III SA/Wa 3930/14

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. postanawia 1. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 200 zł (dwieście złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu Skarżąca K. P. w piśmie z 19 stycznia 2015 r. wyraziła wątpliwości co do konieczności zapłaty przez "ojca, matkę, syna i synową" czterech wpisów w czterech sprawach. Powołała się także na trudną sytuację finansową, która nie pozwala na sfinansowanie takiego wydatku. W związku z tym pismem z 26 stycznia 2015 r. wezwano Skarżącą do nadesłania wypełnionego formularza PPF oraz zobowiązano ją do złożenia wskazanych w piśmie dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów. W odpowiedzi na to wezwanie Skarżąca wskazała, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych ewentualnie częściowego zwolnienia od tych kosztów. Podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, synem i synową. Ich jedynymi dochodami są emerytury oraz wynagrodzenie [...]. Syn jest bezrobotny. Dochód ten wynosi łącznie 6.640 zł. Do majątku Skarżąca zaliczyła dom, mieszkanie oraz działkę rekreacyjną. Zaznaczyła, że majątek ten nie przysparza żadnych dochodów, a jedynie generuje koszty. Skarżąca odwołała się do dokumentacji złożonej w toku postępowania podatkowego. Podkreśliła, że wezwanie do przedstawienia nowych dokumentów jest – z uwagi na wiek i ograniczoną sprawność fizyczną - zbyt uciążliwe. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnego prawa do sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w tym postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 5 sierpnia 2013 r., II FZ 616/13; 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych (osoby bezrobotne, samotne, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku), które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, przy czym jedynym wymaganym na tym etapie postępowania kosztem sądowym jest wpis od skargi w kwocie 500 zł. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wstępie zauważyć należy, iż w odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych informacji Skarżąca zwróciła się z prośbą o posłużenie się dokumentacją złożoną w toku postępowania podatkowego, tłumacząc to wiekiem i ograniczoną sprawnością fizyczną. Wychodząc naprzeciw tej prośbie referendarz sądowy przeanalizował znajdujące się w aktach niniejszej sprawy dokumenty takie m. in. jak oświadczenie o sytuacji finansowej, faktury za gaz, energię elektryczną, wodę, odprowadzenie ścieków. Referendarz sądowy sięgnął także do dokumentacji zawartej w aktach spraw III SA/Wa 3928, 3929 i 3931/14, dotyczących odpowiednio męża Skarżącej, syna i synowej. Z dokumentów tych wynika, że Skarżąca oraz jej mąż utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości 4.342 zł. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje także bezrobotny od kilku lat syn i synowa, która otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2.298 zł. Wszyscy oni – jak oświadczyła Skarżąca – wspólnie pokrywają niezbędne wydatki. Z przedłożonych faktur wynika, że do wydatków tych należą opłaty za: odprowadzenie ścieków (182 zł/2 m-ce); gaz (2.028 zł za okres 7.01.-10.03.2014 r. oraz 613 zł za okres 10.03.-8.05.2014 r.); energię elektryczną (ok. 300 zł/m-c); dostarczenie wody (176 zł/2 m-ce), gospodarowanie odpadami komunalnymi (130 zł/2 m-ce). Powyższe wskazuje zatem, że średniomiesięczne wydatki mieszkaniowe wynoszą ok. 1.204 zł. Do tego dochodzą jeszcze wskazywane w skardze koszty wyżywienia, których wysokość Skarżąca określiła na kwotę 600 zł (na jedną osobę w gospodarstwie domowym), koszty leczenia i leków (200 zł na jedną osobę w gospodarstwie domowym), koszty ubezpieczenia i podatków (200 zł na jedną osobę w gospodarstwie domowym); koszty napraw – remontu domu (300 zł na jedną osobę w gospodarstwie domowym) oraz koszty komunikacji i eksploatacji samochodów (250 zł na jedną osobę w gospodarstwie domowym). Wydatków tych Skarżąca w żaden jednak sposób nie udokumentowała, a zatem trudno jest zweryfikować, iż istotnie kształtują się one na podanym przez nią poziomie. Nie uprawdopodobniła też akcentowanej w skardze, a wymuszonej trudną sytuacją konieczności "zaciągania lub przyjęcia pomocy rodziny". Niemniej uwzględniając średnie ceny artykułów pierwszej potrzeby, przeciętne miesięczne koszty utrzymania gospodarstw domowych, wiek Skarżącej i jej męża ([...] lat) i wynikające z niego prawdopodobieństwo wystąpienia nieplanowanych wydatków (choćby związanych z poratowaniem zdrowia) referendarz sądowy uznał, iż Skarżąca nie ma możliwości zabezpieczenia - w krótkim czasie – środków pozwalających na uiszczenie wpisu od skargi w pełnej wysokości, tj. 500 zł. Nie bez znaczenia jest też fakt, iż taki sam obowiązek spoczywa na mężu Skarżącej w sprawie III SA/Wa 3928/14. Jednocześnie uwzględniając przedstawioną przez Skarżącą kalkulację wydatków referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż w wydatkach tych może ona dokonać pewnych zmian i oszczędności (jak choćby we wskazywanych kosztach napraw, czy eksploatacji samochodów). Zmiany te pozwolą wygospodarować kwotę 200 zł celem opłacenia skargi. Zdaniem referendarza sądowego zapłata tej kwoty nie wywoła negatywnego wpływu na możliwość utrzymania Skarżącej i jej rodziny. Na takie rozstrzygnięcie miał także wpływ fakt nienadesłania wyciągów bankowych, które pozwoliłyby referendarzowi sądowemu ustalić stan prowadzonego na rzecz Skarżącej rachunku bankowego oraz prześledzić ewentualne transakcje dokonywane na nim z uwzględnieniem wysokości środków, jakimi Skarżąca mogła dysponować. Z tych też względów referendarz sądowy postanowił zwolnić Skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi ponad kwotę 200 zł. Zwolnienie to podyktowane jest również realizacją gwarantowanego przepisami Konstytucji RP prawa do kontroli przez niezawisły sąd wydanego w stosunku do Skarżącej aktu z zakresu administracji publicznej bez nieuzasadnionej zwłoki, która kontrolę tę może uczynić iluzoryczną. Umożliwienie takiej kontroli nabiera szczególnego znaczenia zwłaszcza w świetle lektury składanych przez Skarżącą pism, w których wielokrotnie opisywała okoliczności zaciągnięcia i restrukturyzacji kredytu oraz podkreślała, iż "w dalszym ciągu będzie walczyć o sprawiedliwość". Ubocznie jedynie referendarz sądowy zauważa, że dał wiarę wyjaśnieniom Skarżącej, iż posiadany majątek nie przysparza żadnych dochodów, a jedynie generuje koszty. Jednocześnie wskazuje, iż zgodnie z art. 249 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Z tych wszystkich względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.