III SA/Wa 397/08

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej z dnia [...] grudnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym postanawia 1. zwolnić M. M. od wpisu od skargi w kwocie 15.611 zł (piętnaście tysięcy sześćset jedenaście złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. 1. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w kwocie 15.611 zł Skarżący M.M. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, powołując się na następujące okoliczności: niskie dochody, dziecko na utrzymaniu, matka dziecka jest uczennicą, nie osiąga dochodów. Dodatkowo wskazał, że nie posiada żadnego majątku. Gospodarstwo domowe prowadzi wraz z rodzicami. Matka D. M. jest właścicielką mieszkania, w którym wspólnie zamieszkują oraz domku letniskowego pod T.. Dochód Skarżącego z umowy o pracę wynosi 936 zł, zaś emerytury rodziców 1.740 zł (ojciec) i 1.144, 04 (matka) zł . Skarżący powołał się także na fakt udzielenia mu już raz (w sprawie III SA/Wa 1079/06) prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do formularza PPF dołączył zaświadczenie o niezłożeniu zeznania podatkowego za 2006 r., umowę o pracę, informację PIT-11, odpis skrócony aktu urodzenia, PIT-40A za 2007 r. ojca R. M., decyzję o przyznaniu emerytury matce D. M.. 2. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżący przesłał pismo z dnia 4 kwietnia 2008 r. w którym wyjaśnił, że całość swoich zarobków przeznacza na utrzymanie córki i jej matki. Przedstawił szczegółowy wykaz wydatków rodziców, wskazując, że wydatki konieczne kształtują się na poziomie 873 zł, co znajduje odzwierciedlenie w wyciągach bankowych. Zaznaczył przy tym, że opłaty za energię wnoszone są gotówką. Do wydatków stałych zaliczył także koszty zakupu lekarstw w wysokości 150 zł. Skarżący nie posiada rachunku bankowego. Poza dochodami z pracy i pomocą materialną rodziców nie posiada innych źródeł utrzymania. Skarżący nie posiada wierzytelności, zaś do zobowiązań zaliczył zobowiązanie objęte zaskarżoną decyzją. Wśród zastosowanych wobec niego środków egzekucyjnych wymienił postanowienia Dyrektora Izby Celnej w T. dotyczące zobowiązań akcyzowych. Poinformował, że w dniu 21 marca br. złożył wniosek o zawieszenie czynności egzekucyjnych do czasu wydania prawomocnego rozstrzygnięcia Sądu. Do pisma dołączył zeznanie PIT-36 za 2007 r. matki D. M., wyciągi z rachunków bankowych rodziców, wspomniany wyżej wniosek o zawieszenie czynności egzekucyjnych. Uwzględniając powyższe zważono, co następuje: 3. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. 4. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tego artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. 5. Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04, niepubl.). 6. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga to, iż sytuacja materialna Skarżącego (na co sam słusznie zwrócił uwagę) była już wcześniej przedmiotem analizy i to zarówno referendarza sądowego, sądu pierwszej instancji, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, w efekcie której w sprawie III SA/Wa 1079/06 (postanowienie z dnia 26 stycznia 2007 r.), przyznano mu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w kwocie 19.260 zł. U podstaw takiego rozstrzygnięcia legło przekonanie Sądu, iż ani Skarżący (bez dochodów, nie prowadzący działalności gospodarczej, pozostający na utrzymaniu rodziców), ani rodzice, z którymi mieszka (ojciec emeryt, matka prowadząca działalność gospodarczą) nie są w stanie powyższej kwoty uiścić. 7. Choć sytuacja materialna Skarżącego uległa zmianie (inaczej niż poprzednio Skarżący pracuje), to jednak zmiana ta nie jest tego rodzaju by można było przyjąć, że jest on w stanie partycypować w kosztach wpisu od skargi – jedynego wymaganego na tym etapie postępowania kosztu sądowego – w wysokości 15.611 zł. Z umowy o pracę Skarżący uzyskuje 936 zł brutto i jak sam wskazał kwotę tę w całości przeznacza na utrzymanie swojej córki oraz matki dziecka (zmiana stanu rodzinnego Skarżącego nastąpiła w czerwcu 2007 r.). 8. Także zdolności płatnicze rodziców Skarżącego nie zmieniły się znacząco. Ojciec Skarżącego pobiera emeryturę w wysokości 1.044,10 zł netto (dane z wyciągu bankowego za luty br. – uprzednio 989,44 zł). Emerytura matki Skarżącego wynosi 961,08 zł netto (dane z decyzji o przyznaniu emerytury), co daje łącznie nieco ponad 2.000 zł. Nie jest jasne czy D. M. w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Co prawda w formularzu PPF Skarżący podał że źródłem utrzymania jego matki jest emerytura, niemniej wątpliwości w tym zakresie rodzą się po lekturze opisów operacji na rachunku bankowym należącym do D. M.. Wśród przelewów widnieją tam bowiem takie, których odbiorcę oznaczono jako M.D., Firma Usługowo-Handlowa T., T. ul. [...]. Nazwa tej firmy nadal zresztą figuruje w Polskich Książkach Telefonicznych – baza firm i instytucji z całej Polski (zob. wersja internetowa). Z okoliczności powyższej (przy założeniu że istotnie D. M. działalność gospodarczą prowadzi) referendarz sądowy nie wyciągnął jednakże ujemnych dla Skarżącego skutków, uznając, że okoliczność ta znana już była Sądowi przy rozpoznawaniu poprzedniego jego wniosku i nie przesądziła ona wówczas o odmowie przyznania prawa pomocy. Skarżący musi mieć jednak świadomość, że zgodnie z art. 263 p.p.s.a. w każdym czasie może nastąpić cofnięcie prawa pomocy i to zarówno gdy strona wprowadziła Sąd w błąd co do swojej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych, jak i w razie poprawy tej sytuacji i zdolności płatniczych po wydaniu postanowienia o przyznaniu prawa pomocy. Poza tym niniejsze rozstrzygnięcie nie oznacza, iż na dalszym etapie postępowania zostanie ono automatycznie powielone. 9. Reasumując stwierdzić należy, iż zasadne jest zwolnienie Skarżącego od wpisu od skargi. 10. Zwolnienie to podyktowane jest również realizacją gwarantowanego przepisami Konstytucji RP prawa do kontroli przez niezawisły sąd wydanego w stosunku do Skarżącego aktu z zakresu administracji publicznej bez nieuzasadnionej zwłoki, która kontrolę tę może uczynić iluzoryczną. Żadne bowiem ograniczenia natury finansowej nie mogą zamykać Skarżącemu dostępu do sądu. Zwolnienie z obowiązku opłacenia skargi umożliwi ponadto merytoryczne rozpoznanie jego skargi. Referendarz sądowy uznał jednocześnie, że niezasadne jest rozciągnięcie zwolnienia na ewentualne przyszłe koszty sądowe i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie da się bowiem wykluczyć, iż sytuacja finansowa Skarżącego – z racji jego młodego wieku – ulegnie poprawie. 11. Z tej przyczyny, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.