III SA/Wa 3927/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, Sędziowie sędzia WSA Sylwester Golec, sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (sprawozdawca), Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kalinowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2015 r. sprawy ze skargi E. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (dalej: "SKO") utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy M. z dnia [...] czerwca 2014 r. odmawiające Skarżącej – E.M. wszczęcia postępowania w sprawie zobowiązań podatkowych za lata 2004-2014 dotyczące nieruchomości położonej w miejscowości H., gmina M. oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 0,7442 ha. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca w dniu 3 lutego 2012r. złożyła do Urzędu Gminy M. wniosek o "dostarczenie decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2004 i 2005 rok w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 2375/11". Wójt Gminy M. pismem z dnia 12 marca 2014 r. wyjaśnił, iż decyzja wymiarowa w podatku od nieruchomości na rok 2004 została jej doręczona, natomiast decyzja dotycząca wymiaru podatku od nieruchomości za 2005 r. w powodu przedawnienia nie została wydana. Skarżąca pismem z dnia 19 marca 2014 r. wyjaśniła, iż decyzja dotycząca wymiaru podatku na 2004 r. była sprzeczna z aktem notarialnym z 1931 r. spadkodawcy A.W. Zarzuciła, że dokument ten zamiast być dowodem w postępowaniu prowadzonym przez Wójta Gminy M. znalazł się w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie. Wyjaśniła, iż zapłaciła podatek od nieruchomości za rok 2004 w kwocie 426 zł, zamiast 481 zł. Obecnie nie może zapłacić zaległości podatkowej w kwocie 55 zł (zamknięto rachunek w banku dla tych wpłat). Jednocześnie zaznaczyła, iż decyzje w sprawie podatku od nieruchomości za 2005 r. oraz lata następne za jej udział w 1/3 części nieruchomości powinny być jej niezwłocznie doręczone. Wyjaśniła, iż w latach 1981 - 2004 jako spadkobierca i współwłaściciel, użytkownik płaciła solidarnie podatki od ww. nieruchomości. Ponadto ona i jej mąż nie chcą płacić podatku od nieruchomości po zmarłym współwłaścicielu od udziału 2/3, gdyż podatek ten powinni płacić następcy prawni, a w przypadku ich braku Gmina M. Końcowo wskazała, iż na przedmiotowej nieruchomości od 1954 r. mieszkają dwie rodziny lokatorów z "kwaterunku". Wójt Gminy M. pismem z dnia 15 kwietnia 2014 r. wezwał Skarżącą do sprecyzowania żądania, a pismem z dnia 8 maja 2014 r. o udokumentowanie przysługującego jej prawa własności do nieruchomości albo posiadania samoistnego, z potwierdzeniem od kiedy i w jaki sposób włada nieruchomością potwierdzenia, że zostało przeprowadzone postępowanie spadkowe po zmarłej A.W. W dniu 29 maja 2014 r. ponowiono wezwanie. W przesłanym do Wójta Gminy M. piśmie z dnia 4 czerwca 2014 r. Skarżąca nie wyjaśniła wskazanych w wezwaniu kwestii. Wójt Gminy M. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zobowiązań podatkowych za lata 2004 - 2014. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, iż prawo własności niezabudowanej działki nr [...] położonej w obrębie H. nie jest uregulowane - właściciel nie jest ustalony, a jako władająca wpisana jest nieżyjąca A.W. Skarżąca płaciła podatki do 2004 r., ale od tego czasu wobec barku dokumentów potwierdzających, że posiada ona jakikolwiek tytuł do nieruchomości - nie może być uznana za stronę postępowania podatkowego. Skarżąca w zażaleniu z dnia 4 lipca 2014 r. wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i wszczęcie postępowania w sprawie zobowiązań podatkowych za lata 2004 - 2014. Wyjaśniła, iż prawo własności zabudowanej działki nr [...] położonej w obrębie H. nie jest uregulowane, właściciel nie jest ustalony, a jako władająca wpisana jest nieżyjąca A.W. W ewidencji podatkowej od 1981 do 2004 r. jako użytkownik 1/3 części wpisana była Skarżąca. Nieruchomość nie posiada księgi wieczystej ani zbioru dokumentów. Podniosła, iż od 1979 r. opłacała podatek jako spadkobierca, właściciel, użytkownik. Spadek po zmarłej A.W. na podstawie ustawy nabyli: po 1/3 części J.W., S.W. i A.W. W dniu [...] marca 1972 r. postanowieniem Sądu Powiatowego w W. nabyła część przedmiotowej nieruchomości na podstawie