III SA/Wa 3489/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego K. R. w sprawie ze skargi B. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2011 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia odmówić przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego Skarżąca, B. Z. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na urzędowym formularzu PPF, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego K. R.. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z K. G.. Skarżąca posiada nieruchomość - mieszkanie o powierzchni 90 m², nie posiada natomiast żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Skarżąca podniosła, że znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji życiowej, gdyż w październiku 2011 r. zmarła jej matka, co spowodowało dużo wydatków. Zaznaczyła, że postępowanie w niniejszej sprawie trwa od kwietnia 2010 r. co skutkuje pogorszeniem jej sytuacji, gdyż żaden bank nie chce udzielić jej kredytu. Dodatkowo wskazała, że ma na utrzymaniu starszą osobę, K. G., schorowaną, wymagającą stałej opieki. Do akt sprawy załączone zostały zeznania o wysokości osiągniętego dochodu poniesionej straty PIT za 2010 r. i 2011 r. z których wynika, że Skarżąca w 2010 r. uzyskała przychód w kwocie 18.000,00 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 1.335,00 zł, a dochód 16.665,00 zł. W 2011 roku uzyskała przychód w kwocie 18.000,00 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 1613,10 zł, a dochód 16.386,90 zł. Skarżąca przedstawiła także rachunki z Zarządu Cmentarza Komunalnego w W., faktury VAT wystawione przez Zakład Kamieniarski i Usługi Pogrzebowe J.T. T. i G. B., odpis aktu zgonu matki, rachunek za energię elektryczną - 543,59 zł, czynsz za mieszkanie – 666,24 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: W myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r., poz. 270) – dalej jako: "P.p.s.a.", stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 P.p.s.a. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 P.p.s.a. Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Przyznanie prawa pomocy zarówno we wnioskowanym zakresie, jak i w zakresie częściowym jest możliwe w sytuacji, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść odpowiednio: jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). Z powyższych przepisów wynika, iż to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To zatem w jej interesie leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.). Ocena przytoczonych okoliczności należy zaś do Sądu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. W niniejszej sprawie, okoliczności przedstawione przez Skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt sprawy pozwalają uznać, że jej sytuacja nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżąca nie wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., co oznacza, iż nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przeciwnie, podkreślenia wymaga, że na obecnym etapie postępowania sądowego wszelkie wymagane koszty sądowe zostały już przez Skarżącą uiszczone. Biorąc więc pod uwagę wysokość wpisu sądowego od ewentualnej skargi kasacyjnej w kwocie 1000 zł jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku. Należy mieć bowiem na uwadze, że prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować bowiem jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Podkreślenia wymaga, że Skarżąca wraz z K.G., z którą prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, uzyskują stałe dochody miesięczne w wysokości 3.300 zł (jak wynika z wniosku PPF) co powoduje, iż nie sposób uznać, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów usług profesjonalnego pełnomocnika jakim jest doradca podatkowy. Odnosząc się ponadto do załączonych przez Skarżącą rachunków i faktur wystawionych przez Zarząd Cmentarza Komunalnego w W. oraz Zakład Kamieniarski Sąd stwierdza, że z zawartych w nich informacji wynika, że zostały już one spłacone przez Skarżącą w 2011 r. Ponadto wniosek Skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie także ze względu na fakt, iż brak jest konieczności ustanawiania zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania. Przepisy regulujące postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie przewidują bowiem "przymusu adwokackiego". Skarżący ma ustawowo zapewnione prawo do informacji, którego wyrazem jest sformułowana w art. 6 P.p.s.a. zasada udzielania pomocy stronom (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., II GZ 143/05). Zgodnie z tym przepisem Sąd udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Istotną gwarancją procesową jest również to, iż stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie lub czynność organu administracji, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego strona nie podnosi zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu lub czynności. Oznacza to, że Sąd zbada zasadność skargi niezależnie od obecności na rozprawie pełnomocnika, czy też Skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2007 r., II FZ 450/07). Na koniec warto przypomnieć, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy ocenić negatywnie. Mając na względzie powyższą argumentację, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 P.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji.