III SA/Wa 40/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Matylda Arnold-Rogiewicz (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Maciej Kurasz, sędzia WSA Jarosław Trelka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 maja 2018 r. sprawy ze skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie uznania za bezprzedmiotowy wniosku o wyłączenie spod egzekucji oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] października 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej też "DIAS" albo "Organ odwoławczy") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. (dalej też "NUS" albo "Organ egzekucyjny") z dnia [...] sierpnia 2017 r. uznające za bezprzedmiotowy wniosek o wyłączenie spod egzekucji kwot przekazanych przez T. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej też "Skarżąca", "Strona" albo "Spółka") w miesiącu maju i czerwcu 2017 r. tytułem realizacji zajęcia innej wierzytelności pieniężnej dokonanego zawiadomieniem z dnia 20 kwietnia 2017 r. tytułem zobowiązań należnych W. sp. z o.o. i umorzył postępowanie w sprawie. NUS prowadził postępowanie egzekucyjne wobec W. sp. z o.o. z siedzibą w W. ("Zobowiązana"). W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zawiadomieniem z dnia 20 kwietnia 2017 r. Organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w T. sp. z o.o. z siedzibą w W. W odpowiedzi na ww. zawiadomienie, pismem z dnia 10 maja 2017 r. Spółka poinformowała Organ egzekucyjny, iż należne Zobowiązanej kwoty od Spółki będą przekazywane na konto Urzędu Skarbowego wraz z właściwym tytułem przelewu. Celem realizacji ww. zajęcia Skarżąca w dniach od 9 maja 2017 r. do 8 czerwca 2017 r. przekazała do Organu egzekucyjnego 5 przelewów na łączną kwotę 46.581,87 zł. Uzyskane kwoty zostały przez NUS przekazane na rachunek wierzyciela. Pismem z dnia 17 lipca 2017 r. Strona wystąpiła do Organu egzekucyjnego o zwrot nienależnie pobranych od Spółki środków pieniężnych bądź przekazanie ich bezpośrednio na rzecz podmiotu uprawnionego do ich otrzymania, tj. [...] S.A. ("Bank"), uzasadniając to brakiem zobowiązania wobec Zobowiązanej z tytułu wzajemnych rozliczeń. Skarżąca wyjaśniła, że jedyne wierzytelności, jakie posiadała z tytułu najmu, na mocy umowy cesji wierzytelności 2016 r. zostały scedowane przez Zobowiązaną na Bank. W opinii Spółki środki pieniężne przekazane w miesiącu maju i czerwcu 2017 r. na rachunek Organu egzekucyjnego, powinny być przekazane na konto cesjonariusza, tj. Banku. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2017 r. Organ egzekucyjny uznał za bezprzedmiotowy wniosek Strony o wyłączenie spod egzekucji kwot przekazanych przez Spółkę tytułem realizacji zajęcia i umorzył postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu NUS wyjaśnił, iż postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego. Organ egzekucyjny wyjaśnił, iż Skarżąca nie może wystąpić o wyłączenie spod egzekucji kwot przekazanych przez Spółkę w miesiącu maju i czerwcu 2017 r., ponieważ nie posiada legitymacji prawnej do wystąpienia z takim żądaniem. Pismem z dnia 14 września 2017 r. Strona złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, w którym zarzuciła mu naruszenie: 1) art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej "k.p.a.") w związku z art. 18 i 38 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2018 poz. 1314, dalej "u.p.e.a."), poprzez błędne ich zastosowanie polegające na nieprawidłowym uznaniu przez NUS, iż pismo składającego zażalenie z dnia 17 lipca 2017 r. jest wnioskiem o wyłączenie spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego; 2) art. 105 k.p.a., poprzez orzeczenie o umorzeniu postępowania postanowieniem, w sytuacji w której Kodeks postępowania administracyjnego wymaga wydania decyzji; 3) art. 7 i 77 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie polegające na błędnym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego; 4) art. 405 z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2018 r., poz. 1025, dalej "k.c."), poprzez jego niezastosowanie w sprawie. DIAS postanowieniem z dnia [...] października 2017 r. utrzymał w mocy postanowienie Organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu