III SA/Wa 3197/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, Sędziowie sędzia WSA Sylwester Golec (sprawozdawca), sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, Protokolant starszy referent Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2015 r. sprawy ze skargi A. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zarzutów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz A. L. kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. prowadził w stosunku do Skarżącej A. L. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] egzekucję zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych. Pismem z dnia 28 stycznia 2014 r. Skarżąca wniosło następujące zarzuty do prowadzonej w stosunku do niej egzekucji administracyjnej: zarzut nieistnienia obowiązku objętego egzekucją, zarzut określenia egzekwowanego obowiązku w tytule wykonawczym niezgodnie z orzeczeniem z dnia 5 grudnia 2013 r., zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, zarzut niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego, zarzut niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów określonych przepisami prawa, zarzut przedawnienia zobowiązania podatkowego będącego przedmiotem egzekucji. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. na podstawie art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej powoływanej, jako k.p.a.) i art. 33 § 1 pkt 1,3,6,10 i art. 34 § 4 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm., dalej powoływanej jako u.p.e.a.) uznał zarzuty wniesione przez Skarżącą A. L. do egzekucji prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] za bezzasadne a zarzut przedawnienia obowiązku objętego egzekucja za niedopuszczalny. Na postanowienie to Skarżąca wniosła zależenie do Dyrektora Izby Skarbowej w W. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] uchylił zaskarżone postanowienie całości i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego postanowienia organ wskazał, że na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 k.p.a. , który ma odpowiednie zastosowanie w sprawie, należało uchylić postanowienie organu pierwszej instancji umorzyć postępowanie w niniejszej sprawie. Zdaniem organu takie rozstrzygnięcie sprawy podyktowane było tym, że przed rozpatrzeniem zażalenia organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do Skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego nr SM [...]. Powodem umorzenia postępowania egzekucyjnego było uchylenie decyzji wymiarowej określającej egzekwowany obowiązek. W tej sytuacji w sprawie wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania prowadzonego w sprawie zarzutów, co zdaniem organu drugiej instancji, wyłączało możliwość merytorycznej oceny argumentów podniesionych w niniejszej sprawie. Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze Skarżąca zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ powinien był w niniejszej sprawie wydać rozstrzygnięcie merytoryczne, którym oceniłby wniesione przez nią zarzuty. W szczególności organ miał obowiązek ocenić zarzut prowadzenia egzekucji na podstawie orzeczenia, które nie zostało wskazane w tytule wykonawczym oraz nie zostało doręczone Skarżącej. Zdaniem Skarżącej wobec niedoręczenia jej decyzji wymiarowej oraz wskazaniu w tytule wykonawczym nr [...] nieistniejącej decyzji wymiarowej należało uznać, że prowadzenie w niniejszej sprawie w stosunku do Skarżącej egzekucji administracyjnej było niedopuszczalne. Dyrektor Izby Skarbowej w W. w odpowiedzi na skargę zarzuty w niej podniesione uznał za bezzasadne i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna, jednakże nie z powodu wszystkich zarzutów w niej podniesionych. Zdaniem Sady rozpoznanej sprawie organ drugiej instancji zasadnie chylił postanowienie organu pierwszej instancji umorzył postępowanie w sprawie zarzutów zgłoszonych przez Skarżącą do egzekucji prowadzonej przeciwko niej. Stosownie do art. 33 u.p.e.a. zobowiązanemu, a więc podmiotowi, przeciwko któremu skierowana jest egzekucja administracyjna, przysługuje środek zaskarżenia w postaci zarzutów w sprawie prowadzenia tejże egzekucji. Zarzuty zobowiązany zgłasza w trakcie trwającego już postępowania egzekucyjnego (w terminie 7 dni od dnia doręczenia tytułu wykonawczego) organowi egzekucyjnemu, który prowadzi egzekucję i ten organ jest właściwy do ich rozpatrzenia. Należy rozróżnić postępowanie egzekucyjne od samej egzekucji (zob. