III SA/Wa 3654/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A.P. na postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 3654/16 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. postanawia: - zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych - A.P. (dalej zwany "Skarżącym"), działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] września 2016 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W załączonym formularzu PPF wskazał, że jego sytuacja finansowa uniemożliwia mu poniesienie kosztów w jakimkolwiek zakresie. Wyjaśnił, że działania prokuratury i organów skarbowych doprowadziły do tego, że na jego majątku ustanowiono hipotekę przymusową, a dochody rodziny spadły do poziomu, w którym z trudem reguluje ona stałe wydatki i zobowiązania. Skarżący wskazał również, że poza wpisem w niniejszej sprawie ciążą na nim również wpisy dotyczące innych spraw w podatku dochodowym i podatku VAT. Argumentował, że jest ofiarą przestępców i organów skarbowych, które od niego postanowiły ściągnąć wyłudzone podatki. Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką małoletnich dzieci. Jest właścicielem mieszkania o pow. 42 m² oraz działek rolnych (małżeńska wspólność). Na wszystkich składnikach majątku ustanowiono hipotekę przymusową. Wskazał, iz posiada oszczędności w wysokości 2.000 zł. Łączny dochód jego rodziny to 3.700 zł netto (1.200 zł dochód skarżącego – umowa, 2.500 zł dochód żony skarżącego – działalność gospodarcza). Miesięczne zobowiązana rodziny to: 580 zł – opłaty za mieszkanie, 200 zł – prąd i gaz, 300 zł – przedszkole, 300 zł – szkoła, 140 zł – polisy, 200 zł – zajęcia dodatkowe dzieci, 200 zł – rachunki telefoniczne, 180 zł – spłata pożyczki, ok. 1.500 zł wyżywienie i podstawowe potrzeby. Do wniosku załączył postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym oraz tytuły wykonawcze. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na formularzu PPF, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), Skarżący został wezwany do: nadesłania własnych zeznań podatkowych oraz jego żony za 2015 r., wskazania i udokumentowania wysokości przychodów (dochodów i kosztów) uzyskanych przez żonę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2016 r., wskazania i udokumentowani wysokości dochodów uzyskach w 2016 r., udokumentowania wysokości uzyskiwanych dochodów (zaświadczenie wysokości dochodów za ostatnie 3 miesiące), nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i jego żony za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na powyższe Skarżący nadesłał własne zeznania podatkowe i żony za 2015 r., oświadczenie księgowego dotyczące dochodów żony za 2016 r., wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów, PIT-11 za 2016 r., zaświadczenie o własnych zarobkach oraz wyciągi z rachunków bankowych. Jednocześnie wyjaśnił, że z dokumentów tych wynika, że średnia miesięczna wysokość dochodów netto w 2016 r. wyniosła 2.658,07 zł, a jego żony 1.441,21 zł. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z 7 lutego 2017 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W jego ocenie nadesłane przez Skarżącego dokumenty przeczą jego oświadczeniom o braku możliwości poniesienia przez niego kosztów w jakimkolwiek zakresie oraz o uzyskiwaniu dochodów, które z trudem wystarczają na regulowanie stałych wydatków i zobowiązań. Zwrócił ponadto uwagę, na budzące wątpliwości nieścisłości wynikające ze złożonych oświadczeń, które nie pozwalają na ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej, w tym miesięcznych dochodów Skarżącego i jego rodziny. Mając powyższe na uwadze stanął na stanowisku, iż pozbawiony został możliwości przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy na podstawie rzeczywiście uzyskiwanych przez niego i małżonkę dochodów. Skarżący w sprzeciwie nie zgodził się ze stanowiskiem referendarza sądowego jakoby jego sytuacja finansowa, w której się znajduje pozwala na poniesienie kosztów postępowania w jakimkolwiek zakresie. W jego ocenie nie ma żadnych podstaw do zakwestionowania rzetelności i spójności złożonych przez niego oświadczeń i dokumentów. Skarżący zarzucając błędną ocenę sytuacji finansowej zwrócił uwagę na konieczność dokonania powtórnej i rzetelnej jej analizy z uwzględnieniem nie przychodu, ale dochodu jego żony w wysokości 1.441,21 zł. Odnosząc się do obrotów na własnych rachunkach wskazał, iż dokonywane transakcje związane są z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Uznał przy tym, iż jedynym i oczywistym dowodem na ocenę sytuacji materialnej powinny być jego oświadczenia oraz roczne zeznania podatkowe. Według Skarżącego nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych we wszystkich zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach w jakimkolwiek zakresie. Do sprzeciwu załączył odpis decyzji Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2017 r., orzekającej o uznaniu Skarżącego z dniem 14 lutego 2017 r. za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Na podstawie art. 245 § 1 P.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Instytucja przyznania prawa pomocy jest zatem rozwiązaniem szczególnym i powinna być stosowana przede wszystkim wobec osób bez źródeł stałego dochodu i bez majątku tj. takich, które pozbawione są zupełnie środków do życia lub posiadają środki tak niewielkie, że nie starczają one na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, iż Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowi wpis od skargi w niniejszej sprawie w kwocie 6.132 zł oraz w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 3655/16 – 5.590 zł. Zdaniem Sądu z okoliczności przedstawionych przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikających z akt sprawy należy wywnioskować, iż spełnił przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przemawiają za tym okoliczności, z których wynika, iż Skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Ponadto jego małżonka uzyskuje niewielkie dochody w wysokości 1441,21 zł. Wobec Skarżącego prowadzone jest również postępowanie egzekucyjne oraz ustanowione zostały hipoteki przymusowe na posiadanym lokalu mieszkalnych oraz dwóch nieruchomościach gruntowych. Tym samym opisana sytuacja uzasadnia wniosek Skarżącego, iż nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Za przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, przemawia również okoliczność, że odmowa przyznania prawa pomocy stanowiłaby w rozpoznawanej sprawie naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu, ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Ta okoliczność spowodowałaby konieczność cofnięcia skargi, bądź ze względu na nieuiszczenie wpisu jej odrzucenie. W konsekwencji obiektywnie uniemożliwiłoby to stronie skarżącej doprowadzenie do kontroli zaskarżonej decyzji (tj. realizację prawa do sądu). Biorąc powyższe pod uwagę oraz po przeanalizowaniu wniosku Skarżącego Sąd stwierdził, iż zostały spełnione przez niego przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a. oraz 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.