III SA/Wa 3393/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Beata Sobocha, po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym na skutek sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego wniosku P.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2015 r. nr [...] [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 23 lutego 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 3393/15 Postanowieniem z dnia 23 lutego 2016 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku P.S. (dalej "Skarżący") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że Skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Przede wszystkim nie wyjaśnił kwestii finansowania bieżących wydatków, wśród których wymienił "kredyty, szkołę, jedzenie, opłaty za media". Wysokość tych wydatków określił na kwotę 6.000 zł. Jednocześnie zadeklarował dochód na poziomie 0 zł. Ponadto Referendarz sądowy stwierdził, że ocena kondycji finansowej Skarżącego nie była możliwa także z tego względu, iż Skarżący uchylił się od udzielenia informacji na temat sytuacji finansowej żony, zasłaniając się istniejącą między małżonkami rozdzielnością majątkową i nieprowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego. Niezależnie od powyższego Referendarz sądowy stwierdził, że również informacje, których Skarżący udzielił nie wskazują na spełnienie przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "P.p.s.a.". Referendarz sądowy wskazał, że na obecnym etapie postępowania kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 4.235 zł. Porównanie kosztu w takiej wielkości choćby ze środkami angażowanymi do niedawna w prowadzoną przez Skarżącego działalność gospodarczą (przykładowo w 2014 r. osiągnął on przychód w wysokości 841.412,13 zł, zaś koszty jego uzyskania wyniosły 552.738,69 zł; w okresie styczeń-grudzień 2015 r. wielkości te kształtowały się na poziomie odpowiednio 318.734,98 zł i 97.693 zł) pozwala na wniosek, że miał on możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie tego wpisu. W ustawowym terminie Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. poprzez uznanie, że Skarżący nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że brak jest po jego stronie stałego źródła dochodu, jego rachunki bankowe zostały zablokowane zaś ewentualne dochody wobec rygoru natychmiastowej wykonalności zaskarżonej decyzji podlegają w całości egzekucji przez odpowiednie organy skarbowe. W ocenie Skarżącego z załączonej do wniosku dokumentacji jednoznacznie wynika, że Skarżący nie jest w stanie regulować swoich bieżących zobowiązań w tym nie jest w stanie obsługiwać ciążących na nim kredytów. Skarżący dodał, że szacowane przez niego koszty utrzymania (łącznie ze spłatą kredytów bankowych) to kwota około 6000 zł. Skarżący podkreślił, że w odpowiedzi na wezwanie z dnia 15 stycznia 2016 r. przedłożył szereg dokumentów uprawdopodabniających brak możliwości zapłaty opłaty sądowej. Ponadto dodał, że w piśmie z dnia 2 lutego 2016 r. złożył obszerne wyjaśnienia co do jego sytuacji rodzinnej, z których jednoznacznie wynika, że jedynym ewentualnym źródłem sfinansowania opłaty sądowej jest należna mu spłata od małżonki w ramach podziału majątku. Wobec tego, że spłata ta nie nastąpiła Skarżący złożył wniosek o podział majątku celem uzyskania wyżej wymienionych środków. Skarżący dodał również, że nie uprawiane działki rolne zostały zadeklarowane wobec organu podatkowego jako składnik majątku Skarżącego mogący posłużyć jako zabezpieczenie, tym samym zbycie przedmiotowych działek stanowiłoby niezgodne z prawem rozporządzanie nimi. Odnosząc się z kolei do argumentacji odnoszącej się do przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego Skarżący wyjaśnił, że faktyczny obowiązek pomocy między małżonkami, z powodu rozpadu więzi małżeńskiej, wygasł bez konieczności orzekania o rozwodzie bądź separacji. W ocenie Skarżącego sam fakt złożenia wniosku o podział majątku jest dowodem na stan relacji pomiędzy małżonkami. Skarżący dodał również, że w dniu [...] lutego 2016 r. została wydana decyzja ZUS w O. , z treści której wynika, że na dzień jej wydania, zadłużenie Skarżącego wraz z należnymi odsetkami wynosi łącznie 8533,49 złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony przez Skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 P.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. – art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze. zm). Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Jak wynika z treści powołanych przepisów, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Podkreślić zatem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przy tym należy zaznaczyć, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. W rozpoznawanej sprawie zachodzą niejasności co do sytuacji majątkowej Skarżącego. Pomimo wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a. Skarżący swoją sytuację finansową przedstawił w sposób niekompletny i budzący wątpliwości, a tym samym niezasługujący na przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony. Zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Wnioskujący ma zatem przekonać sąd o tym, że jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów toczącego się postępowania. Ponadto zauważyć należy, że podmiot występujący na drogę postępowania sądowego winien mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. W niniejszej sprawie materiał dowodowy nie jest wystarczający dla dokonania pełnej oceny zdolności finansowych Skarżącego. Zauważyć w szczególności należy, że Skarżący nie wyjaśnił kwestii finansowania bieżących wydatków. Skarżący w swoich oświadczeniach konsekwentnie podtrzymuje, że nie ma stałego źródła dochodu. Swój dochód zadeklarował na poziomie 0 zł, wyjaśnił, że ma zablokowane rachunki bankowe jednak Skarżący nie podjął próby wyjaśnienia w jaki sposób pokrywa wydatki, których wysokość określił na 6000 zł Taka postawa Skarżącego bezsprzecznie świadczy o braku podstaw do przyznania mu prawa pomocy. Podkreślić również należy, że Skarżący mimo sytuacji w jakiej się znajduje nie może uchylać się od udzielenia informacji na temat sytuacji finansowej żony. Obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 614 § 3 k.r.o.). Bez względu zatem na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z 15 lipca 2015 r., II FZ 568/15 i przywołane tam orzeczenie). Z powyższego wynika zatem, że wysokość osiąganych przez małżonkę Skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę jego możliwości płatniczych. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Dodatkowo należy zwrócić uwagę na fakt, że Skarżący miał możliwość zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów związanych z wniesioną skargą tj. wpisu sądowego w wysokości 4.235 zł. Jak wynika z nadesłanych dokumentów Skarżący w 2014 r. osiągnął przychód w wysokości 841.412,13 zł, zaś koszty uzyskania tego przychodu wyniosły 552.738,69 zł. W okresie zaś styczeń – grudzień 2015 r. wielkości te kształtowały się na poziomie 318.734,98 zł i 97.693 zł. Wobec powyższego w ocenie Sądu Skarżący mógł zabezpieczyć, odpowiednie środki pieniężne na uiszczenie należnych kosztów sądowych. Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 260 tej ustawy.