III SA/Wa 3382/08

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2008 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie 1. W skardze Skarżący T. M. zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata, argumentując, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej i osobistej. Podniósł mianowicie, że [...] spowodowało zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazał, że nie uzyskuje w chwili obecnej żadnych dochodów. Żyje "w nędzy, na łasce byłej żony i przypadkowych osób". Wniosek o ustanowienie adwokata uzasadnił skomplikowanym charakterem sprawy. 2. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżący nadesłał formularz PPF, w którym zaznaczył, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że od 2003 r. jest bezrobotny. Żyje dzięki rodzinie. Skarżący starał się wielokrotnie o pracę, ale ze względu na wiek "nikt nie jest jego osobą zainteresowany". Nie posiada żadnego majątku. Gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: 3. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. 4. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). 5. Przepis art. 246 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przede wszystkim złożyć stosowny wniosek na urzędowym formularzu – w tym przypadku PPF (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w tej formie wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie kondycji finansowej wnioskodawcy. W razie gdy zawarte we wniosku oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego, bądź też gdy budzą one wątpliwości, Sąd może podjąć działania zmierzające do uzyskania pełnego obrazu możliwości płatniczych wnioskodawcy, wzywając go do przedstawienia określonych informacji lub dokumentów źródłowych służących weryfikacji złożonych wcześniej oświadczeń. Możliwość taką daje Sądowi przepis art. 255 p.p.s.a. 6. Z możliwości tej w niniejszej sprawie skorzystano, wzywając Skarżącego, pismem z 16 grudnia 2008 r., do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów. Z obowiązku tego Skarżący nie wywiązał się, przez co uniemożliwił rzetelną analizę jego zdolności płatniczych, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazł wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W dalszym ciągu nie jest wiadome w jaki sposób - skoro nie osiąga żadnych dochodów – Skarżący zaspokaja potrzeby niezbędne do egzystencji, w zakres których wchodzą choćby wydatki na żywność, odzież, ochronę zdrowia i higienę. Wyjaśnienia w tym względzie Skarżący ograniczył do stwierdzenia, że żyje "w nędzy, na łasce byłej żony i przypadkowych osób". Nie wskazał natomiast wysokości i formy pomocy udzielanej przez te osoby, nie wyjaśnił także o jakie konkretnie osoby chodzi. Skarżący uniemożliwił również zweryfikowanie swojego oświadczenia o (trwałym jak wynika z formularza PPF) braku zatrudnienia. Nie nadesłał bowiem zaświadczenia powiatowego urzędu pracy o zarejestrowaniu go jako osoby bezrobotnej oraz dokumentu, z którego wynikałoby iż w ciągu ostatnich kilku lat otrzymał on oferty pracy. 7. Jak należy wnioskować Skarżący zdaje się oczekiwać, iż przy orzekaniu o przyznaniu prawa pomocy referendarz sądowy poprzestanie na jego ogólnikowych oświadczeniach. Tymczasem bazowanie na samych tylko oświadczeniach strony godziłoby w istotę instytucji prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem przez nią postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami Skarbu Państwa (por. art. 212 § 2 p.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tymże postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Tymczasem Skarżący nie wykazał w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości, że jego sytuacja materialna uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania i tym samym uzasadnionym jest udzielenie mu swoistej dotacji ze Skarbu Państwa (zob. postanowienie NSA z 16 września 2008 r., I FZ 284/08). W tym stanie rzeczy na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.