III SA/Wa 3473/14

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. z o.o. w O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy 2011 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca S. sp. z o.o. w O. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Podała, że w 2012 r. środki pieniężne, jakimi dysponowała zostały zablokowane, a towar sprzedany. Uzyskana z tej sprzedaży kwota wpłynęła na rachunek organu egzekucyjnego, podobnie jak należności od klientów. W 2014 r. zajęcie zabezpieczające przekształciło się w zajęcie egzekucyjne. To wszystko spowodowało, że Skarżąca nie prowadzi działalności zarobkowej. Zajęcie rachunków bankowych uniemożliwia bowiem terminowe regulowanie zobowiązań. Działania organów egzekucyjnych doprowadziły nadto do utraty zaufania u kontrahentów. Skarżąca podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Wartość środków trwałych określiła na [...] zł, zaś stratę za ostatni rok obrotowy na 2.859.749,69 zł. Ujawniła też stan swoich rachunków bankowych. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że nie posiada wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie cztery miesiące, gdyż nie zostały wygenerowane przez banki. Przesłała natomiast ostatnie posiadane przez nią wyciągi bankowe i oświadczyła, że na rachunki te nie wpłynęły żadne środki. Skarżąca wskazała, że nie posiada udziałów w innych podmiotach. Wynagrodzenie na rzecz pełnomocnika w kwocie 30.750 zł zostało pokryte ze środków wspólnika w ramach pożyczki. Skarżąca przedstawiła deklaracje VAT, zeznanie podatkowe, bilans, rachunek zysków i strat, zestawienie należności i zobowiązań, zestawienie przychodów i kosztów ich uzyskania, kopie zawiadomień o zajęciu zabezpieczającym, kopie tytułów wykonawczych. Przy piśmie z 14 stycznia 2015 r. Skarżąca przedłożyła także postanowienie, z którego wynika jakie kwoty zostały zabezpieczone. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnego prawa do sądu dla osób (w tym osób prawnych), które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Z powyższego wynika zatem, że strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, iż zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Udzielenie tego prawa w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek takich jak: brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Stanowi o tym art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie. Jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów (art. 255 P.p.s.a.). Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 21 stycznia 2015 r. (I FZ 470/14) w przypadku spółki kapitałowej prowadzącej działalność gospodarczą ocena jej faktycznej sytuacji finansowej wymaga odniesienia się do dokumentacji księgowej (np. bilans, rachunek zysków i strat za ostatni rok prowadzenia działalności). W odniesieniu do aktywów spółki pożądane jest natomiast w szczególności uzyskanie wyciągów z rachunków bankowych. W odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest ponadto czy mógł on (i powinien był) gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przedsiębiorca bowiem w ramach ryzyka prowadzenia tej działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności bądź ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze. Jakkolwiek w niniejszej sprawie Skarżąca przedłożyła szereg dokumentów źródłowych (takich chociażby jak tytuły wykonawcze, zawiadomienia o zajęciu), to jednak zabrakło wśród nich wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych. Odpowiadając na wezwanie do ich nadesłania Skarżąca wskazała, iż nie zostały one wygenerowane przez banki. W zamian za to przesłała ostatnie posiadane przez nią wyciągi bankowe z [...] S.A. i oświadczyła, że w okresie ostatnich 4 miesięcy na rachunki te nie wpłynęły żadne środki. Powyższego nie można – zdaniem referendarza sądowego – uznać za wykonanie wezwania do dostarczenia wyciągów. Zwłaszcza, że w załączniku do formularza PPPr wśród rachunków bankowych Skarżąca wymieniła także te posiadane w [...] S.A. i [...] . Wspomniane wyciągi miały odzwierciedlać transakcje dokonane w ramach tych rachunków w danym przedziale czasowym, bądź też dokumentować brak takich transakcji. Na podstawie wyciągu można bowiem uzyskać informacje na temat zgromadzonych na danym rachunku środków, a tego rodzaju dane są istotne w kontekście przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Zaniechanie Skarżącej w omawianym zakresie skutkowało zatem ograniczeniem możliwości ustalenia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej, zaś akcentowany przez nią fakt niewygenerowania wyciągów przez banki nie może stanowić usprawiedliwienia dla braku wywiązania się z powyższego obowiązku. Co ciekawe Skarżąca mimo deklarowanego braku przychodów w dalszym ciągu ponosi wydatki na wypłatę wynagrodzeń. Przykładowo w lutym 2014 r. wypłaciła na rzecz M. M. wynagrodzenie w wysokości 42.375 zł, zaś na rzecz V. P. w kwocie 84.750 zł. W okresie styczeń-listopad 2014 r. łącznie na ten cel wydatkowała 341.046,21 zł. Koszt usług obcych wyniósł natomiast 25.489,54 zł. Jakkolwiek nie jest rzeczą referendarza sądowego ocena racjonalności takiego zachowania strony, która przy braku przychodów, generuje znaczne koszty, niemniej okoliczność ta nie może być pominięta przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Powyższe nie pozwala zatem stwierdzić, że Skarżąca wykazała – jak wymaga tego art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. - iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, w tym wpisu od skargi. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.