III SA/Wa 3765/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. s.c. A. L. M. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od kwietnia do czerwca 2014 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca A. s.c. A. L. M. F. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że została obciążona zobowiązaniem podatkowym przewyższającym dochód uzyskany z działalności. Zastosowano również wobec niej zabezpieczenie na majątku przez zakaz zbywania jego składników oraz zabezpieczenie rachunku bankowego. W efekcie wspólnicy prowadzą obecnie rachityczną działalność pozwalającą jedynie na przeżycie w granicach minimalnej egzystencji. Stan rachunków bankowych Skarżąca określiła na "0 zł". Przedstawiła zeznania podatkowe wspólników, bilans firmy. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że spółka cywilna została zamknięta 30 czerwca 2015 r., a zatem w 2016 r. nie osiągnęła przychodów, ani nie poniosła kosztów ich uzyskania. Oświadczyła, że poza toczącymi się postępowaniami nie posiada innych zobowiązań podatkowych, ani zobowiązań wobec osób trzecich. Skarżąca ujawniła stan posiadania wspólników, wskazując, iż jeden z nich nie prowadzi działalności gospodarczej i nie pracuje, nie posiada także majątku nieruchomego, zaś drugi jest właścicielem mieszkania własnościowego. Skarżąca przedłożyła deklaracje VAT-7, bilans, rachunek zysków i strat, decyzję o zabezpieczeniu, historie rachunków. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. Strona powinna zatem wykazać przez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do Sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa na stronie. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Także z użytego w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże" wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanki przyznania prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) spoczywa na stronie. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Tymczasem w niniejszej sprawie taką właśnie jednoznaczną ocenę Skarżąca udaremniła. Powodem takiego stanu rzeczy jest przede wszystkim nieprzedstawienie dokumentów, z których wynikałoby, że rzeczywiście Skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej, w związku z czym w 2016 r. nie osiągnęła przychodów, ani nie poniosła kosztów ich uzyskania. Wśród nadesłanej dokumentacji zabrakło także dokładnych danych na temat sytuacji majątkowej wspólników, w tym ich dochodu i wydatków. Dane te są o tyle istotne, że dla oceny istnienia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki cywilnej, ale także sytuacja jej wspólników. To bowiem wspólnicy odpowiedzialni są za zobowiązania tej spółki. W rezultacie dla pozytywnego rozpoznania wniosku spółki cywilnej, nie jest wystarczającą podstawą brak możliwości poniesienia przezeń kosztów postępowania. Konieczne jest bowiem jeszcze uprzednie zbadanie, czy na uiszczenie tych kosztów pozwala stan finansowy i majątkowy wspólników tej spółki (por. postanowienie NSA z 7 kwietnia 2009 r., I FZ 70/09). Tymczasem w niniejszej sprawie wyjaśnienia na temat aktualnej sytuacji finansowej wspólników Skarżąca ograniczyła do nadesłania bilansu i wyciągu bankowego dotyczącego jednego z tych wspólników oraz do wskazania, że drugi wspólnik nie prowadzi działalności gospodarczej i nie pracuje. Same tylko takie oświadczenie jest niewystarczające, by pozytywnie rozpatrzyć wniosek Skarżącej. Przeciwne stanowisko, prowadziłoby do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, który oświadczy, iż nie pracuje i nie ma dochodu powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Skoro zatem Skarżąca nie przedstawiła dokumentów potwierdzających jej oświadczenia, to nie sposób stwierdzić, że istotnie ani ona, ani jej wspólnicy "nie mają żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania". Sąd nie może bowiem się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty. Jak to już wskazano wyżej postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, co oznacza, że wyłączona jest na gruncie tej instytucji zasada działania Sądu z urzędu. To zatem wnioskodawca powinien przekonać Sąd o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej oraz ją odpowiednio uwiarygodnić, Sąd zaś ma dokonać jedynie jej oceny. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma Sąd. W przeciwnym razie musi się on liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami wynikającymi z jego bierności. Z tych wszystkich względów referendarz sądowy uznał, że Skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłankę przyznania prawa pomocy z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy ze środków budżetowych.