DIAS stwierdził, że obowiązki dłużnika zajętej wierzytelności ograniczają się do złożenia oświadczenia o uznaniu zajętej wierzytelności zobowiązanego oraz przekazania organowi egzekucyjnemu kwoty z zajętej wierzytelności na pokrycie należności, bądź podania przyczyn odmowy tego przekazania. Oceniono, że z akt przedmiotowej sprawy wynikało, iż Skarżąca przyjęła otrzymane zajęcie wierzytelności, a następnie, w celu jego realizacji, dokonała na rachunek bankowy Organu egzekucyjnego jako dłużnik zajętej wierzytelności w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, pięciu przelewów w łącznej kwocie 46.581,87 zł, co zdaniem Organu odwoławczego jednoznacznie potwierdza uznanie przez Spółkę przedmiotowego zajęcia wierzytelności. DIAS stanął na stanowisku, że dłużnikowi zajętej wierzytelności nie przysługuje uprawnienie do żądania zwrotu wypłaconych tytułem realizacji zajęcia świadczeń. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazano, że dłużnik zajętej wierzytelności nie ma uprawnień do oceny prawidłowości postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego, nie ma także legitymacji do występowania o zwrot przekazanej organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności zobowiązanego w sytuacji, gdy uprzednio ją uznał, gdyż w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji brak jest podstawy materialnoprawnej do sformułowania takiego żądania. Podkreślono, że w przypadku zajęcia wierzytelności, do której osoba trzecia rości sobie prawo, może ona wystąpić na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a. z żądaniem wyłączenia wierzytelności spod egzekucji, a uprawnienie to nie przysługuje dłużnikowi zajętej wierzytelności. DIAS wyjaśnił, że NUS w niniejszej sprawie powinien wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., a nie postanowienie o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. W ocenie DIAS naruszenie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Wskazano, że przyjęte przez Organ egzekucyjny rozwiązanie procesowe, polegające na umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. postępowania jako bezprzedmiotowego, w rezultacie prowadzi do takich samych skutków prawnych dla Strony, jak w przypadku odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., bowiem w obu przypadkach wniosek Strony nie może być załatwiony merytorycznie. W obu przypadkach rozstrzygnięcie ma charakter formalny, a powodem jest bezprzedmiotowość postępowania. Kończąc DIAS nie podzielił zarzutów zażalenia. Nie godząc się z powyższym postanowieniem Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Organu egzekucyjnego i zarzucając mu naruszenie: 1) art. 38 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie z uwagi na brak, zdaniem Organu odwoławczego, spełnienia koniecznych ku temu przesłanek, co w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy postanowienia Organu egzekucyjnego o odmowie wszczęcia postępowania dotyczącego zwrotu wpłaconych przez Skarżącą kwot bez podstawy prawnej, podczas gdy przepis ten powinien znaleźć w sprawie zastosowanie; 2) art. 89 § 1, § 2 oraz § 3 u.p.e.a., poprzez ich błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że w sprawie miało miejsce ważne i skuteczne zajęcie, co doprowadziło do nieprawidłowego uznania, że Skarżąca, która działała pod wpływem błędu, dokonując wpłat na rachunek Organu egzekucyjnego dorozumianie uznała wierzytelność, której uznać nie mogła, gdyż na tę chwilę wierzytelność ta nie istniała, podczas gdy zajęcie zostało dokonane bez podstawy prawnej, a w realiach niniejszego stanu faktycznego powinno zostać uznane za nieistniejące; 3) art. 33 § 1 pkt 6 w zw. z art. 34 § 4 w związku z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., poprzez ich niezastosowanie i nieumorzenie postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej udziału Skarżącej jako osoby trzeciej, podczas gdy umorzenie takie powinno nastąpić; 4) art. 1a pkt 3 u.p.e.a., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu Skarżącej w niniejszej sprawie za dłużnika zajętej wierzytelności, podczas gdy z wymaganych przez ustawę dwóch kumulatywnych przesłanek dla uznania danego podmiotu za dłużnika żadna z nich nie została