III SA/Wa 3485/15

P O S T A N O W I E N I E Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2010 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 7.346 zł – Skarżący – T. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazał, że ma na utrzymaniu dwoje dzieci, na które łoży 500 zł miesięcznie. Jego stałym źródłem dochodu jest wynagrodzenie za pracę w wysokości ok. 1.530 zł netto. Kwota ta nie wystarcza nawet na bieżące koszty utrzymania. W rezultacie Skarżący korzysta z incydentalnej pomocy rodziny. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Żona uzyskuje dochody ze stosunku pracy (1.808 zł) oraz w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący wskazał, że w 2007 r. zawarł z żoną umowę o wyłączeniu wspólności ustawowej małżeńskiej. W toku egzekucji sprzedano jego majątek. Uzyskana z tej sprzedaży kwota została przekazana na spłatę części zadłużenia. Aktualnie do zapłaty pozostało ok. 1.500.000 zł. Nadto Skarżący posiada zadłużenie względem Skarbu Państwa na kwotę ponad 3.000.000 zł. Do wydatków Skarżący zaliczył koszty utrzymania domu (500 zł), koszty utrzymania dzieci (500 zł), koszty wyżywienia (450 zł), koszty leczenia (50 zł), środki czystości (50 zł) i koszty dojazdu do pracy (350 zł). W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący podkreślił, że łączy go z żoną rozdzielność majątkowa. Obecnie małżonkowie prowadzą osobne gospodarstwa domowe, zaś żona odmówiła udostępnienia swoich dokumentów. Jedynym źródłem dochodu Skarżącego jest wynagrodzenie za pracę, które w całości przeznaczane jest na utrzymanie Skarżącego i jego małoletnich dzieci. Obecnie Skarżący nie może liczyć na wsparcie ze strony rodziny. Do pisma Skarżący załączył: umowę majątkową małżeńską, zaświadczenia o zatrudnieniu, zeznanie podatkowe za 2016 r., oświadczenie żony. Wbrew wykazowi przedstawionemu w piśmie nie załączono do niego wykazu wydatków oraz dokumentów dotyczących postępowań egzekucyjnych. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Powyższy obowiązek dotyczy każdorazowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym fakt, iż na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego przyznano Skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym (zwolniono od wpisu od skargi ponad kwotę 1.000 zł oraz ustanowiono pełnomocnika) nie oznacza, że ocena ta automatyczne przeniesiona zostanie do niniejszego postępowania, zwłaszcza, że od złożenia poprzedniego wniosku minęło ponad półtora roku. Z drugiej strony oceniając zdolność Skarżącego do poniesienia kosztów sądowych (wpisu od skargi kasacyjnej) należy uwzględnić, że uzyskał on już znaczącą pomoc w tym zakresie na wcześniejszym etapie postępowania. Referendarz sądowy zauważa, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnego prawa do Sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie prezentowano pogląd, że ochrona prawa do Sądu przysługuje tym wnioskodawcom, którzy wykażą istnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. poprzez wyczerpujące i rzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej. Oznacza to, że to wnioskodawca powinien przekonać Sąd o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, Sąd zaś ma dokonać jedynie oceny tej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma Sąd. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 11 stycznia 2017 r., II FZ 918/16). Z powyższego wynika zatem, że warunkiem oceny zasadności przyznania prawa pomocy jest rzetelne i wyczerpujące przedstawienie sytuacji materialnej wnioskodawcy. W ocenie referendarza sądowego Skarżący warunku tego nie spełnił. Trudno bowiem nie odnieść wrażenia, że próbuje on "dopasować" składane wyjaśnienia do z góry założonej tezy o niemożności poniesienia kosztów sądowych. Zauważyć należy, że w formularzu PPF Skarżący wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i dwójką dzieci (zob. pkt 6 formularza). Ujawnił nawet jej źródła utrzymania i wysokość dochodu uzyskiwanego przezeń z umowy o pracę. Wezwany do szczegółowego wykazania jej sytuacji finansowej, argumentował natomiast, że małżonkowie prowadzą jednak osobne gospodarstwa domowe (w 2007 r. zawarto umowę o wyłącznie wspólności ustawowej małżeńskiej), gdyż – jak oświadczyła żona Skarżącego uzasadniając odmowę udostępnienia swoich danych – pozostają w nieformalnej separacji. Powyższe nie przeszkadza natomiast w "grzecznościowym" zamieszkiwaniu przez Skarżącego w lokalu należącym do jego żony (por. oświadczenia Skarżącego złożone do sprawy o sygn. akt III SA/Wa 109/16). W ocenie referendarza sądowego Skarżący ewidentnie uchyla się od przedstawienia rzeczywistej sytuacji dochodowej żony. Tymczasem nie można zapominać, że wysokość osiąganych przez nią dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych Skarżącego. Skoro bowiem twierdzi on, iż obecnie potrzebuje pomocy w realizacji swoich praw, to konieczna jest ocena, czy pomoc udzielana przez żonę nie wystarczy dla zabezpieczenia tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy żony Skarżący nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o przyznaniu pomocy z budżetu państwa. Podobnie rzecz się ma z pomocą rodziny. Otóż w formularzu PPF Skarżący podkreślił, że wynagrodzenie za pracę "nie wystarcza nawet na bieżące koszty utrzymania", co powoduje, iż "obecnie korzysta z incydentalnej pomocy rodziny". Wezwany do udokumentowania tego faktu wyjaśnił z kolei, że "obecnie nie może również liczyć na wsparcie ze strony rodziny". Jest to o tyle zastanawiające, że z prostego porównania wysokości udokumentowanego dochodu (1.532,04 zł) i zadeklarowanych wydatków (1.800-1.900 zł) wynika, że te ostatnie przewyższają dochód. To z kolei stawia pod znakiem zapytania zupełność przedstawionych przez Skarżącego informacji na temat źródeł utrzymania. Tym bardziej, że wątpliwości referendarza sądowego budzi fakt stosunkowo niskiego wynagradzania Skarżącego. Z zaświadczenia o dochodach wynika bowiem, że jest on zatrudniony w dwóch firmach, których właścicielami są członkowie jego rodziny tj. B. B. K. oraz F.U. E. K. (por. uzasadnienie wyroku w niniejszej sprawie), z wynagrodzeniem miesięcznym w łącznej wysokości nieco ponad 1.532 zł netto. Warto również zauważyć, że wskazany w piśmie z 1 sierpnia 2017 r. adres do doręczeń Skarżącego to jednocześnie adres firmy R. – dealera samochodów H. W tej samej miejscowości O. ul. [...]znajduje się firma S.– salon samochodowy (dealer suzuki). Powyższe świadczy o znacznym statusie finansowym najbliższych członków rodziny Skarżącego. W tej sytuacji nie sposób – opierając się na samych tylko oświadczeniach Skarżącego - stwierdzić, że istotnie koszt zainicjowanego przezeń postępowania jest obciążeniem przekraczającym jego możliwości finansowe. Aby bowiem ocenić, czy dla Skarżącego koszt sądowy w określonej wysokości (w tym przypadku wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 7.346 zł), to dużo czy mało i czy jest on w stanie go uiścić potrzebna jest pełna wiedza o jego kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy bowiem tych osób, które wykażą, że nie są w stanie w żaden sposób zgromadzić niezbędnych na ten cel środków. Tego zaś Skarżący nie wykazał. W związku z powyższym, skoro w rozpoznawanej sprawie skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny i wyczerpujący swojej sytuacji finansowej brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja, w której się znajduje wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a tym samym uzasadnia przyznanie prawa pomocy.