III SA/Wa 37/16

Dnia 12 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Trelka, po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P.Z. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 37/16 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2015 r. Nr [...] , [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych za poszczególne okresy rozliczeniowe 2010 r. i 2011 r. oraz w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2010 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący - P. Z. wniósł do Sądu na urzędowym formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uzasadniając, że jest osobą bezrobotną i niepełnosprawną. Nie posiada żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu żony i matki. Skarżący wskazał, że nie ma domu, ani mieszkania. Okresowo zamieszkuje u żony, matki lub u znajomych. Choruje na [...] , [...] , [...] oraz ma [...] . Skarżący podkreślił, że stan zdrowia utrudnia mu znalezienie pracy. Zaznaczył, że nie posiada żadnego majątku, nieruchomości, dochodów, ani oszczędności. Wskazał na zaciągnięty kredyt w wysokości 80.000 zł, który spłaca jego małżonka. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego stan majątkowy i rodzinny, pełnomocnik Skarżącego nadesłał kartę leczenia szpitalnego Skarżącego oraz umowę majątkową małżeńską. Ponadto wyjaśnił, że Skarżący nie składał zeznań podatkowych za lata 2014 i 2015 z uwagi na nieuzyskiwanie dochodu. Jednocześnie z uwagi na rozdzielność majątkową nie posiada zeznań podatkowych małżonki. Wyjaśnił jednocześnie, że małżonka Skarżącego prowadzi działalność gospodarczą, jednak nie potrafił wskazać wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów. Skarżący stwierdził również, że nie może przedstawić wyciągów z rachunków bankowych małżonki. Końcowo pełnomocnik oświadczył, że jego wynagrodzenie za reprezentowanie Skarżącego zostało opłacone przez osobę trzecią. Referendarz sądowy postanowieniem z 10 marca 2016 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy, ponieważ jego oświadczenia uznał za niewystarczające, aby podjąć obiektywne rozstrzygnięcie w kwestii jego możliwości płatniczych. Skarżący w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z 10 marca 2016 r., zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") polegające na bezpodstawnym uznaniu, że nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, gdyż nie przedstawił żądanych przez Sąd dokumentów potwierdzających wysokość dochodów małżonki. Stwierdził, że z materiału dowodowego przez niego przedstawionego wynika, iż nie posiada on majątku i dochodów pozwalających mu na pokrycie kosztów sądowych niniejszego postępowania. Podniósł, że nie jest w posiadaniu żądanych przez Sąd dokumentów dotyczących dochodów jego żony i nie ma wiedzy o wysokości dochodów żony, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto zaznaczył, że małżonka odmówiła mu udzielenia żądanych przez Sąd informacji i przekazania zeznań podatkowych oraz wyciągów z rachunków bankowych. Dodatkowo wskazał, iż w przypadku gdy małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, nie występują podstawy do oceny możliwości finansowych Skarżącego z uwzględnieniem dochodów jego żony. Skarżący na potwierdzenie swojego stanowiska odwołał się do postanowień NSA z 25 października 2010 r. II FZ 492/10, z 26 maja 2011 II FZ 180/11 oraz z 6 października 2004 r. GZ 71/04. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od zasady, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy może mieć zatem miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tegoż artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sadowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). Nie nastąpiło to jednak w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu referendarz słusznie zauważył, że Skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim dlatego, że Skarżący uchylił się od przedłożenia żądanych dokumentów (np. wyciągu z rachunku bankowego żony Skarżącego, jej zeznań podatkowych czy wyliczenia kosztów miesięcznego utrzymania), które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest ich sytuacja majątkowa. W ocenie Sądu Skarżący nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej i nie uprawdopodobnił, iż zapłacenie kosztów sądowych spowoduje uszczerbek w utrzymania koniecznym dla niego i rodziny. Sąd wskazuje, że uszło uwadze Skarżącego, iż w przywołanym przez siebie postanowieniu NSA z dnia 25 października 2010 r., sygn. akt II FZ 492/10, wprost wskazano, że "Skarżący myli się co do skutków zawarcia z żoną umowy majątkowej małżeńskiej oraz prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych przez każde z małżonków. Zgodnie bowiem z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej: K.r.o.), oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Sychowicz, w: H. Ciepła, B. Czech, T. Domińczyk, S. Kalus, K. Piasecki, M. Sychowicz, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, pod red. K. Piaseckiego, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Stąd też również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej oraz pomimo prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych, małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Pozostawanie jednego z małżonków na utrzymaniu drugiego z nich i wykonywanie ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego przez osobiste starania o wychowanie dzieci sprawia, że sytuacja materialna małżonka niepracującego zawodowo jest pochodną sytuacji materialnej małżonka, który zawodowo pracuje. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka niepracującego, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy absolutnie niezbędne". NSA postawił również w tym rozstrzygnięciu tezę zgodnie z którą "W myśl art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez jednego z małżonków, będącego stroną postępowania sądowoadministracyjnego, winien obejmować między innymi wykazanie sytuacji materialnej obojga małżonków, którzy żyją w rozdzielności majątkowej, w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka niepracującego. Jest to bowiem w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy niezbędne i na mocy art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) zasadne". Skonstatować zatem należało, że odmowa udzielenia wyjaśnień co do sytuacji majątkowej małżonki prowadziła do odmowy uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na wskazane powyżej okoliczności Sąd uznał zatem, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 10 marca 2016 r. i orzekł, jak w sentencji.