III SA/Wa 3261/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Kurasz, Sędziowie sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, sędzia WSA Dariusz Zalewski (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Karol Kodym, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości. I. Stan sprawy przedstawia się następująco: 1. Postanowieniem z [...] sierpnia 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. oddalił skargę M. P. (dalej: "Skarżący") na czynności egzekucyjne dokonane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w C.. Wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącego na podstawie własnych tytułów wykonawczych o nr: [...] - [...], dotyczących należności w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. (których podstawą wystawienia była decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z [...] grudnia 2010r. określająca zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008r. oraz deklaracja podatkowa - tytuł nr [...]). Odpisy ww. tytułów wykonawczych doręczono Skarżącemu 22 kwietnia 2011 r. przy piśmie z 15 kwietnia 2011r. Zawiadomieniem z 15 czerwca 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie za pracę w Areszcie Śledczym w P., które doręczono dłużnikowi 17 czerwca 2011r., a zobowiązanemu – 28 czerwca 2011 r. Rozpatrując skargę złożoną przez Skarżącego na ww. czynność egzekucyjną Dyrektor Izby Skarbowej nie stwierdził żadnych uchybień w sposobie dokonania zaskarżonej czynności przez organ egzekucyjny. 2. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu podtrzymał argumenty zawarte w skardze na czynności egzekucyjne, negując wymagalność zobowiązań wykazanych w tytułach wykonawczych z uwagi na ich uregulowanie "przelewem z wierzytelności od Skarbu Państwa". Powołał się przy tym na Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu oraz publikację prof. Andrzeja Zolla. 3. Postanowieniem z [...] października 2012r. Minister Finansów utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] sierpnia 2011 r. W ocenie organu odwoławczego zaskarżona czynność egzekucyjna polegająca na dokonaniu zajęcia wynagrodzenia za pracę została dokonana zgodnie z obowiązująca procedurą. Podstawę sporządzenia zajęcia wynagrodzenia za pracę stanowiły bowiem tytuły wykonawcze o nr: [...] - [...], których odpisy zostały doręczone zobowiązanemu 22 kwietnia 2011 r. Natomiast odpis zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę doręczono zobowiązanemu 28 czerwca 2011 r. W ocenie Ministra Finansów zajęcie wynagrodzenia za pracę zostało przeprowadzone zgodnie z art. 72 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2012, poz. 1015) – dalej: "u.p.e.a." przez przesłanie zawiadomienia o zajęciu do pracodawcy zobowiązanego tej części wynagrodzenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Stosownie do treści art. 72 § 2 u.p.e.a., zajęcie wynagrodzenia za pracę stało się skuteczne z chwilą doręczenia pracodawcy zawiadomienia o zajęciu, tj. w dniu 17 czerwca 2011 r. Minister Finansów nie dopatrzył się też uchybień formalnych w zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Wskazał, że zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnych z wynagrodzenia za pracę odpowiadają wzorowi ustalonemu dla tego rodzaju druków w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. nr 137, poz. 1541 ze zm.). Ustosunkowując się do podniesionych w zażaleniu argumentów dotyczących braku wymagalności zobowiązań podatkowych wykazanych w tytułach wykonawczych z uwagi na ich uregulowanie organ odwoławczy wyjaśnił, iż kwestie te nie mogą być przedmiotem oceny w postępowaniu wszczętym w trybie art. 54 u.p.e.a. Wyjaśnił, iż skarga na czynności egzekucyjne nie może dotyczyć okoliczności, które mogą być przedmiotem zarzutów na podstawie art. 33 tej ustawy. Wskazał, iż w niniejszym postępowaniu nie podlegają również badaniu okoliczności związane z zastosowaniem instytucji umorzenia postępowania egzekucyjnego określonej w art. 59 u.p.e.a. Niezależnie od powyższego zauważył, iż Skarżący skorzystał z procedury umorzenia postępowania egzekucyjnego w odrębnym trybie. Postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało zakończone postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] czerwca 2012 r., którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto wyjaśnił, iż w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi na czynności egzekucyjne przedmiotem kontroli jest wyłącznie prawidłowość zaskarżonej czynności. Dlatego poza zakresem kognicji jest prawidłowość innych postępowań, toczących się przed innymi organami. Natomiast wykroczenie poza zakres prowadzonego postępowania naruszałoby regułę postępowania administracyjnego określoną w art. 19 K.p.a. W ocenie Ministra Finansów również poza zakres postępowania w sprawie skargi na czynności egzekucyjne wykraczają podniesione w zażaleniu argumenty dotyczące konieczności uwzględnienia przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a także związane z tym orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. 4. W skardze na ww. postanowienie Ministra Finansów Skarżący wniósł o jego uchylenie. Powołując się na art. 13 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności Skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy przy uwzględnieniu zdarzeń prawnych opisanych w skardze z 27 czerwca 2012 r. i w pismach procesowych, znajdujących się w aktach sprawy o sygn. akt III SA/Wa 2217/12. W ocenie Skarżącego występujące w ww. sprawie okoliczności mają wspólny mianownik ze sprawą będącą przedmiotem rozpoznania. Wyjaśnił, iż powołanie się na ww. akta sprawy sądowej bez ponownego opisania występujących w niej zdarzeń jest spowodowane znaczną utratą wzroku. Ponadto wskazał, że został naruszony art. 10a pkt 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz, że bezprawnie przebywa w areszcie. 5. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu, wniósł o jej oddalenie II. W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Skarga zasługuje na uwzględnienie. 2. Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.). Sąd uwzględnia skargę na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego, wydawaną w indywidualnej sprawie i uchyla taką interpretację na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. 3. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków Sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a., jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu podatkowego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. 4. Z akt sprawy wynika, że zawiadomieniem z 15 czerwca 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie za pracę w Areszcie Śledczym w P. (pismo nr 1403/EA/7243/4467/2011 AA/DL), które doręczono dłużnikowi 17 czerwca 2011r., a zobowiązanemu, tj. Skarżącemu w dniu 28 czerwca 2011 r. Pismem z dnia 29 czerwca 2011 r., Skarżący wniósł skargę na czynności egzekucyjne dokonane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w C.. Z treści pisma wynika, że zdaniem Skarżącego egzekucja jest niezasadna ponieważ zobowiązanie wymienione w tytułach wykonawczych zostały w pełni uregulowane przelewami z wierzytelności od Skarbu Państwa. Skarżący podaje jednocześnie, że na takie uregulowanie zobowiązania zezwalała prawomocna decyzja Prezesa NBP nr GP10912/2009, która jest wiążąca dla organów państwowych. 5. Powyższe pismo z dnia 29 czerwca 2011 r., Dyrektor Izby Skarbowej w W., jako organ nadzorczy w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w C., potraktował jako skargę na czynności egzekucyjne złożoną w trybie art. 54 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej nie stwierdził żadnych uchybień w sposobie dokonania zaskarżonej czynności przez organ egzekucyjny. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący wnosił o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a w uzasadnieniu podtrzymał argumenty zawarte w piśmie z dnia 29 czerwca 2011 r., negując wymagalność zobowiązań wykazanych w tytułach wykonawczych z uwagi na ich uregulowanie "przelewem z wierzytelności od Skarbu Państwa". Postanowieniem z dnia [...] października 2012r. Minister Finansów utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2011 r. 6. Sądowa kontroli zaskarżonego postanowienia dokonywana jest zarówno co do prawidłowości stosowania przepisów postępowania, jak i zgodności z przepisami prawa materialnego. Tylko na podstawie prawidłowo poczynionych ustaleń faktycznych istnieje bowiem możliwość prawidłowej subsumcji stanu faktycznego do przepisów materialnoprawnych oraz oceny postanowienia co do zastosowania i wykładni prawa materialnego. Zauważenia wymaga przy tym, że zadaniem sądu nie jest dokonywanie ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zastosowania prawa materialnego. Rolą sądu jest bowiem kontrola prawidłowości działania organu administracji w związku z wydaniem zaskarżonego postanowienia, także na wcześniejszych etapach postępowania administracyjnego. 