wypełniona w odniesieniu do Skarżącej; 5) art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie i w rezultacie oparcie się przez DIAS na stanie faktycznym nie w pełni wyjaśnionym i ustalonym, a w konsekwencji orzeczenie wbrew nakazowi i dyrektywie, by organ wypowiadał się władczo jedynie na podstawie stanu faktycznego ustalonego w największym możliwym, w realiach konkretnej sprawy, stopniu zbliżonym do prawdy obiektywnie istniejącej oraz w oparciu o wyczerpująco zebrany i rozpatrzony materiał dowodowy podczas gdy uwzględnienie zasad opisanych w tych przepisach powinno prowadzić do wszczęcia i prowadzenia postępowania; 6) art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 61a k.p.a., poprzez utrzymanie przez Organ odwoławczy w mocy postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, podczas gdy, postępowanie ma swoją podstawę normatywną w art. 38 u.p.e.a. i z racji powyższego DIAS powinien dokonać jego wszczęcia i dalszego prowadzenia postępowania. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, dalej "p.p.s.a."). Należy również wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do obowiązującego, od dnia 15 sierpnia 2015 r., nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępnie Sąd zaznacza, że podziela w pełni ocenę DIAS, iż NUS powinien na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówić wszczęcia postępowania, a nie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzyć już wszczęte postępowanie. Powyższe naruszenie nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, ponieważ postanowienia wydane na podstawie ww. przepisów prowadzą do takich samych skutków procesowych, gdyż w obu przypadkach wniosek strony nie może być załatwiony merytorycznie, a oba powyższe rozstrzygnięcia mają charakter formalny. Przechodząc do istoty sporu trzeba wskazać, że zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85 u.p.e.a., przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Na mocy art. 89 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. W niniejszej sprawie najistotniejszy jest § 3 art. 89 u.p.e.a., który stanowi, iż jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny: 1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność; 2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem; 3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1 u.p.e.a. Przytaczając stan faktyczny, w którym powyższy przepis miał zastosowanie, wskazać trzeba, że zawiadomieniem o zajęciu innej wierzytelności z dnia 20 kwietnia 2017 r. nr [...] NUS dokonał zajęcia wierzytelności przysługującej Zobowiązanej od Skarżącej. Przedmiotowe zawiadomienie zostało doręczone Skarżącej w dniu 2 maja 2017 r., a Zobowiązanej w dniu 9 maja 2017 r. Sąd w tym miejscu stwierdza ponadto, że zawiadomienie z dnia 20 kwietnia 2017 r. zostało sporządzone zgodnie z wzorem stanowiącym załącznik nr 5 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1339). W odpowiedzi na powyższe zawiadomienie Skarżąca pismem z dnia 10 maja 2017 r. (nadanym w dniu 25 maja 2017 r.) poinformowała, że należne Zobowiązanej kwoty od Strony będzie przekazywać na konto Urzędu Skarbowego. W okresie od 9 maja 2017 r. do 8 czerwca 2017 r. Skarżąca przekazała do Organu egzekucyjnego łączną kwotę 46.581,87 zł. Pismem z dnia 17 lipca 2017 r. (nadanym w dniu 19 lipca 2017 r.) Skarżąca poinformowała, że Zobowiązanej nie przysługują wobec Spółki wierzytelności pieniężne. Wskazano, że jedyna wierzytelność pieniężna, jaką Zobowiązana posiadała wobec Strony wynikała z zawartej przez Stronę ze Zobowiązaną umowy najmu z dnia 1 września 2014 r., jednakże na mocy dokonanej w 2016 r. umowy cesji wierzytelności przedmiotowa wierzytelność została scedowana przez Zobowiązaną na rzecz Banku. Skarżąca wniosła o zwrot przekazanych środków finansowych. Zdaniem Sądu rację w niniejszym sporze należy przyznać Organowi odwoławczemu. Z przytoczonego powyższej art. 89 § 3 u.p.e.a. jednoznacznie wynika, że obowiązki dłużnika zajętej wierzytelności ograniczają się do złożenia oświadczenia o uznaniu zajętej wierzytelności zobowiązanego oraz przekazania organowi egzekucyjnemu kwoty z zajętej wierzytelności na pokrycie należności, bądź podania przyczyn odmowy tego przekazania. