III SA/Wa 347/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Sędzia WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 listopada 2016 r. sprawy ze skargi Firmy Handlowo-Usługowej "H." sp. j. S. M., H. M., M. Z. w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę Dyrektor Izby Celnej w W., na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], obejmującego zobowiązania podatkowe należne od Firmy Handlowo Usługowej [...] z tytułu podatku akcyzowego za miesiąc luty 2011 r. w kwocie należności głównej 132.137,00 zł wszczął postępowanie egzekucyjne wobec Firmy Handlowo Usługowej [...], z siedzibą W P.(dalej zwanej "Stroną", "Spółką", "Skarżącą") kierując - w dniu 29 lipca 2015 r. - zawiadomienia nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego do 12 central banków na terenie kraju. Zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego przesłano do Strony listem poleconym nadanym w dniu 31 lipca 2015 r. i doręczonym, zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, w dniu 17 sierpnia 2015 r. Z przesłanych zajęć skuteczne okazało się jedynie zajęcie skierowane do Banku [...] .S.A., które Bank odebrał w dniu 4 sierpnia 2015 r. Pismem z dnia 20 sierpnia 2015 r. w imieniu Firmy Handlowo Usługowej [...]pełnomocnik - Prof. W.M. wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, podnosząc zarzut zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego z wnioskiem o zmianę środka egzekucyjnego zastosowanego wobec dłużnika. Zdaniem Strony zablokowanie konta bankowego Spółki oznacza de facto, że Spółka nie będzie mogła funkcjonować a zamrożenie środków finansowych prowadzi do uniemożliwienia wymiany handlowej z kontrahentami. W związku z powyższym Spółka wniosła o zmianę środka egzekucyjnego przedstawiając możliwość przeprowadzenia egzekucji z ruchomości, które znajdują się w jej posiadaniu. Wskazując, iż w chwili obecnej własnością Spółki jest samochód specjalistyczny - cysterna marki MAN TGS nr rej. [...] o poj. ładunkowej 17,8 m3 . Postanowieniem z dnia [...] września 2015 r., nr [....], Dyrektor Izby Celnej w W. oddalił wniesione zarzuty jako nieuzasadnione, wyjaśniając, iż celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowej realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków przy zastosowaniu środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązków. Odnosząc się do argumentów dotyczących możliwości prowadzenia egzekucji z ruchomości w postaci samochodu specjalistycznego - cysterna marki MAN TGS, nr rej. WP [...], wskazał, że przedmiotowy pojazd został zajęty w innym postępowaniu prowadzonym wobec Spółki. Ponadto wyjaśnił, że wszczęcie egzekucji z ruchomości wygeneruje dodatkowe koszty egzekucyjne obciążające zobowiązanego, nie dając gwarancji uzyskania ze sprzedaży kwoty określonej w wycenie przez biegłego skarbowego. Prof. W.M., działając w imieniu Spółki, złożył zażalenie na powyższe W uzasadnieniu wniesionego zażalenia pełnomocnik podtrzymał argumenty zawarte już w zarzutach. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Strona nie godząc się z rozstrzygnięciem organu II instancji wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W.. W skardze skarżąca zarzuca zaskarżonemu postanowieniu: - naruszenie art. 7 § 2 ustawy oraz 33 § 1 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez zaaprobowanie przez organ II instancji zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego przez organ egzekucyjny; - art. 8 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez prowadzenie działań podważających zaufanie Strony do organu oraz powierzchowne i lakoniczne uzasadnienie rozstrzygnięcia. Strona podniosła, że organ egzekucyjny przy wyborze środka egzekucyjnego powinien brać pod uwagę faktyczne możliwości Spółki, a nie kierować się tylko celem, jakim jest najszybsze zaspokojenie się przez wierzyciela w formie pieniężnej. Zdaniem Strony oba orzekające w sprawie organy w sposób arbitralny doszły do wniosku, że egzekucja z rachunku bankowego byłaby najmniej uciążliwa, nie biorąc pod uwagę wskazanych przez Skarżącą okoliczności. Jednocześnie wyjaśnia, że wybór środka egzekucyjnego polegającego na zajęciu ruchomości byłby mniej uciążliwy dla Spółki aniżeli blokada rachunku bankowego niezbędnego dla dalszej, płynnej działalności przedsiębiorstwa. Takie działanie narusza jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego zapisaną w art. 8 k.p.a., zgodnie z którą organ administracji publicznej prowadzi postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Ponadto zgodnie z art. 11 kpa powinien wyjaśnić stronom zasadność przesłanek, którymi się kierował przy załatwieniu sprawy. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przypisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718). W tej sprawie skarga okazała się nieuzasadniona. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. I tak, zgodnie z art. 7 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm.) organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przywołany przepis statuuje zatem dwie zasady, tj. zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Przy czym zamknięty katalog środków egzekucyjnych stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym należności pieniężnych wymieniony został w art. 1a pkt 12 lit. a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Należy mieć przy tym na uwadze, że celem każdego postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w zgodzie z obowiązującymi przepisami, jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela. W tym kontekście z treści art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jednoznacznie wynika konieczność zastosowania takiego środka lub środków egzekucyjnych, które umożliwiają pokrycie powstałych zaległości. Natomiast zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru. Jak jednoznacznie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych organ musi mieć wybór w zastosowaniu najmniej uciążliwego środka egzekucji, a logika podpowiada, że o wyborze środka najmniej uciążliwego może być mowa tylko, gdy taki wybór istnieje (por. wyroki: NSA z dnia 16 kwietnia 2013 r., sygn. II FSK 1690/11, WSA w Olsztynie z dnia 23 października 2013 r., sygn. I SA/Ol 587/13 czy WSA w Gdańsku z dnia 9 lipca 2013 r., sygn. I SA/Gd 635/12). Jednocześnie strona ma możliwość obrony w toku postępowania egzekucyjnego, podnosząc zarzuty wymienione w art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z których jeden - podniesiony przez skarżącą w niniejszej sprawie - dotyczy zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 8 cyt. ustawy). Biorąc pod uwagę rodzaj zastosowanego środka w postaci zajęcia rachunku bankowego oraz argumentację skarżącej, sąd podzielił stanowisko wyrażone przez organy obu instancji co do bezpodstawności postawionego zarzutu. Zasadnie - w ocenie Sądu - w okolicznościach sprawy organ egzekucyjny spośród przewidzianych w art. 1a pkt 12 ustawy egzekucyjnej wybrał ten, który najlepiej i najprościej realizował zakładany cel, tj. egzekucję z rachunku bankowego. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na stanowisko reprezentowane w orzecznictwie sądowym, zgodnie z którym zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji zobowiązany zostaje ograniczony w prawie udzielania zleceń, rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności, która podlega egzekucji. Rachunek pozostaje więc otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę. Ponadto z mocy art. 81 § 4 i 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zobowiązanemu przysługuje prawo wypłat z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego na bieżące wynagrodzenia za pracę, które mogą być dokonane po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a także na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne należne od wypłat dokonywanych na bieżące wynagrodzenia (wyrok WSA w W. z dnia 1 lipca 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 403/07). Tak więc w niniejszej sprawie brak było podstaw, aby uznać zajęcie rachunku bankowego za zbyt uciążliwe. Jak wskazano jednak powyżej, aby można było podjąć rozważania na temat uciążliwości środka egzekucyjnego, musi istnieć wybór pomiędzy różnymi środkami. W niniejszej sprawie zobowiązana nie przedstawiła sposobu, który byłby dla niej mniej uciążliwy, a jednocześnie mógł doprowadzić do realnego zaspokojenia wierzyciela w tym postepowaniu. Zasady doświadczenia życiowego i logika nie pozwalają bowiem uznać, że takie realne zaspokojenie należności