III SA/Wa 3485/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 lutego 2016 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu (adwokata, doradcy podatkowego) w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2015 r Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług od stycznia do grudnia 2010 r. postanawia zmienić zaskarżone orzeczenie referendarza sądowego z 24 lutego 2016r., w ten sposób, że: 1) przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego 2) w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżący – T. K. , na urzędowym formularzu PPF z 18 lutego 2016 r, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata/doradcy podatkowego). Zwrócił się także o przywrócenie terminu do "uzupełnienia wniosku strony o przyznanie prawa pomocy". W uzasadnieniu wskazał, że: - ma na utrzymaniu dwoje dzieci, na których utrzymanie przeznacza 800 zł miesięcznie; - - z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje kwotę 1750 zł miesięcznie (wg listy płac – 5077 zł); - posiada zobowiązania wobec Skarbu Państwa i banków na kwotę ok 4,5 mln zł; - z żoną go stronę ustrój rozdzielności majątkowej; - żona uzyskuje dochody z tytułu działalności gospodarczej i stosunku pracy; - wobec strony prowadzona jest egzekucja; - o zajęciach egzekucyjnych do spłaty pozostało ok 1,5 mln zł; - nie ma oszczędności; ponosi wydatki z tytułu opłat za dostawy gazu, prądu, nieczystości (800 zł), z tytułu dzieci (500 zł), kosztów utrzymania (450 zł). Skarżący przekazał dokument zajęcia wierzytelności, listę płac, deklaracje podatkowe za 2014 r. i za 2015 r. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu wskazał, że korespondencję kierowaną do skarżącego odebrała osoba nieuprawniona, która nie przekazała mu informacji o przesyłce pocztowej. Nadto skarżący przebywał w tym czasie za granicą. Postanowieniem z dnia 24 lutego 2016 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od wpisu od skargi powyżej 1000 zł oraz odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu (adwokata, doradcy podatkowego). W uzasadnieniu referendarz sądowy uznał, że wobec braku przekazania stronie korespondencji, która to strona w okresie doręczenia przebywała dodatkowo za granicą (por wpisy w paszporcie), nie posiadała ona wiedzy o ciążących na niej obowiązkach i przewidzianym do ich dokonania terminie. Stąd uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy, co jest przesłanką przywrócenia terminu z art. 86 § 1 u.p.p.s.a. Zważywszy jednak, że formularz PPF, jako wszczynający postępowanie o prawo pomocy, musi zostać rozpoznany, zbyteczne było wydawanie odrębnego rozstrzygnięcia o przywróceniu terminu. Skoro zarazem skarżący deklaruje, że wykonuje wezwanie z 24/1/2016, to brak było podstaw – w tych okolicznościach - wystosowania "nowego" wezwania. Pismem z dnia 7 marca 2016 r. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu wskazał, iż z oświadczenia o stanie majątkowym, finansowym i rodzinnym zawartym we wniosku wynika, że gospodarstwo domowe wnioskodawcy utrzymywane jest jedynie z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1750 zł. W ocenie Skarżącego taka wysokość środków finansowych pozwala na poniesienie niezbędnych miesięcznych kosztów utrzymania. Uniemożliwia jednak wygospodarowanie dodatkowych środków związanych z prowadzonym postępowaniem czy pokryciem honorarium pełnomocnika z wyboru. Ponadto posiada liczne zobowiązania wobec Skarbu Państwa i banków na kwotę 4,5 mln. Obecnie toczą się przeciwko Skarżącemu egzekucje komornicze na kwotę łączną 1,5 mln zł. Powyższe wskazuje, iż nie stać go na ponoszenie kosztów niniejszego postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla Skarżącego i jego rodziny. Skarżący podniósł, iż wartość zaskarżenia opiewa na kwotę przeszło miliona złotych. Z uwagi na skomplikowany charakter prawny sprawy oraz brak dostatecznej wiedzy z zakresu prawa i podatków nie jest w stanie należycie bronić swoich praw. W związku z powyższym ustanowienie pełnomocnika w niniejszym postepowaniu jest zasadne i konieczne. Referendarz sądowy dokonując oceny wniosku w zakresie prawa pomocy, w części odnoszącej się do ustanowienia pełnomocnika z urzędu, całkowicie pominął kwestię trudności rzeczonego postępowania i braku fachowości w tym zakresie z jego strony. Według Skarżącego referendarz sądowy odniósł się tylko do