III SA/Wa 3379/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Asesor WSA Maciej Kurasz po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z 28 grudnia 2008 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF J. R. – dalej jako "Skarżący" – wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych W uzasadnieniu wskazał, ze nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi w sprawie w kwocie 732 zł, ponieważ jego zapłata wiąże się z uzasadnionymi trudnościami. Oświadczył, że utrzymuje się z dochodu ze stosunku pracy w wysokości 1100,- zł. Kwota ta jest wydatkowana na potrzeby dwójki niepełnoletnich dzieci. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie – oprócz dzieci - z żoną, z którą ma rozdzielność majątkową. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z dnia 6 stycznia 2008 r. o wskazanie dochodów osiągniętych przez Skarżącego w 2008 r.; nadesłanie odpisów wyciągów z rachunków bankowych Skarżącego i jego żony za ostatnie 6 miesięcy oraz zestawianie ich należności i zobowiązań względem osób trzecich i banków; wskazanie przymusowych wydatków, kalkulacji kosztów życia, wskazanie niezbędnych wydatków na poratowanie zdrowia, obowiązek świadczeń alimentacyjnych, należności, do zapłaty których jest zobowiązany – w tym wobec organów państwa oraz inne okoliczności ważne według skarżącego; nadesłanie informacji o zmianach sytuacji majątkowej skarżącego w ciągu ostatnich sześciu miesięcy; wskazanie wszystkich źródeł utrzymania skarżącego wraz z oznaczeniem uzyskiwanych kwot z wyszczególnionych źródeł; o nadesłanie zestawienia miesięcznych wydatków skarżącego i jego rodziny (m.in. oznaczenia opłat za lokal, energię, abonamenty telefoniczne, telewizyjne, środków czystości, higienicznych, artykułów żywnościowych, odzież, in.) Skarżący nadesłał pismo z dnia 19 stycznia 2009r. W treści przedłożonego Sądowi pisma stwierdził, m.in., że nie posiada rachunków bankowych, a jego żona nie uzyskała wyciągów ze swojego rachunku; jest zobowiązany do spłaty wobec ZUS; zamieszkuje w lokalu żony; jego jedyny dochód to wynagrodzenie za pracę; wydatki – jego i rodziny – wynoszą opłaty związane z lokalem – 500,- zł; rachunki za telefon – 100,- TV – 90 zł; środki czystości – 100,- zł; odzież – 150 zł; wyżywienie – 1200,- zł; energia – 150,- zł; inne opłaty – 100,- zł; koszty dodatkowych zajęć dzieci – 100,- zł. Nadto wskazał, ze przekazuje co miesiąc, na utrzymanie i zaspokajanie potrzeb dzieci – 400,- zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] lutego 2009 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że dokumenty umożliwiające – referendarzowi sądowemu - rzetelną ocenę sytuacji majątkowej skarżącego nie zostały nadesłane, a Skarżący miał świadomość ciążących na nim obowiązków w tym zakresie, co wynika zarówno z doręczonego mu wezwani, jak z treści uprzednio wydanych w sprawie rozstrzygnięć, nie wspominając o pomocy w prowadzeniu sprawy profesjonalnego pełnomocnika. Jednocześnie referendarz sądowy wskazał, że w sprawie, pomimo wezwania Skarżący nie oznaczył w pełni sytuacji majątkowej, w której się znajduje. W szczególności nieznane pozostały zasoby finansowe jego małżonki. Z tego powodu nieznana pozostała rzeczywista sytuacja majątkowa Skarżącego i stopień zdolności gospodarowania posiadanymi przez niego środkami. Skarżący sprzeciwem z dnia 16 lutego 2009 r. zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie. Nie zgodził, się ze stanowiskiem referendarza sądowego, że Skarżący ma prawo skorzystać z pomocy finansowej swojej małżonki. Powołując się na kodeks rodzinny i opiekuńczy wyjaśnił, że w przypadku rozdzielności majątkowej małżonków obowiązek wzajemnej pomocy między nimi nie dotyczy prowadzonej działalności gospodarczej i ryzyka związanego z tą działalnością, w tym obowiązku ponoszenia opłat sądowych. Ponadto podkreślił, że referendarz sądowy nie wziął pod uwagę faktu pozostawania na utrzymaniu skarżącego dwójki niepełnoletnich dzieci. Uwzględniając powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zważywszy powyższe w przypadku wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, postanowienie