przypadających od spółki gwarantowało prowadzenie przez organ egzekucji z ruchomości, tj. samochodu specjalistycznego - cysterny marki MAN TGS nr rej. WP [...] . Jak wynika z akt sprawy wskazany przez Stronę ww. samochód specjalistyczny – cysterna, jak również przyczepa Syland nr rej. [...] (tj. ustalone przez organ egzekucyjny ruchomości Spółki) zostały już wcześniej zajęte w wyniku czynności podjętych przez poborcę skarbowego w dniu 18 lutego 2015 r. w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec Spółki na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...] z dnia [...] listopada 2014 r., obejmujących należności w łącznej kwocie zaległości głównej 1.933.832,30 zł. Podczas gdy szacunkowa wartość zajętych ruchomości została ustalona na 190.000,00 zł. Słuszna i prawdziwa zatem była konstatacja organu w tym zakresie, a mianowicie, że dokonane zajęcie ruchomości nie pozwala w wystarczającym stopniu zabezpieczyć wykonania zobowiązania podatkowego dochodzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...]z dnia [...] listopada 2014 r. Tym samym wskazana przez Stronę skarżącą możliwość prowadzenia egzekucji z ruchomości, jako alternatywny sposób uzyskania należności, dochodzonych w przedmiotowym postępowaniu prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] nie znajdowała uzasadnienia do zmiany zastosowanego środka egzekucyjnego w przedmiotowym postępowaniu W tym miejscu wskazać należy, że specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jawić się będzie dla zobowiązanego jako dokuczliwe. Nie można jednakże wywodzić stąd, że zastosowany środek egzekucyjny jest nadmiernie uciążliwy. Gdyby przyjąć sposób rozumowania skarżącej, to należałoby przyjąć, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego byłoby niedopuszczalne, bo każdy środek egzekucyjny byłby nadmiernie uciążliwy w porównaniu z którąkolwiek z form dobrowolnej zapłaty należności. Nie znajduje uzasadnienia również zarzut naruszenia art., 8 kpa oraz 11 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jak wynika z treści wydanego rozstrzygnięcia organ egzekucyjny wyjaśnił przyczyny odmowy uwzględnienia zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Ponadto zgodnie z zasadą zawartą w art. 11 k.p.a. wyjaśnił, że zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego jest najmniej uciążliwym środkiem egzekucyjnym gdyż wszczęcie egzekucji z ruchomości wygeneruje dodatkowe koszty egzekucyjne obciążające zobowiązanego, nie dając gwarancji uzyskania ze sprzedaży kwoty określonej w wycenie przez biegłego skarbowego. Ponadto wskazał, że przedmiotowy pojazd został zajęty w innym postępowaniu prowadzonym wobec Spółki, a kwota uzyskana z ewentualnej sprzedaży ww. pojazdu będzie niewystarczająca na pokryje egzekwowanych należności. Takie zaś postępowanie organu Sąd uznaje za wystarczająco ujawniające stronie motywy wydanego w sprawie rozstrzygnięcia i uznaje je za zachowanie realizujące zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów. Fakt zaś, że przytoczona przez organ argumentacja nie przekonała skarżącej nie oznacza naruszenia powołanych w skardze przepisów. W kontekście jeszcze powyższych wywodów dodatkowo wskazać należy, że organ odwoławczy w sposób pogłębiony odniósł się do argumentów Strony o niemożliwości prowadzenia działalności gospodarczej w sytuacji zajęcia przez organ jej rachunku bankowego i wskazał, że ustawodawca przewidział inny dodatkowy środek ochrony na wypadek, gdyby zaistniały nadzwyczajne okoliczności, a przewidziane w ustawie o postępowaniu w administracji, z którego Strona może skorzystać. I tak, organ zauważył, że zgodnie z art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Powyższe oznacza, iż Strona może wystąpić z wnioskiem o zwolnienie, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części zajętego rachunku bankowego co jednak może nastąpić wyłącznie w przypadku łącznego zaistnienia dwóch przesłanek: zobowiązany musi złożyć wniosek i za zwolnieniem musi przemawiać ważny interes zobowiązanego. Ww. zachowanie organu przekonuje Sąd o tym, że stanowisko Strony zostało poważnie wzięte pod uwagę w postępowaniu, w którym wydano zaskarżone postanowienie. W tym stanie rzeczy Sąd - na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.