor Izby Skarbowej W. (dalej: "Dyrektor IS" lub "organ odwoławczy") odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. (dalej: "Naczelnik US" lub "organ I instancji") z [...] lipca 2013 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Dyrektor IS wskazał między innymi przepisy art. 162 § 1 – 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012, poz. 749 ze zm.; dalej: "Op"). 1.2. Uzasadniając rozstrzygnięcie Dyrektor IS wskazał, że Naczelnik US decyzją z [...] lipca 2013 r. określił skarżącemu zobowiązanie w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości. Decyzja organu I instancji zawierała prawidłowe pouczenie o przysługującym środku zaskarżenia. Przesyłka listowa zawierająca przedmiotową decyzję została skutecznie doręczona pełnomocnikowi skarżącego 22 lipca 2013 r. Termin do wniesienia odwołania upłynął z dniem 5 sierpnia 2013 r. Pismami z 13 sierpnia 2013 r. pełnomocnik skarżącego wniósł odwołanie oraz wystąpił do Dyrektora IS z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tejże czynności. Powołał się na swoją niezdolność do pracy z powodu choroby w dniach od 5 do 9 sierpnia 2013 r. Załączył do wniosku dwa zaświadczenia lekarskie. Postanowieniem z [...] października 2013 r. Dyrektor IS odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. 1.3. Zdaniem Dyrektora IS, pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Prowadzi bowiem kancelarię adwokacką i zatrudnia pracowników. Nie wykazał, że dołożył należytej staranności celem uniknięcia negatywnych konsekwencji związanych z niedopełnieniem w zakreślonym terminie czynności. Oświadczenie o chorobie i niezdolności do pracy, potwierdzone zaświadczeniami lekarskimi, w tym przez biegłego lekarza sądowego, nie świadczą zdaniem organu o tym, że pełnomocnik skarżącego dochował należytej staranności, gdyż nie wykazał, że czynność nie mogła zostać dokonana przez inną osobę, także ramach pełnomocnictwa substytucyjnego. Dyrektor IS powołał się na taką możliwość dokonując analizy treści dokumentu pełnomocnictwa. Zauważył, że pomimo zalecenia lekarza, iż w czasie niezdolności do pracy "chory powinien leżeć" pełnomocnik skarżącego udał się do innego lekarza (biegłego sądowego). Okoliczność ta stanowiła dla Dyrektora IS podstawę do wniosku, że stan zdrowia pełnomocnika skarżącego nie wykluczał możliwości podjęcia "podstawowych działań w celu odpowiedniego zabezpieczenia interesów reprezentowanego Podatnika". 2.1. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący, który pismem z 22 listopada 2013 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ostateczne w administracyjnym toku instancji postanowienie organu odwoławczego. Występując "o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia", autor skargi postawił zarzuty naruszenia: - art. 191 oraz art. 187 § 1 w związku z art. 180 § 1 Op poprzez niewłaściwe zastosowanie, skutkujące niewłaściwą oceną dowodów oraz nieprzeprowadzeniem dowodów w postaci przesłuchania świadków na okoliczność choroby celem ustalenia, czy zaistniała przesłanka braku winy przy uchybieniu terminu do wniesienia odwołania; - art. 162 § 1 Op poprzez niewłaściwe zastosowanie skutkujące bezpodstawną odmowa przywrócenia terminu; - art. 228 § 1 pkt 2 Op poprzez jego błędne zastosowanie skutkujące stwierdzeniem uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. 2.2. Zdaniem autora skargi, organ w wyniku błędnie ustalonego stanu faktycznego sprawy w sposób wadliwy przyjął, że w sprawie doszło do przekroczenia terminu do dokonania przedmiotowej czynności z jego winy. Uchybienie terminowi nastąpiło z przyczyn niezawinionych przez pełnomocnika, który w wyniku trudnej do przezwyciężania przeszkody (choroby) pozbawiony został możliwości dokonywania jakichkolwiek czynności zawodowych w imieniu i na rzecz skarżącego. Z powodu nagłego pogorszenia się stanu swojego zdrowia nie był w stanie zabezpieczyć interesów skarżącego (złożyć odwołanie), czy też ustanowić w sprawie substytuta. Zdołał stawić się w czasie choroby u biegłego sądowego, celem odpowiedniego zabezpieczenia interesów innych klientów, głównie w postępowaniach przed sądami powszechnymi. Dyrektor IS nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Bezpodstawnie pominął wskazane wyżej okoliczności mające istotny wpływ na wynik sprawy oraz pochopnie przyjął, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 162 Op. Wadliwie przyjął, że działanie pełnomocnika stanowiło przejaw niedbalstwa (braku należytej staranności). 2.3. Odpowiadając na skargę, Dyrektor IS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wystąpił o jej oddalenie. Za chybione uznał zarzuty skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie. 3.1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania w sprawie, czy organy administracji nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "u.p.p.s.a."). Dodać należy, że zgodnie z art. 134 u.p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 3.2. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny zasadności wniosku Dyrektora IS, który stwierdził, że pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania. Przedstawione przez pełnomocnika skarżącego zaświadczenia lekarskie o niezdolności do pracy z powodu choroby nie świadczą zdaniem organu od tym, że adwokat nie mógł wyręczyć się inną osobą (udzielić pełnomocnictwa substytucyjnego) w celu dochowania terminu przewidzianego dla złożenia odwołania. Dyrektor IS odmówił zatem skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia odwołania, gdyż uchybienie terminowi było efektem nienależytej staranności (niedbalstwa) pełnomocnika skarżącego (adwokata). 4. Z treści mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów art. 162 Op wynika, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). Przywrócenie terminu do złożenia podania przewidzianego w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3). Przepisy § 1-3 stosuje się do terminów procesowych (§ 4). Uprawdopodobnienie jest przy tym środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych (W. Siedlecki, Zarys postępowania cywilnego, Warszawa 1968, s. 247). Brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet za pomocą największego w danych warunkach wysiłku. Choćby niewielkie niedbalstwo wnioskodawcy uniemożliwia przyjęcie, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się nagłą chorobę, która uniemożliwiła wyręczenie się inną osobą (zob. wyrok NSA z 3 sierpnia 2001 r., I SA/Wr 676/99, niepubl.; przywołany przez B. Gruszczyńskiego [w:] Ordynacja podatkowa. Komentarz, S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; LexisNexis 2007, s. 580). 5. Zdaniem Sądu, zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 w związku z art. 162 § 1 Op, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wystąpiły zatem przesłanki, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a., uzasadniające wyeliminowanie tego aktu z obrotu prawnego. Organ odwoławczy nie ustalił bowiem należycie stanu faktycznego niniejszej sprawy. Nie podjął stosownych działań w celu wyjaśnienia powziętych wątpliwości dotyczących braku winy po stronie pełnomocnika skarżącego w uchybieniu terminu do złożenia odwołania. Bezpodstawnie przyjął, że fakt stawienia się przez pełnomocnika skarżącego w czasie jego niezdolności do pracy (choroby) u innego lekarza (biegłego sądowego), świadczy o tym, że pełnomocnik skarżącego nie dochował należytej staranności (dopuścił się niedbalstwa) reprezentując interesy skarżącego. Nie ustalił, czy skarżący mógł się wyręczyć inną osobą w celu dochowania terminu do złożenia odwołania (udzielić pełnomocnictwa substytucyjnego). Pochopnie przyjął, że wizyta chorego u innego lekarza świadczy o możliwości wykonywania pracy, wbrew zaleceniom lekarza pierwszego kontaktu, który stwierdził, że chory powinien leżeć. Pominął specyfikę pracy adwokata, który w ocenie Sądu wykazał się dbałością o interesy innych klientów stawiając się u lekarza będącego biegłym sądowym w celu potwierdzenia swojej niezdolności do pracy w czasie choroby. Dyrektor IS pominął także oświadczenie pełnomocnika skarżącego zawarte we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, że stan jego zdrowia uległ nagłemu pogorszeniu 5 sierpnia 2013 r. Nie wykazał, że argumentacja wnioskodawcy (jego pełnomocnika) jest niewiarygodna. W konsekwencji, Dyrektor IS pochopnie przyjął, że pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminowi przewidzianemu dla złożenia odwołania. 6. Za częściowo trafne Sąd uznał zarzuty i wnioski skargi oraz związaną z nimi argumentację, o czym mowa wyżej. Za chybione należy zaś uznać zarzuty naruszenia art. 228 § 1 pkt 2 Op, gdyż przepis ten nie stanowił podstawy prawnej rozstrzygnięcia niniejszej sprawy i nie znajduje zastosowania w realiach niniejszej sprawy. Za chybione uznać także należało wnioski skargi, gdyż jej przedmiotem było postanowienie w sprawie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, a nie decyzja wymiarowa. 7. Ponownie rozpoznając sprawę Dyrektor IS obowiązany będzie uwzględnić powyższe rozważania Sądu i podjąć stosowne działania w celu prawidłowego ustalenia stanu faktycznego niniejszej sprawy. Oczywiście tylko wówczas, gdy uzna, że istnieją przesłanki do kontynuowania postępowania wyjaśniającego w celu badania wiarygodności oświadczenia pełnomocnika skarżącego, iż z powodu nagłego pogorszenia stanu zdrowia potwierdzonego zaświadczeniami lekarskimi, nie mógł dochować terminu do złożenia odwołania. 8. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Zakres, w jakim uchylony akt nie może być wykonany, Sąd określił zgodnie z art. 152 u.p.p.s.a. (pkt 2). O zwrocie kosztów postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 209 u.p.p.s.a. w związku z § 6 pkt 6 i § 18 ust. 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), gdyż strona skarżąca reprezentowana była przed Sądem przez adwokata. Na łączną kwotę przysługujących do zwrotu stronie skarżącej kosztów postępowania Sąd zaliczył 100 zł tytułem wpisu stałego od skargi, 240 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego i 17 zł tytułem uiszczonej opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa (razem 357 zł, jak w punkcie trzecim sentencji wyroku).