przez niego wydane traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu przez Sąd w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten nakłada na stronę obowiązek wykazania, tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przede wszystkim złożyć stosowny wniosek na urzędowym formularzu – w tym przypadku PPF (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w tej formie wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie kondycji finansowej wnioskodawcy. W razie gdy zawarte we wniosku oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego, bądź też gdy budzą one wątpliwości, Sąd może podjąć działania zmierzające do uzyskania pełnego obrazu możliwości płatniczych wnioskodawcy, wzywając go do przedstawienia określonych informacji lub dokumentów źródłowych służących weryfikacji złożonych wcześniej oświadczeń. Możliwość taką daje Sądowi przepis art. 255 p.p.s.a. W ocenie Sądu przedstawione oświadczenia Skarżącego nie dają dostatecznych podstaw do oceny jego sytuacji majątkowej, a co za tym idzie, do zwolnienia go z kosztów sądowych. Skarżący nie przekazując żadnych dokumentów, które odzwierciedlałyby jego sytuację finansową nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa przemawiała za zwolnieniem go od wpisu od skargi. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów. Referendarz sądowy wezwał Skarżącego do przedłożenia dokumentów, robiąc ich szczegółowe wyliczenie, potwierdzających sytuację majątkową Skarżącego. Skarżący nie uczynił zadość w/w wezwaniu. Niepowodzeniem zakończyła się próba weryfikacji danych dotyczących zarówno wysokości dochodów Skarżącego, jak i wysokości dochodów uzyskiwanych przez jego żonę – Skarżący nie nadesłał bowiem zeznań podatkowych, ani swoich ani swojej żony, ani dokumentów, z których wynikałaby wysokość otrzymywanego przez Skarżącego i jego żonę wynagrodzenia (np. umowa o pracę, odcinek płacowy itp.). Nie nadesłał też wyciągów z rachunków bankowych, nie udokumentował w żaden sposób bieżących wydatków. Zatem Skarżący nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej i nie uprawdopodobnił, iż zapłacenie kosztów sądowych spowoduje uszczerbek w utrzymania koniecznym dla niego i rodziny. Odnosząc się do rozdzielności majątkowej między Skarżącym a jego żoną, wskazać należy, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Zgodnie z treścią art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.; powoływanej dalej jako "K.r.o."), małżonkowie są zobowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokojenia potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Nie bez znaczenia jest ten fakt, ponieważ nawet rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielenia pomocy (art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), również przy ponoszeniu kosztów postępowania. Dlatego także i te okoliczności muszą być brane pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04 i GZ 64/04, niepublikowane oraz z tej samej daty, sygn. akt GZ 71/04, ONSA WSA 2005, nr 1, poz. 6; zob. też M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Zakamycze 2005, s. 595). Sąd jednocześnie pragnie podkreślić, ze z nadesłanego oświadczenia wynika, że wydatki Skarżącego i jego rodziny zostały oszacowane na kwotę (ponad 2 tys.) przewyższającą uzyskiwane przez niego wynagrodzenie (1100,- zł), co także jest przesłanką wnioskowania o konieczności uzyskania informacji o dochodach jego żony. Skutkiem uchylania się od przedstawienia wyczerpującej argumentacji we wskazanym w przesłanym wezwaniu zakresie, Skarżący uniemożliwia przeprowadzenie oceny jego sytuacji materialnej tak, by można było jednoznacznie stwierdzić, że poniesienie przezeń kosztów postępowania jest niemożliwe albo będzie wiązało się z uszczerbkiem w koniecznych kosztach utrzymania jego i jego rodziny. W ocenie Sądu, dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 P.p.s.a., możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). Z tej przyczyny na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., art. 254 § 1 p.p.s.a., art. 260 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.