dziedziczenia testamentowego po J.W. i dziedziczenia ustawowego po S.L. (matce Skarżącej), a zatem właścicielami nieruchomości byli ona oraz S.W. i A.W. (po 1/3 części każdy). Dalej wyjaśniła, iż w dniu [...] listopada 1974 r., postanowieniem Sądu Rejonowego w M., spadek po zmarłej A.W. nabył w całości S.W. Skarżąca stwierdziła, iż tytuł własności przedmiotowej nieruchomości zaginął. Mimo to powinna zostać uznana za stronę postępowania jako posiadaczka samoistna przedmiotowej nieruchomości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. pismem z dnia 28 sierpnia 2014 r. zwróciło się do Wójta Gminy M. o uzupełnienie materiału dowodowego o wypisy z ewidencji gruntów. W dniu 21 sierpnia 2014 r. Skarżąca wskazała, iż nie może przeprowadzić postępowania spadkowego po zmarłej A.W., ani spadkobiercach i pozostałych współwłaścicielach, gdyż nie posiada ku temu interesu prawnego. Postanowieniem z [...] września 2012 r. SKO utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Przywołując treść art. 133 i art. 165 i art. 165a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm., dalej: "O.p.") oraz wskazując na dane zawarte w ewidencji gruntów przedmiotowej nieruchomości stwierdzono, iż właściciel tej nieruchomości jest nieustalony, natomiast jako władający w tej ewidencji figuruje nieżyjąca – A.W. W ocenie SKO, Skarżąca nieudokumentowała, iż użytkownikami nieruchomości jest ona w 1/3 części oraz S.W. w 2/3 części. W szczególności Skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu potwierdzającego jej tytuł prawny do nieruchomości. Nie wykazała, iż jest posiadaczem tej nieruchomości. Organ odwoławczy stwierdził natomiast, iż S.W. zmarł [...] lipca 1990 r. Ponadto Skarżąca sama wyjaśniła, iż nie posiada interesu prawnego w przeprowadzeniu postępowania spadkowego po zmarłej A.W., zaś spadkobiercy nie interesują się nieruchomością. W konsekwencji uznano, iż nie może być ona uznana za podatnika podatku od nieruchomości i podatku leśnego w latach 2005 - 2014. Wyjaśniono również, że Wójt Gminy M. ustalił wymiar podatku od nieruchomości na 2004 r. decyzją z dnia [...] lutego 2004r., która została doręczona Skarżącej w dniu 19 lutego 2004r. Zatem kwestia opodatkowania nieruchomości położonej w miejscowości H. gmina M. oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 0,7442 ha za 2004 r. została zakończona decyzją ostateczną i kolejne postępowanie w tej sprawie nie może być wszczęte. Dodatkowo podniesiono, iż zobowiązania podatkowe w podatku od nieruchomości za lata 2005 - 2008 uległy przedawnieniu. Tym samym brak jest podstaw do prowadzenia postępowania i wydania decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości, po upływie terminu przedawnienia. Końcowo zaznaczono, na podstawie danych zawartych w ewidencji, ustalany jest właściciel lub władający gruntem. Zapisy ewidencji w tym zakresie nie są bezwzględnie wiążące, tzn. ich zgodność z rzeczywistym stanem prawnym lub faktycznym może być przy wymiarze podatku weryfikowana, przy zastosowaniu dopuszczalnych instrumentów procesowych. W sytuacji, gdy podatnik wykaże w postępowaniu podatkowym w trybie art. 194 § 3 O.p., że wskazane w ewidencji gruntów dane dotyczące właściciela nie są zgodne ze stanem rzeczywistym, organy podatkowe muszą taką okoliczność zweryfikować, aby podjąć rozstrzygnięcie odnoszące się do stanu rzeczywistego. W skardze na powyższą decyzję Skarżąca zarzuciła: 1) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: - art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (w brzmieniu obowiązującym w latach 2004-2014) przez jego niezastosowanie i w konsekwencji uznanie, iż Skarżąca nie jest stroną postępowania podatkowego co do ustalenia wymiaru podatku za lata 2004-2014, - art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o podatku leśnym -przez jego niezastosowanie i w konsekwencji uznanie, iż Skarżąca nie jest stroną postępowania podatkowego co do ustalenia wymiaru podatku za lata 2004-2014, - art. 336 Kodeksu cywilnego przez błędną wykładnię i przyjęcie, iż Skarżąca nie jest i nie była samoistnym posiadaczem przedmiotowej nieruchomości, podczas gdy prawidłowa analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że o ile niemożliwe jest ustalenie własności nieruchomości