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2009, s. 133; wyrok NSA z 13 października 2005 r., II FSK 642/05; wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 października 2010 r., III SA/Wa 46/07, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Postępowanie egzekucyjne zostaje wszczęte z chwilą złożenia do organu egzekucyjnego przez wierzyciela wniosku o wszczęcie egzekucji, natomiast wszczęcie egzekucji następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (zob. np. wyrok WSA w Poznaniu 7 grudnia 2010 r., I SA/Po 752/10; wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2012 r., II FSK 962/11; publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Egzekucja administracyjna może być prowadzona wyłącznie w ramach postępowania egzekucyjnego, z czego wynika proceduralny i merytoryczny związek tych dwóch kwestii. Nie można zgodzić się z poglądem Spółki, że trwanie postępowania egzekucyjnego jest kwestią odrębną i pozostającą bez wpływu na egzekucję administracyjną, prowadzoną w ramach tego postępowania, względem której zobowiązany kieruje zarzuty, o których mowa w art. 33 u.p.e.a. Zarzuty te stanowią podstawowy środek ochrony zobowiązanego przed niezasadnym bądź niezgodnym z prawem wszczęciem 1 prowadzeniem egzekucji w ramach danego postępowania egzekucyjnego. Zgłaszane są one organowi egzekucyjnemu i do tego organu należy rozstrzygnięcie o zasadności bądź bezzasadności czy też niedopuszczalności zarzutów. Postępowanie polegające na rozpatrzeniu zarzutów i zajęciu stanowiska co do ich zasadności ma prowadzić do merytorycznego załatwienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Skoro postępowanie egzekucyjne, w ramach którego prowadzona jest dana egzekucja, wszczęta na podstawie danego tytułu wykonawczego, zostało umorzone, to postępowanie w przedmiocie zarzutów na ową egzekucję, staje się bezprzedmiotowe. Znika bowiem przyczyna, dla której organ egzekucyjny zobowiązany byłby do zbadania, czy prowadzona egzekucja jest niezasadna ze względu na trafność zarzutów podniesionych przez zobowiązanego w oparciu o art. 33 pkt 1-10 u.p.e.a. Wraz z umorzeniem postępowania egzekucyjnego, automatycznie i jednocześnie zostaje umorzona egzekucja prowadzona w ramach tego postępowania, zatem rozpoznanie ww. zarzutów wniesionych przez zobowiązanego, a zmierzających do umorzenie postępowania egzekucyjnego lub zastosowania mniej uciążliwego środka (art. 34 § 4 u.p.e.a.), staje się bezprzedmiotowe i organ administracyjny może umorzyć postępowanie w sprawie tych zarzutów sięgając po normę zwarta w art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Takie samo stanowisko zostało wyrażone w analogicznym stanie faktycznym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt II FSK 1607/12 (publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w rozpoznanej sprawie organ pomimo wystąpienia przesłanek do uchylenia zaskarżonego postanowienia i umorzenia postępowania miał obowiązek w postanowieniu zawierającym takie rozstrzygnięcie ocenić w sposób merytoryczny zarzuty zgłoszone w zażaleniu w zakresie zarzutów zgłoszonych przez Skarżącą do egzekucji administracyjnej. Zdaniem Sądu wniosek taki znajduje uzasadnienie w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2011 r. sygn. Akt I FPS 1/11 (publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/), którą Sąd stwierdził, że Wygaśnięcie decyzji o zabezpieczeniu na podstawie art. 33a § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) powoduje bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego dotyczącego tej decyzji i konieczność zastosowania art. 233 § 1 pkt 3 tej ustawy. Uchwała ta została wydana w związku wnioskiem dotyczącym sytuacji, w której po wniesieniu odwołania od decyzji o zabezpieczeniu wydanej na podstawie art. 33a § 1 pkt 2 i 3 powołanej ustawy decyzja ta wygasła na podstawie art. 33a § 1 pkt 2 i 3 Ordynacji podatkowej ( z powodu doręczenia decyzji wymiarowej w sprawie zobowiązania podatkowego lub zwrotu podatku). Uchwała ta dotyczyła sytuacji w której toczyło się postępowanie podatkowe w przedmiocie związanym( w sprawie zabezpieczenia) z przedmiotem postępowania głównego ( w sprawie wymiaru). Związek ten miał charakteru podstawowy dla sprawy zabezpieczenia zobowiązania, gdyż rozstrzygnięcie sprawy prowadzonej w przedmiocie wymiaru zobowiązania, czyniło sprawę zabezpieczenia bezprzedmiotową, gdyż na tym etapie postępowania możliwe było już egzekwowanie zobowiązania z decyzji wymiarowej. Także na tym etapie postępowania decyzja w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązania stała się zbędna i to zapewne legło u podstaw do wprowadzenia do Ordynacji podatkowej przepisów art. 33a § 1 pkt 1-3 , które stanowią, że decyzja w przedmiocie zabezpieczenia wygasa po zakończeniu postępowania w pierwszej instancji w przedmiocie wymiaru podatku. W uzasadnieniu powołanej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że pomimo konieczności wydania w opisanej sytuacji decyzji uchylającej decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie zabezpieczenia i umorzenia postępowania przez organ drugiej instancji, konieczne jest odniesienie się przez organ drugiej instancji w uzasadnieniu decyzji do zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji w przedmiocie zabezpieczenia. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że poprzestanie przez organ drugiej instancji tylko na odniesieniu się w uzasadnieniu decyzji na podstawach do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i umorzenia postępowania oznaczałoby, że decyzja organu pierwszej instancji nie podlegałby kontroli sądu w zakresie skutków materialnoprawnych, co z uwagi na postulaty płynące z wyrażonej w art. 2 Konstytucji zasady demo0kratycznego państwa prawnego należy uznać za nie do przyjęcia. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela to stanowisko i mając na uwadze analogie występujące w niniejszej sprawie ze stanem faktycznym, w którym podjęta została przedmiotowa uchwała, uznał że także w niniejszej sprawie w postanowieniu organu drugiej instancji oprócz rozstrzygnięcia kończącego postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość powinna zostać zawarta ocena zarzutów podniesionych przez Skarżącą w zarzutach do prowadzonej w stosunku do niej egzekucji i ocena zarzutów zwartych w zażaleniu od postanowienia wydanego przez organ pierwszej instancji w sprawie zarzutów do prowadzonej egzekucji. Zawarcie tej oceny w postanowieniu organu drugiej instancji jest istotne z uwagi na treść art. 168b § 2 u.p.e.a., który stanowi, że zobowiązany może dochodzić odszkodowania od organu egzekucyjnego lub wierzyciela na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej lub postępowania zabezpieczającego. Przepisami, które regulują odpowiedzialność państwa za szkody związane z wykonywaniem władzy publicznej są przepisy art. 417- 4171 k.c. W postępowaniu egzekucyjnym, które następnie zostanie umorzone wskutek uchylenia decyzji wymiarowej stanowiącej podstawę do prowadzenia egzekucji może dojść do wyrządzenia szkody zobowiązanemu przez zastosowanie środka egzekucyjnego w sposób niezgodny z prawem. Brak oceny zgodności z prawem zastosowania przez organ egzekucyjny środka egzekucyjnego w postanowieniu organu drugiej instancji uchylającym postanowienie organu pierwszej instancji w sprawie zarzutów zgłoszonych do postępowania egzekucyjnego i umarzającym postępowanie, czyniłby dalece utrudnionym o ile w ogóle niemożliwym uzyskanie odszkodowania na podstawie o, którym mowa w 168b § 2 u.p.e.a. W świetle tych konstatacji brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia do zarzutów dotyczących zgodności z prawem prowadzenia egzekucji administracyjnej przeciwko Skarżącej należy uznać za naruszenie określonego art. 77 ust. 1 Konstytucji prawa do odszkodowania za szkodę spowodowaną niezgodnym z prawem działaniem władzy publicznej. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie zawiera oceny prawnej w zakresie zarzutów zgłoszonych przez Skarżąca do egzekucji administracyjnej i oceny zarzutów z tym związanych, zawartych w zażaleniu, przez co narusza art. 124 § 2 k.p.a., który miał zastosowanie w sprawie na podstawie art. 18 u.p.e.a. oraz art. 2 i 77 ust. 1 Konstytucji. Prowadząc ponownie postępowanie w sprawie organ drugiej instancji uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku i wyda postanowienie, które w swym uzasadnieniu będzie zawierało ocenę prawną zarzutów zgłoszonych w niniejszej sprawie przez Skarżącą w zakresie zarzutów do egzekucji administracyjnej. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej powoływanej, jako "P.p.s.a.") uchylił zaskarżone postanowienie. Na wniosek Skarżącej, Sąd zasądził na jej rzecz, zgodnie z art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a., kwotę 357 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na którą składały się: wpis od skargi pobrany w wysokości 100 zł na podstawie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) opłata skarbowa od dokumentu pełnomocnictwa w wysokości 17 zł oraz zwrot kosztu wynagrodzenia pełnomocnika Skarżącego w kwocie 240 zł. ustalony na podstawie przepisu z § 18 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( j.t. Dz.U. z 2013 r., poz. 461).