III SA/Wa 3205/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi E. M. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: – odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej Pismem z 11 stycznia 2010 r. skarżąca – E. M. wniosła skargę kasacyjną na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2009 r. odrzucające jej skargę na postanowienie Ministra Finansów z [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne – wobec nieuiszczenia w terminie wpisu sądowego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. skarżąca przedłożyła wniosek o zwolnienie jej od tej opłaty. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że uzyskuje dochód miesięczny netto z umowy o pracę w kwocie 2.136 zł. Do miesięcznych wydatków zaliczyła opłatę czynszową, energię elektryczną, gaz, wydatki na leki, miesięczną ratę kredytu bankowego, raty pożyczki remontowej. Zgodnie z jej wyliczeniami, po odliczeniu wszystkich wymienionych kosztów, na życie pozostaje jej kwota 103 zł. Stwierdziła, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej, co nie pozwala jej zapłacić kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej majątek stanowi mieszkanie - strych w adaptacji o powierzchni 112 m. kw., na podstawie umowy o adaptację z notarialnym przyrzeczeniem wykupu (ekspektatywa własności). Postanowieniem z dnia 20 września 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Sąd wskazał, że z kwoty, którą skarżąca jest w stanie wygospodarować po spłacie wszystkich obciążeń, może ona wygospodarować kwotę 100 zł stanowiącą wysokość wpisu sądowego. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie załączając do niego zaświadczenie o spłacie pożyczki z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpatrzeniu powyższego zażalenia postanowieniem z dnia 14 grudnia 2010 r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazał, że jeżeli wyjaśnienia złożone na formularzu PPF i dołączone do niego dokumenty są niewystarczające i mało wiarygodne dla Sądu, strona powinna zgodnie z art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") zostać wezwana do ich uzupełnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie wezwał skarżącej do przedstawienia stosowanego zaświadczenia o spłacie pożyczki z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, dlatego ma uwzględnić tę okoliczność przy ponownym rozpoznawaniu sprawy. Następnie zarządzeniem z dnia 27 stycznia 2011 r. Skarżąca została wezwana m.in.: do nadesłania zaświadczenia z pracy o łącznym dochodzie uzyskanym za 2010 r., wyciągów bankowych za ostatnie 3 miesiące, aktualnego zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków, oraz o udokumentowanie kosztów bieżącego utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Tak określony zakres prawa pomocy mieści się w częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych, przewidzianym w art. 245 § 3 p.p.s.a. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, jest wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy natomiast do Sądu. Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dlatego też zasadność wniosku Sąd rozpatruje w dwóch aspektach, uwzględniając z jednej strony wysokość obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym, z drugiej zaś strony - wysokość środków, którymi ona dysponuje. W niniejszej sprawie oceniając sytuację finansową Skarżącej uznano, że nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na obecnym etapie postępowania jedynym obciążającym Skarżącą kosztem sądowym jest wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. W ocenie Sądu kwota ta nie jest obciążeniem finansowym przekraczającym możliwości Skarżącej. Wydatek w tej wysokości nie spowoduje uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania. Z przedstawionego przez Skarżącą zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków wynika, że uzyskuje Ona dochód miesięczny netto z umowy o pracę w kwocie 2300 zł. Do miesięcznych wydatków zaliczyła opłatę czynszową, energię elektryczną, gaz, wydatki na leki, raty pożyczki remontowej. Zgodnie z jej wyliczeniami, po odliczeniu wszystkich wymienionych kosztów, na życie pozostaje jej kwota 190 zł. Jednakże z nadesłanej informacji o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za 2010 r. (PIT-11 – który zawiera informację o wynagrodzeniu wraz z ewentualnymi nagrodami, premiami i dodatkami) można wywnioskować, iż średni dochód ze stosunku pracy wynosi netto ok. 3200 zł. Z wyciągu bankowego również wynika, że oprócz wynagrodzenia za pracę, Skarżąca otrzymuje dodatek specjalny (w miesiącu grudniu dodatek specjalny wyniósł 708 zł). W związku powyższym przy rozsądnym planowaniu wydatków Skarżąca będzie w stanie poczynić oszczędności w niewielkiej kwocie, pozwalające na pokrycie kosztów sądowych. Po uregulowaniu wszystkich należności Skarżącej pozostaje jej do dyspozycji kwota około 1100 zł. Zaznaczyć również należy, że w miesiącu grudniu dokonała zakupów na kwotę ok. 470 zł na inne cele niż wydatki pierwszej potrzeby (zakupy w "Jeans Club Poland S. z o.o.", "Reserved", "Deichmann-Obuwie Sp. z o.o.", "Albar Szkiełko" "Carry") co przeczy z jej oświadczeniem, że na pozostałe niezbędne rzeczy pozostaje jej 190 zł. Na podkreślenie również zasługuje fakt, iż spłata rat pożyczki nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem skarżąca ma możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na regulowanie zobowiązań w sferze prywatnej. Przyznania prawa pomocy nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżącą. Nie sposób również przyjąć, aby uprawnione i społecznie usprawiedliwione było przenoszenie ciężaru ryzyka spłaty pożyczki na ogół społeczeństwa. Podsumowując wskazać należy, iż okoliczności podnoszone we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacje wynikające z akt sprawy, nie uzasadniają twierdzenia, że Skarżąca nie jest w stanie wygospodarować środków niezbędnych do uiszczenia wpisu sądowego. Brak jest więc podstaw do zastosowania w tym przypadku wyjątku od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 245 § 3 oraz art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.