III SA/Wa 3208/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, , po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego postanowił: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie A. B. - Skarżący w niniejszej sprawie, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Wyjaśnił, iż działalność gospodarcza, którą prowadzi od 1993 r. w zakresie handlu [...]przynosi straty. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką rencistką, która ma poważne problemy zdrowotne. Całość jej renty przeznaczana jest na leki i rehabilitację. Wyjaśnił, iż pozostaje na utrzymaniu matki i gdyby nie jej pomoc, musiałby zakończyć prowadzoną działalność gospodarczą, ponieważ przynosi ona straty. Ponadto stwierdził, iż osiągany przychód wystarcza jedynie na bieżące opłaty związane z działalnością tj.: ZUS, placowe, paliwo i ropa, energia elektryczna, podatki, księgowa, serwisant od kasy fiskalnej itp. Do swojego majątku zaliczył jedynie mieszkanie o pow. 42 m². Oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności oraz nie osiąga dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Renta jego matki wynosi 1.085,53 zł. Do wniosku załączył odcinek renty matki, rachunki za energię elektryczną, gaz, czynsz za mieszkanie, faktury za leki, wyciąg z rachunku bankowego za czerwiec 2011 r., deklaracje VAT-7 za okres od IV-VI 2011 r. Referendarz sądowy postanowieniem z 30 września 2011 r. przyznał Skarżącemu prawo pomocy z zakresie ustanowienia adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, stwierdzając iż nie wystąpiły przesłanki niezbędne do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W sprzeciwie na ww. postanowienie Skarżący podniósł, iż domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący podniósł, iż nie posiada jakichkolwiek możliwości współuczestniczenia w kosztach postępowania sądowego. Podkreślił, iż poniesienie wydatku rzędu 100 zł będzie stanowiło uszczerbek w koniecznym jego utrzymaniu. Wskazał, iż ograniczenia natury finansowej nie mogą zamykać mu dostępu do Sądu. Powtórzył iż działalność gospodarcza która prowadzi przynosi straty i nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nadmienił ponadto, iż mieszkanie o pow. 42 m² nie jest jego własnością oraz nie posiada żadnych oszczędności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 30 września 2011 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym, który Skarżący musi ponieść, jest koszt wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt pozwalają uznać, że jego sytuacja uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. ustanowienia adwokata. Natomiast wniosek Skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zauważyć bowiem należy, iż na obecnym etapie postępowania do kosztów sądowych zaliczyć można jedynie ewentualny wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, tj. w najmniejszej wysokości, jaką przewidziano w art. 233 P.p.s.a. oraz wydanym na podstawie tego przepisu rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Skarżący prowadzi od 1993 r. działalność gospodarczą. W 2010 r. uzyskał on z tego tytułu przychód w wysokości 188.111,50 zł. W porównaniu z rokiem 2009 przychód ten wzrósł o ponad 50.000 zł. Z nadesłanych deklaracji VAT-7 wynika, iż w miesiącach od kwietnia do czerwca 2011 r. dokonywał sprzedaży towarów na kwoty od ok. 30.000 do ok. 40.000 zł. Skarżący dokonywał również zakupów np. w czerwcu 2011 r. na kwotę ponad 50 zł. W maju dokonał zakupu środków trwałych na kwotę ponad 6.000 zł, a w kwietniu - na kwotę ponad 3.500 zł. Obrót na rachunku bankowym Skarżącego w czerwcu 2011 r. wyniósł ok. 8.500 zł. Wprawdzie z oświadczeń Skarżącego wynika, iż równocześnie ponosi on znaczne koszty prowadzonej działalności i osiąga z tego tytułu straty, niemniej jednak należy pamiętać, że Skarżący prowadząc działalność gospodarczą należy do przedsiębiorców, a w ich przypadku miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenia kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu obciążenia podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle wyeliminować. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, poniesienie przez Skarżącego wydatku rzędu 100 zł nie będzie stanowiło uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Zgodnie z argumentacją zaprezentowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. (I FZ 240/08) oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych - przymus adwokacko-radcowski (podkr. Sądu). W niniejszej sprawie szczególnego znaczenia nabiera ostatnio wymieniony element. Z treści pism Skarżącego wynika bowiem, że zamierza on wnieść skargę kasacyjną od zapadłego wobec niego postanowienia z dnia 29 czerwca 2011 r. Tymczasem w świetle art. 175 P.p.s.a. wyłącznie uprawnionym do sporządzenia skargi kasacyjnej jest profesjonalny pełnomocnik w osobie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. Wobec powyższego, a nadto wobec złożonych przez Skarżącą oświadczeń, uzasadnione jest stwierdzenie, że z uwagi na brak dostatecznych środków, może nie być w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W tym stanie rzeczy uznać należy, Skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, natomiast nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powyższego zasadnym było przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie ustanowienia adwokata oraz odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd, mając na uwadze powyższe oraz treść art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. i art. 260 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.