III SA/Wa 3382/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Hieronim Sęk po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2008 r., Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. postanawia: - odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego, tj. w zakresie całkowitym - Pismem z 6 listopada 2008 r. T. M. (zwany dalej "Skarżącym") wniósł do tutejszego Sądu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] października 2008 r., w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r., w której zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Uzasadniając powyższy wniosek Skarżący wskazał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej i osobistej i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Wniosek o ustanowienie adwokata uzasadnił skomplikowanym charakterem sprawy. Pismem z dnia 16 grudnia 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał Skarżącego do nadesłania wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz do przedstawienia dodatkowych informacji o stanie majątkowym wraz z odpowiednimi dokumentami potwierdzającymi te informacje. Odpowiadając na powyższe wezwanie Skarżący nadesłał formularz PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że od 21 marca 2003 r. jest osobą bezrobotną i żyje dzięki rodzinie. Z powodu wieku nie może znaleźć pracy. Wyjaśnił również, że nie posiada żadnego majątku, tylko przedmioty użytku osobistego. Postanowieniem z 14 stycznia 2009 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe postanowienie, dochowując terminu ustawowego, Skarżący wniósł sprzeciw, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia ze względu na naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej "P.p.s.a."). Powtórzył, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej i osobistej bowiem jego aresztowanie spowodowało zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazał, że obecnie nie posiada majątku i nie uzyskuje żadnych dochodów, "żyje w nędzy na łasce byłej żony i przypadkowych osób". Zarzucił rozstrzygnięciu referendarza sądowego dowolność w ocenie faktów, podkreślając, że jako zarejestrowany bezrobotny nie otrzymał żadnej oferty pracy z urzędu pracy. Próby zatrudnienia podejmował także we własnym zakresie. Zdaniem Skarżącego, o jego trudnej sytuacji świadczy między innymi fakt, że nie był w stanie wpłacić poręczenia majątkowego w celu zamiany środka zapobiegawczego i uczyniła to osoba trzecia, jak również okoliczność, że skierowana wobec niego egzekucja okazała się bezskuteczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powyższego wynika zatem, że Sąd nie mógł uwzględnić wniosku Skarżącego o uchylenie zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego. Dalej zauważyć należy, że celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 P.p.s.a. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 P.p.s.a. Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie Skarżący w skardze wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. We wniosku zweryfikował żądanie w zakresie osoby pełnomocnika, wnosząc o ustanowienie doradcy podatkowego. Oznacza to, że Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przyznanie prawa pomocy zarówno we wnioskowanym zakresie, jak i w zakresie częściowym jest możliwe zaś w sytuacji, gdy strona wykaże (podkreślenie Sądu), że nie jest w stanie ponieść odpowiednio: jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). Z powyższych przepisów wynika, iż to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To zatem w jej interesie leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.). Ocena przytoczonych okoliczności należy zaś do Sądu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 30 listopada 2005r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania, tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, str. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający - tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z 14 lutego 2005r., sygn. akt FZ 760/04). Z obowiązku tego Skarżący nie wywiązał się, przez co uniemożliwił rzetelną analizę jego zdolności płatniczych, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazł wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zdaniem Sądu nie jest wiadome w jaki sposób - skoro nie osiąga żadnych dochodów – Skarżący zaspokaja potrzeby niezbędne do egzystencji, w zakres których wchodzą choćby wydatki na żywność, odzież, ochronę zdrowia i higienę. Wyjaśnienia w tym względzie Skarżący ograniczył do stwierdzenia, że żyje "w nędzy, na łasce byłej żony i przypadkowych osób". Nie wskazał natomiast wysokości i formy pomocy udzielanej przez te osoby, nie wyjaśnił także o jakie konkretnie osoby chodzi. Zapewnił jedynie, że nie korzysta z pomocy społecznej. Pomoc "osób trzecich", na którą powoływała się wcześniej strona, dotyczyła poręczenia majątkowego za zwolnienie z aresztu. Nie wiadomo, jaka jest sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego. Jednocześnie jednak skarżący twierdzi, że przyjmuje pomoc od przypadkowych osób (czyli osób niemających względem skarżącego żadnych zobowiązań alimentacyjnych) między innymi w zakresie poręczenia majątkowego za zwolnienie z aresztu. Skarżący również nie podjął żadnej próby uzyskania pomocy od państwa (z pomocy społecznej). Tym samym Skarżący uniemożliwił również zweryfikowanie swojego oświadczenia o (trwałym jak wynika z formularza PPF) braku zatrudnienia. Nie nadesłał bowiem zaświadczenia powiatowego urzędu pracy o zarejestrowaniu go jako osoby bezrobotnej oraz dokumentu, z którego wynikałoby iż w ciągu ostatnich kilku lat nie otrzymał on oferty pracy. Skarżący zobligowany był przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (bądź udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Tymczasem Skarżący nie wykazał w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości, że jego sytuacja materialna uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania i tym samym uzasadnionym jest udzielenie mu swoistej dotacji ze Skarbu Państwa (zob. postanowienie NSA z 16 września 2008 r., I FZ 284/08). Wnioskodawca wskazał, co prawda, iż jest osobą bezrobotną (bez prawa do zasiłku), nie posiada żadnych składników majątku, w szczególności nieruchomości, zasobów pieniężnych lub przedmiotów wartościowych i egzystuje dzięki pomocy rodziny i osób trzecich. Wskazał, również że nie był w stanie wpłacić poręczenia majątkowego w związku ze zwolnieniem z aresztu i uczyniła to osoba trzecia. Jednak nie przedstawił żadnych dokumentów poświadczających i potwierdzających ten stan. Mimo wezwania nie nadesłał dokumentów o które był wzywany. Nie wskazał osób, które udzielały mu pomocy oraz ich wysokości. Treść oświadczeń nie pozwala na jednoznaczne ustalenie, że skarżący istotnie nie korzysta z pomocy rodziny i osób trzecich w zakresie większym, niż wskazuje na to treść jego wniosków i że istotnie nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, ani w zakresie częściowym nie jest możliwe, ponieważ oświadczenia Skarżącego zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Skoro Skarżący nie dostrzega potrzeby wszechstronnego naświetlenia swojej rzeczywistej sytuacji materialnej, nie wykazuje się w tym zakresie stosowną inicjatywą, nie udostępnia istotnych dla kompleksowej oceny sprawy dokumentów, Sąd nie ma obowiązku żądania dalszego uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy o stosowne oświadczenia i dokumenty. Do Sądu nie należy bowiem prowadzenie dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego Skarżącego, a to z tej przyczyny, iż prowadziłoby to do nieograniczonego przewlekania postępowania o przyznanie prawa pomocy, które ze swej istoty jest postępowaniem wpadkowym, i jako takie nie powinno w sposób długotrwały uniemożliwiać zakończenia postępowania głównego (por. postanowienie NSA z dnia 10 maja 2004 r., sygn. akt FZ 17/04). Podkreślić należy, że to Skarżący występuje o przyznanie prawa pomocy i nawet niezależnie od obowiązków prawnych w tym zakresie, jakie przewidział dla niego prawodawca, w jego dobrze pojętym interesie winno leżeć pełne i rzeczowe przedstawienie Sądowi tego wszystkiego, co świadczy o niemożności uiszczenia wpisu od skargi. Skoro Skarżący tego nie czyni, wówczas musi liczyć się z odmownym rozpatrzeniem wniosku. Uwzględniając powyższy stan faktyczny i prawny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w oparciu o art. 243 § 1, art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.