kwestii finansowych, co nie jest prawidłowe. Skarżący podniósł, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. może być przyznane w zakresie całkowitym, jeśli strona wykaże niezdolność do poniesienia jakichkolwiek kosztów. W zakresie częściowym prawo pomocy może być przyznane - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (tj. w szczególności o zwolnienie od wpisu od skargi rubryka 5 formularza PPF ) oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt sprawy nie pozwalają uznać, że Skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jedyny wymagalny koszt sądowy w sprawie to koszt wpisu od skargi, zatem ta wartość (1500 zł) powinna być przede wszystkim uwzględniana przy badaniu zdolności strony do ponoszenia kosztów sądowych. Sąd uznał za niespójne oświadczenia skarżącego odnośnie kosztów utrzymania dzieci z rubryki 5 formularza PPF (wskazano tam 800 zł) z danymi z rubryki 11 (wskazano tam ok 500 zł). Przyjmując dane dotyczące utrzymania dzieci wskazane w rubryce 5 i inne dane dotyczące kosztów utrzymania należałoby przyjąć, że skarżący wydaje miesięcznie więcej niż zarabia, tj. posiada nieujawnione – i to pomimo wezwania (!) - źródła przychodu: ta okoliczność uniemożliwiałaby przyznanie mu prawa pomocy. Ponadto należy wskazać, iż skarżący nie w pełni wykonał wezwanie z 14 stycznia 2016 r, ponieważ nie przedłożył – przykładowo - zestawienia faktur VAT za wskazany okres, wyciągów z rachunków bankowych, czy nie wskazał kwoty, do której jest w stanie partycypować w kosztach utrzymania. Nie przedłożył też żadnych informacji odnośnie osób, z którymi zamieszkuje (tj. żony), choć jak wskazał prowadzi ona działalność gospodarczą i uzyskuje dochody z tytułu pracy. Brak przedłożenia wskazanej w wezwaniu dokumentacji oznacza niewykazanie sytuacji strony, w tym okoliczności, które mogłyby uzasadniać – w tym aspekcie - przyznanie prawa pomocy. Jak wynika z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r. poz. 788, dalej: k.r.o.) małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się bowiem również do sytuacji, gdy o zwolnienie z kosztów zabiega osoba pozostająca w związku małżeńskim. Przyjmuje się bowiem, że w takiej sytuacji wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 k.r.o. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych obowiązek ten rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego i to niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego Ustrój rozdzielności majątkowej z żoną, oraz nawet brak wiedzy dotyczącej jej majątku i dochodów nie są okolicznościami uzasadniającymi nieprzekazanie informacji. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków. Przy czym koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2010 r., sygn. akt I OZ 819/10). Odnosząc się do wniosku o ustanowienie pełnomocnika należy zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego, iż w postępowaniu przed Sądem I instancji nie obowiązuje przymus adwokacki; strona działająca bez pełnomocnika ma znaczące gwarancje ochrony procesowej (w porównaniu z tą działającą z pomocą pełnomocnika - art. 6, art. 13, art. 134 u.p.p.s.a.), ponadto udział pełnomocnika w sprawie nie zmienia (zwiększa) zakresu analizy sprawy przez Sąd, który bada sprawę niezależnie od postawionych zarzutów. Sąd decydując o przyznaniu prawa pomocy miał na uwadze to, że oświadczenia skarżącego o stanie majątkowym zostały złożone pod groźbą odpowiedzialności karnej (rubryka 13 formularza) i tak będą weryfikowane z urzędu ze skutkiem wyrażonym w art. 249 p.p.s.a., niezależnie już od odpowiedzialności karnej. Dlatego przyjął oświadczenia skarżącego o braku wolnych środków – na tym etapie postępowania - za prawdziwe. W ocenie Sądu Skarżący posiada zdolności ponoszenia kosztów postępowania w kwocie 1000 zł., co na obecnym etapie postępowania nie będzie stanowiło uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Sąd, mając na uwadze przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, posiłkując się nadesłanymi przez Skarżącego dokumentami, doszedł do przekonania, że Skarżący wykazał, że nie jest w stanie zgromadzić środków na poczet opłacenia wynagrodzenia pełnomocnika. Tym samym zasadnym było przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Sąd, mając na uwadze powyższe oraz treść art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.