III SA/Wa 3489/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. postanawia 1. zwolnić skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę 250 zł (dwieście pięćdziesiąt złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący – J. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego lub częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że obecnie nie jest w stanie ponieść kosztów opłaty z tytułu wpisu sądowego. Wyjaśnił, że w okresie od 31 grudnia 2013 r. do 7 grudnia 2014 r. pozostawał bez pracy. W okresie zawieszenia działalności był na utrzymaniu żony. Nie posiada żadnych oszczędności. Skarżący wskazał, że z dochodów małżonki utrzymywany jest dom, w tym dwoje uczących się dzieci. Ponadto żona skarżącego spłaca dwa kredyty – hipoteczny i konsumpcyjny. Wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Aktualnie dług wynosi 70.692,20 zł. Zadłużenie to skarżący stara się spłacać, po 500 zł miesięcznie, korzystając w tym zakresie z pomocy rodziny. Z oświadczeń skarżącego wynika ponadto, że posiada on udział ½ w nieruchomości o pow. 200 m² oraz udziały w częściach ułamkowych w nieruchomości rolnej i innych nieruchomościach. Skarżący wskazał, że dochód małżonki ze stosunku pracy wynosi 3.960 zł brutto. Z kolei on z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje straty. Do wniosku skarżący załączył zeznania podatkowe za lata 2011-2013, wydruk z CEIDG potwierdzający okres zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej, kopię zawiadomienia o zajęciu na kwotę 70.692,20 zł, przekazy na kwotę po 500 zł na rzecz urzędu skarbowego, zawiadomienie o wysokości rat kredytu hipotecznego, potwierdzenie spłaty kredytu konsumpcyjnego, podsumowanie przychodów z działalności prowadzonej przez żonę skarżącego za 2014 r., potwierdzenie dochodu żony skarżącego uzyskiwanego ze stosunku pracy, kopie rachunków za media. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na urzędowym formularzu PPF oraz nadesłane dokumenty, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), skarżący został wezwany do: wskazania i udokumentowania wysokości aktualnych (po wznowieniu działalności), miesięcznych przychodów (dochodów i kosztów) działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, poprzez nadesłanie kopii z podatkowej księgi przychodów i rozchodów lub ewidencji zakupów i sprzedaży VAT za grudzień 2014 r., wyjaśnienia okoliczności związanych z zawieszeniem, a następnie wznowieniem działalności przez skarżącego, przedstawienia zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków rodziny (z uwzględnieniem po stronie dochodów m.in.: wynagrodzenia za pracę żony, dochodów z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego oraz jego żonę), po stronie wydatków – m.in. spłacanych kredytów, rat do US, kosztów utrzymania domu, wyżywienia, wynagrodzenia pełnomocnika), nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego i jego żony za okres od 10 października do 10 stycznia 2015 r. wskazania, czy skarżący uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego, wyjaśnienia, jak wykorzystywany jest majątek skarżącego i jego żony (udziały w gruntach rolnych, leśnych, we własności działek zabudowanych opisanych w pkt 7.1 i 8 wniosku o przyznanie prawa pomocy). W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że prowadził i prowadzi działalność gospodarczą w zakresie obsługi gastronomicznej wagonów barowych W. S.A. Skarżący wskazał, że corocznie, przed wprowadzeniem nowego rozkładu jazdy pociągów przystępuje do konkursu ofert. W listopadzie 2013 r. jego oferta nie została wyłoniona oraz nie pozyskał innych zleceń, w związku z czym zawiesił prowadzoną działalność. W 2014 r. skarżący aktywnie poszukiwał pracy, jednak bezskutecznie. W listopadzie 2014 r. skarżący ponownie przystąpił do konkursu ofert organizowanych przez W. S.A. i tym razem jego oferta została wyłoniona. Uzyskał zlecenie na obsługę gastronomiczną wagonu barowego w pociągu relacji W. – G. . Skarżący od 10 grudnia 2014 r. wznowił prowadzoną działalność gospodarczą. Jednocześnie jednak w związku z wprowadzeniem na tej samej trasie pociągu "[...]", drastycznie spadał liczba podróżnych kursujących pociągiem obsługiwanym przez skarżącego. Spadek obrotów skutkuje brakiem opłacalności prowadzenia wznowionej działalności. Skarżący jest bliski wypowiedzenia kontraktu. Skarżący wyjaśnił również, że nie uzyskuje dochodu z gospodarstwa rolnego, gdyż ziemia rolna, której jest współwłaścicielem nie jest użytkowania. Na działce zabudowanej o pow. 547 