z uwagi na zniszczenie lub zaginięcie dokumentów, to Skarżąca od 1979 r, jest posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości w części 1/3, 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a to: - art. 194 § 3 O.p. przez jego błędną wykładnię prowadzącą do nadania zapisom w ewidencji gruntów i budynków mocy większej aniżeli rzeczywista i w konsekwencji nieprzeprowadzenie przeciwdowodu dotyczącego ustalenia własności nieruchomości będącej przedmiotem rozstrzygnięcia, - art. 121, 122 O.p. przez niezastosowanie tych przepisów, tj. pominięcie zasad w nich zawartych, w szczególności poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego będącego przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, - art. 191 O.p. przez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i błędne ustalenia faktyczne opisane w uzasadnieniu niniejszej skargi, brak rozważenia wszystkich okoliczności mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia oraz błędne uzasadnienie wydanej decyzji ograniczające się do przytoczenia przepisów prawa, bez dokonania właściwej subsumcji oraz rzetelnego wyjaśnienia stronom wydanego rozstrzygnięcia, a także poprzez wybiórczą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału oraz oczywiście błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia, - art. 133 § 1 O.p. w zw. z art. 165 i 165a O.p. przez błędną ich wykładnię, prowadzącą do przyjęcia, iż nie jest stroną postępowania w sprawie zobowiązań podatkowych za lata 2004-2014 dotyczącej nieruchomości położonej w miejscowości H., gmina M. oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 0,7442 ha. W uzasadnieniu skargi Skarżąca zarzuciła błędne przyjęcie, iż w latach 1981-2004 opłacała podatek od przysługującego jej udziału w tejże nieruchomości jako użytkownik, gdyż opłacała podatek od 1979 r. jako spadkobierca, współwłaściciel i użytkownik. Podniosła również, iż bezzasadne było oparcie zaskarżonego rozstrzygnięcia o zapisy w ewidencji gruntów i budynków. Wskazała, iż rozbieżności pomiędzy rzeczywistym stanem a zapisami w ewidencji gruntów i budynków wymagały wyjaśnienia przez organy podatkowe. Zdaniem Skarżącej, organy zaniechały przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w kwestii ustalenia czy jest właścicielką, ewentualnie posiadaczem samoistnym ww. nieruchomości. Końcowo uznała za bezzasadne stwierdzenie przedawnienia zobowiązań podatkowych za lata 2005-2008, gdyż bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu. W odpowiedzi na SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Istotą sporu w niniejszej sprawie jest ocena, czy Skarżąca może być uznana za stronę postępowania podatkowego w sprawie zobowiązań podatkowych dotyczących nieruchomości położonej w miejscowości H., gmina M. oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 0,7442 ha. Zgodnie z art. 133 § 1 O.p. stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoba trzecia, o której mowa w art. 110-117b, która z uwagi na swój interes prawny żąda czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy. W myśl § 2 powyższego artykułu stroną w postępowaniu podatkowym może być również osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej inna niż wymieniona w § 1, jeżeli zgodnie z przepisami prawa podatkowego przed powstaniem obowiązku podatkowego ciążą na niej szczególne obowiązki lub zamierza skorzystać z uprawnień wynikających z tego prawa. Skarżąca konsekwentnie twierdzi, że jest podatnikiem zobowiązań podatkowych związanych z tą nieruchomością, przy czym w początkowej fazie postępowania przed organami wskazywała, że jest współwłaścicielem, a następnie, że posiadaczem samoistnym przedmiotu opodatkowania. A zatem jako podatnik zgodnie z art. 133 § 1 O.p. winna być uznana za stronę postępowań w sprawie podatków związanych z tą nieruchomością. Organy podatkowe twierdzą natomiast, że Skarżąca nie może zostać uznana za stronę tych postępowań nie ma bowiem statusu podatnika tych zobowiązań. W sporze tym rację należy przyznać organom podatkowym. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 849 ze zm.) podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące między innymi właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych oraz posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych. Także z treści art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o podatku leśnym (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 465) wynika, że podatnikiem tego podatku są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki, nieposiadające osobowości prawnej, będące właścicielami oraz posiadaczami samoistnymi lasów. Należy mieć przy tym na uwadze, że stosownie do art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 520 ze zm.) podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. Szczegółowe kwestie związane z prowadzeniem ewidencji są uregulowane w rozporządzeniu Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 542). Zgodnie z tym rozporządzeniem ewidencja zawiera, oprócz informacji dotyczących gruntów i budynków (zakres przedmiotowy ewidencji), również dane o charakterze podmiotowym. Mianowicie w § 10 ust. 1 pkt 2 określono, że ewidencja obejmuje dane dotyczące właścicieli nieruchomości oraz przysługujących im wielkości udziałów w prawie własności, a także daty określające nabycie oraz utratę tego prawa. Ustęp 2 tego artykułu stanowi natomiast, że w przypadku gruntów o nieustalonym właścicielu w ewidencji wykazuje się dane osób i jednostek organizacyjnych, które tymi gruntami władają na zasadach samoistnego posiadania. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca nie została wykazana w ewidencji gruntów prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości ani jako właściciel, ani też jako jej posiadacz samoistny. W toku postępowania przed organami podatkowymi Skarżąca nie przedłożyła jakichkolwiek dowodów, które mogłyby stanowić przeciwdowód dla wpisów ewidencji, o których wyżej mowa. W szczególności nie przedstawiono jakichkolwiek dokumentów, które potwierdzałyby prawo własności Skarżącej do nieruchomości położonej miejscowości H., gmina M. oznaczonej jako działka nr [...]. Gołosłowne są również twierdzenia Skarżącej jakoby była posiadaczem samoistnym wzmiankowanej nieruchomości. W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 2012 r., VIII SA/Wa 1019/11, LEX nr 1121799, sąd zaznaczył, że posiadanie jest stanem faktycznym, na który składają się dwa elementy, to jest faktyczna władza (corpus possessionis) i wola wykonywania tego władztwa dla siebie (animus rem sibi hebendi), przy czym w przypadku posiadacza samoistnego jest to władztwo nad rzeczą wykonywane dla siebie tak jak właściciel, czyli wykonywanie wszelkich praw jak właściciel z wyłączeniem dopuszczenia właścicielskiego władztwa nad rzeczą dla innych osób. Co do zasady nie można przy tym wykluczyć, że w przypadku współwłasności rzeczy (w tym nieruchomości) tylko niektórzy współwłaściciele są posiadaczami (współposiadaczami) samoistnymi, wykonują faktyczne władztwo nad rzeczą i aspirują do wyłącznego wykonywania praw (i obowiązków) związanych z władztwem nad rzeczą z wyłączeniem innych współwłaścicieli. Sąd orzekający w niniejszym składzie w pełni aprobuje powyższe poglądy. W toku postępowania podatkowego ustalono, że Skarżąca nie wykonuje władztwa nad przedmiotową nieruchomością. Bezspornym jest, że zamieszkują ją inne niż Skarżąca osoby. Z akt sprawy wynika, że lokatorami tymi są Państwo K. oraz P.. Tym samym nie można uznać, że Skarżąca jest posiadaczem samoistnym tej nieruchomości. Bez znaczenia w niniejszej sprawie jest również okoliczność, że do 2004 r. Skarżąca płaciła podatek od wzmiankowanej nieruchomości. Ustalenia organów podatkowych prowadzą do wniosku, że Skarżąca nie będąc właścicielem, ani posiadaczem samoistnym tej nieruchomości, nie może być uznana za podatnika. Wadliwy pobór podatku od osoby, która z mocy ustawy nie mogła być uznana za podatnika nie wywoła skutku w postaci przypisania tej osobie cech podatnika. Podatnikiem może być bowiem jedynie osoba, która została za taką uznana na mocy ustawy, co bezpośrednio wynika z art. 84 Konstytucji RP. Zgodnie z art. 165a O.p. gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Skarżąca nie wykazała, że jest stroną postępowania podatkowego w rozumieniu art. 133 O.p. Z tej przyczyny odmowa wszczęcia postępowania podatkowego w przedmiotowej sprawie była w pełni uzasadniona. W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.).