III SA/Wa 346/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia żądanej treści postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - Wraz z zażaleniem na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 maja 2014 r., odmawiające przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego, skarżący – E. J. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku złożonym na urzędowych formularzu wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i czwórką dzieci. Do swojego majątku zaliczył dom. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie posiada on innego majątku, ani oszczędności. W oświadczeniu o dochodach wskazał, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął stratę. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na urzędowym formularzu, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, został on wezwany m.in. do: wskazania i udokumentowania wszystkich źródeł utrzymania skarżącego oraz osób prowadzących ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe (wynagrodzenie za pracę, renta, zasiłki, inne świadczenia), jeżeli pełnoletni członkowie rodziny skarżącego nie pracują – nadesłania zaświadczeń o posiadaniu przez nich statusu osób bezrobotnych, nadesłania zeznań podatkowych za 2013 r., wskazania i udokumentowania wysokości aktualnych, miesięcznych przychodów (dochodów i kosztów) z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, nadesłania wyciągów z rachunków bankowych skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za ostatnie trzy miesiące, przedstawienia zestawienia wysokości miesięcznych dochodów i wydatków składających się na bieżące utrzymanie skarżącego i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że E. J. "zarobił" z działalności gospodarczej: w marcu 4.546 zł a "wydał" 4.557 zł, w kwietniu 2.489 zł a "wydał" - 3.039 zł, w maju 4.199 zł a "wydał" 4.168 zł. Z kolei 2013 r. zamknął stratą w kwocie 391,31 zł. Pełnomocnik wskazał również, że T. J. (syn skarżącego), zgodnie z PIT-37 za 2013 r. uzyskał dochód w wysokości 6.505,28 zł, który przeznaczył na opłatę za studia zaoczne (2.000 zł za semestr). Wydatki określił w następujący sposób: woda – 328,58 zł za trzy miesiące, energia elektryczna – 239,83 zł za dwa miesiące, gaz – 360,18 zł za dwa miesiące, telefon – 134,89 zł miesięcznie, upomnienie dotyczące podatku od środków transportowych w łącznej kwocie 1.516 zł. Do pisma złączono PIT-37 za 2013 r. T. J., zeznanie podatkowe PIT – 36 za 2013 r. E. J., deklaracje VAT-7 za marzec, kwiecień i maj 2014 r., wyciągi z rachunku bankowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Skarżący, z kolei, w oświadczeniach dotyczących stanu rodzinnego, majątku i dochodów, zupełnie pominął sytuację finansową – pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym – żony. Mimo wezwania, skarżący nie wyjaśnił, czy uzyskuje na jakieś dochody, czy też pozostaje bez zatrudnienia. Nie nadesłał również zeznania podatkowego żony za 2013 r. Odnosząc się do powyższego podkreślić należy, że podczas rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie można pominąć sytuacji majątkowej osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Jest tak nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, iż treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Skoro bowiem skarżący pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. W rozpoznawanej sprawie jest to, o tyle istotne, że jak wynika chociażby z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych, żona skarżącego np. w dniu 9 kwietnia i 9 maja 2014 r. dokonała wpłat na rachunek bankowy skarżącego odpowiednio w wysokości – 1.900 zł 1.100 zł, co mogłoby sugerować, że uzyskuje jakieś dochody. Nie udzielając żadnych informacji w powyższym zakresie skarżący w istocie uniemożliwił ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej jego rodziny. Ponadto, skarżący nie wykazał, aby posiadał, poza domem, jakikolwiek majątek lub przedmioty wartościowe. Co innego zdaje się z kolei wynikać z charakteru prowadzonej przez skarżącego działalności – przewozy autobusowe oraz okoliczności zalegania z podatkiem od środków transportowych. Niemniej jednak, również pozostałe okoliczności sprawy, nie przemawiają za pozytywnym rozpoznaniem wniosku. Przede wszystkim, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy uwzględnić sytuację majątkową skarżącego na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Na dzień rozpoznania wniosku do kosztów tych zaliczyć można jedynie wpis od zażalenia w wysokości 100 zł, tj. w najmniejszej wysokości, jaką przewidziano w art. 233 P.p.s.a. oraz wydanym na podstawie tego przepisu rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Jak wynika natomiast z oświadczeń pełnomocnika, skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z tego tytułu osiągał za 2013 r. przychód w wysokości 43.771,53 zł. Aktualne miesięczne przychody skarżącego kształtują się na poziomie od ok. 2.500 do ok. 4.500 zł. Przy czym, jak wskazuje pełnomocnik skarżącego, koszty działalności są wyższe niż uzyskiwane przychody. Odnosząc się do powyższego należy zauważyć, że skarżący prowadząc działalność gospodarczą należy do przedsiębiorców, a w ich przypadku miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenia kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu obciążenia podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle wyeliminować. Ponadto, instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Bez wątpienia skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Podsumowując, w ocenie Sądu, w przedmiotowym postępowaniu skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Na powyższą ocenę składa się z jednej strony – niepełne przedstawienie i udokumentowanie sytuacji finansowej i majątkowej przez skarżącego, z drugiej zaś strony – prowadzenie przez skarżącego działalności gospodarczej, z której uzyskuje wprawdzie nieduże, ale stałe przychody. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie art. art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.