m² położnej w Józefowie skarżący zamieszkuje wraz z rodziną. Pozostałe nieruchomości, w których udziały w ułamkowych częściach posiadają skarżący bądź jego żona są zamieszkiwane odpowiednio przez rodzinę skarżącego lub jego żony. Do pisma skarżący załączył kopię podatkowej księgi przychodów i rozchodów za grudzień 2014 r., wyciągi z rachunków bankowych swoich oraz żony, miesięczne zestawienie dochodów i wydatków Uwzględniając powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (całkowitego bądź częściowego) tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych (podkreślenie własne) kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając sprawę należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego zdolności płatniczych w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Zauważyć należy, że na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych w niniejszej sprawie zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 1.500 zł. Ponadto, w dwóch równolegle rozpoznawanych sprawach, skarżący obowiązany jest do uiszczenia wpisów w wysokości: 961 zł (sygn. akt III SA/Wa 3488/14) i 1.500 zł (sygn. akt III SA/Wa 3490/14). Tym samym skarżący został wezwany do uiszczenia wpisów na łączną kwotę 3.961 zł. Oceniając, aktualną sytuację finansową skarżącego, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że powyższa kwota przekracza możliwości finansowe jego rodziny. Nie oznacza to jednak, że skarżący w ogóle nie ma możliwości partycypowania w kosztach wszczętych postępowań sądowych. Z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że w okresie od 31 grudnia 2013r. do 10 grudnia 2014 r. skarżący nie uzyskiwał dochodów. W tym okresie zawiesił bowiem prowadzoną działalność gospodarczą. Aktualnie, mimo wznowienia prowadzenia działalności gospodarczej, nie uzyskuje znaczących przychodów. Jak wynika z kopii z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za grudzień 2014 r. skarżący uzyskał przychód w wysokości 3.952,67 zł, przy kosztach w wysokości 4.051,03 zł. Żona skarżącego za 2014 r. uzyskała przychód z działalności w wysokości 13.116 zł, przy kosztach w wysokości 14.402,86 zł. Ponadto, żona skarżącego uzyskuje dochód ze stosunku pracy w wysokości ok. 2.200 zł netto oraz dochód z umowy zlecenia ok. 200 zł. Przedstawiając miesięczne zestawienie dochodów i wydatków czteroosobowej rodziny skarżącego (na przykładzie grudnia 2014 r.) skarżący wskazał, że łączny dochód rodziny wyniósł 5.985,63 zł. Na dochód ten złożyły się: pensja żony 2.222,05 zł, premia żony 2.090,70 zł, dochód z umowy zlecenia 203,88 zł, dochód z działalności żony 319 zł, spieniężenie talonów z pracy 550 zł, darowizna od rodziny 600 zł. Z kolei rachunki i płatności miesięczne skarżący wyliczył na kwotę 2.486,85 zł, w tym m.in. na ratę kredytu hipotecznego 797,26 zł, ratę kredytu konsumpcyjnego 317,25 zł, spłatę zaległości do urzędu skarbowego 500 zł. Codzienne wydatki tj. na żywność, paliwo i bilety, ubrania, środki czystości, skarżący określił na kwotę 2.286,32 zł, wydatki okazjonalne tj. wydatki świąteczne, wynagrodzenie pełnomocnika, wizyty u lekarza, inne – 1.195,67 zł. Tym samym, przedstawione przez skarżącego wydatki, pochłaniają całość uzyskiwanych dochodów. Odnosząc się od powyższego zauważyć należy, że fakt, iż wydatki ponoszone przez rodzinę skarżącego pochłaniają zasadniczo całość miesięcznych dochodów, nie oznacza jeszcze, że skarżący powinien zostać zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych w całości. Prawo pomocy może być bowiem przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W ocenie referendarza sądowego, skarżący ograniczając wydatki do niezbędnego minimum, jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania uiszczając w niniejszej sprawie wpis w wysokości 250 zł (łącznie w trzech sprawach 750 zł). Jedynie przykładowo wskazać można, że z analizy wyciągów z rachunków bankowych wynika, że w okresie od 16 listopada do 8 grudnia 2014 r. rodzina skarżącego wydała 1.128,08 zł na zakupy w sklepach odzieżowych. O ile oczywiście, część tych wydatków z pewnością była niezbędna, mając chociażby na uwadze okres świąteczny, o tyle nie wydaje się żeby w całości wydatki poniesione na ten cel korzystały z pierwszeństwa przed należnymi w sprawie kosztami sądowymi. W związku z powyższym, wskazać należy, że sytuacja finansowa skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy jedynie w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi – ponad kwotę 250 zł. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.