III SA/Wa 3198/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, , po rozpoznaniu w dniu 27 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za grudzień 2002r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych M. G. (dalej: Skarżąca) reprezentowana przez adw. G.M. wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 czerwca 2011r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym Formularzu PPF i przedstawienia dodatkowych informacji dotyczących sytuacji majątkowej członków rodziny skarżącej pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, Skarżąca złożyła wniosek na żądanym formularzu PPF. Wskazała, że posiada dom o powierzchni 300 m² oraz działkę o powierzchni 3000 m². Jednocześnie wskazała, że nie posiada jakichkolwiek oszczędności ani innych przedmiotów wartościowych. Otrzymuje jedynie świadczenie chorobowe ZUS w wysokości 300-400 zł. Skarżąca wskazała również, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Koszty jej utrzymania wynoszą 200 zł, natomiast koszty leczenia 150-200zł. W uzasadnieniu podniosła, że z uwagi na trudną sytuację majątkową spowodowaną niskimi dochodami oraz prowadzoną wobec niej egzekucją wnosi o przyznanie prawa pomocy, gdyż nie jest w stanie ponosić ich bez uszczerbku koniecznego do utrzymania siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu sądowym i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie: częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych. Analizując złożone oświadczenia Sąd doszedł do przekonania, iż Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż wnioskodawczyni mimo wezwania nie nadesłała dokumentów, które uwiarygodniłyby złożone przez nią wyjaśnienia dotyczące jej stanu majątkowego (nie nadesłała np. wyciągów z rachunków bankowych, dokumentów i oświadczeń potwierdzających wydatki i dochody). Należy wskazać, iż zażądano od wnioskodawczyni dokumentów, których uzyskanie nie wiązało się z nadmierną uciążliwością i to zarówno finansową jak i czasową, gdyż zasadą jest, że każdy posiadacz rachunku otrzymuje miesięcznie co najmniej jeden wyciąg z prowadzonego rachunku. Skarżąca nie nadesłała również odcinka z ZUS. Przypomnieć trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Trudno zaś uznać by osoba posiadająca tak dużą nieruchomość jak skarżąca, nie otrzymując wsparcia z zewnątrz potrafiła utrzymać się z kwoty 350-400 zł. Na marginesie trzeba też zauważyć, że Skarżąca nie podała z jakich środków opłaca pełnomocnika, który reprezentuje ją od początku postępowania sądowoadministracyjnego. Fakt ten wskazuje, że strona może posiadać środki materialne, które może przeznaczyć na ten cel. Oznacza to, że Skarżąca nie podała wszystkich źródeł dochodu. Mając na uwadze fakt, że, Skarżąca nie nadesłała wszystkich dokumentów i oświadczeń, pozwalających na ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej, uznać należało, iż Skarżąca nie wykazała, że ustawowa przesłanka przyznania tego prawa w odniesieniu do jej osoby wystąpiła. Dlatego też wobec braku dowodów wskazujących, iż sytuacja majątkowa skarżącej uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, należało uznać, iż Skarżąca jest w stanie uiścić żądana wpis bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Należy przy tym podkreślić, że koszty sądowe ograniczone są na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. Na koniec warto przypomnieć, jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej znajduje się wnioskodawca nie pozwala mu na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Sąd, mając powyższe na względzie, oraz uwzględniając treść art. 245 §1 i §3, art. 246 §1 pkt 2 Sąd orzekł jak w sentencji.