7. W ocenie Sądu, Dyrektor Izby Skarbowej w W. rozpoznając pismo Skarżącego z dnia 29 czerwca 2011 r. błędnie zakwalifikował je jako skargę na czynność egzekucyjną złożoną w trybie art. 54 u.p.e.a. Z tytułu pisma Skarżącego z dnia 29 czerwca 2011 r. wynika istotnie, że jest to skarga na czynności egzekucyjne. Jednak w świetle aktualnego orzecznictwa ugruntowany jest pogląd, iż mylne oznaczenie pisma procesowego nie pociąga za sobą ujemnych skutków i organ administracji, czy też sąd rozpatruje je zgodnie z jego treścią (zob. postanowienie SN z 8 grudnia 1997 r., III CKN 289/97 - OSNC 1998 nr 5 poz. 90). W ocenie Sądu, w razie wątpliwości co do intencji Skarżącego, organ, mając na względzie treść art. 7-9 k.p.a., powinien zwrócić się do niego o zajęcie jednoznacznego stanowiska. Powyższy pogląd o tym, że organ, stosownie do treści przepisów art. 7, 8, 9 i 10 k.p.a., powinien odczytać i wyjaśnić rzeczywistą wolę strony i treść jej żądania, a nie kierować się nazwą bądź tytułem pisma jest utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych i nie budzi żadnych wątpliwości. W wyroku z dnia 23 lutego 2014 r., I SA/Wa 1804/11, WSA w Warszawie wyraźnie wskazał, że: "O tym, jaki charakter i zakres żądania ma mieć pismo wniesione przez stronę w postępowaniu administracyjnym, decyduje strona, a nie organ do którego pismo zostało skierowane. W razie wątpliwości organ, mając na względzie treść art. 7-9 k.p.a., powinien zwrócić się do strony o zajęcie jednoznacznego stanowiska. W innym orzeczeniu WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1339/10 z dnia 14 września 2011 r., skład orzekający wyraził pogląd, że: "Organ administracji w związku z prowadzonym postępowaniem, zainicjowanym pismem strony, którego treść budzi jakiekolwiek wątpliwości co do zgłoszonego żądania, powinien wyjaśnić treść i zakres tego żądania, mając na względzie, iż o niniejszym decyduje strona. Dopiero jednoznaczne ustalenie treści żądania zawartego w piśmie strony uprawnia organ do zajęcia stanowiska w danej sprawie". Podobnie WSA w Lublinie w wyroku z dnia 20 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 332/11, wskazywał, że art. 7 k.p.a., wsparty regulacjami zawartymi w art. 8 i 9 k.p.a., stanowi podstawę do życzliwej interpretacji przez organ pism składanych przez stronę. Organ administracji winien uwzględnić intencję strony, a nie literalną treść pisma, jeżeli miałoby to przysłużyć się słusznemu interesowi obywatela. Jednocześnie organ administracji nie powinien wykorzystywać nieadekwatnej do etapu postępowania treści pisma tylko po to, aby pominąć zawarte w nim żądanie. 8. Przekładając powyższe na realia rozpatrywanej sprawy, w ocenie Sądu z treści pisma Skarżącego w sposób jednoznaczny wynika, że stawia on zarzut wykonania obowiązku z uwagi na fakt, uregulowania przelewami z wierzytelności od Skarbu Państwa zobowiązań wymienionych w tytułach wykonawczych. Skarżący podaje przecież jednocześnie, że na takie uregulowanie jego zobowiązań zezwala prawomocna decyzja Prezesa NBP nr GP10912/2009. W świetle powyższego organ odwoławczy powinien uznać powyższe pismo jako zarzut złożony w trybie art. 33 pkt 1 u.p.e.a. W sytuacji kiedy treść żądania Skarżącego może budzić pewne wątpliwości co do istoty zgłoszonego żądania, organ powinien je wyjaśnić. A więc w razie wątpliwości czy zgodnie z tytułem jest to skarga na czynności egzekucyjne na podstawie art. 54 u.p.e.a., czy też zgodnie z argumentacją uzasadnienia pisma zarzut na czynności egzekucyjne na podstawie art. 33 pkt 1 u.p.e.a., DIS powinien wyjaśnić treść i zakres tego żądania, mając na względzie, iż o niniejszym decyduje strona. Dopiero jednoznaczne ustalenie treści żądania zawartego w piśmie strony uprawniałoby Dyrektora Izby Skarbowej do zajęcia stanowiska w danej sprawie. W rezultacie zachowanie Dyrektora Izby Skarbowej w powyższej sprawie, poprzez zaniechanie wyjaśnienia rzeczywistej treści żądania strony zawartego w piśmie z dnia 29 czerwca 2011 r., doprowadziły do naruszenia zasady zaufania tj. normy zawartej w przepisie art. 8 k.p.a., a także zasad postępowania wyrażonych w art. 7 i 9 k.p.a. Minister Finansów utrzymał zaś błędne rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Skarbowej. Ponownie rozstrzygając sprawę Minister Finansów podejmie działania zmierzające do wyjaśnienia wątpliwości związanych z treścią pisma Skarżącego z dnia 29 czerwca 2011 r. 10. W konsekwencji, zaskarżone postanowienie Ministra Finansów uznać należy za naruszające przepisy postępowania, to jest art. 7, 8 i 9 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. obligowało sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Podstawą orzeczenia o zakresie, w jakim uchylone postanowienie nie może być wykonane był art. 152 p.p.s.a.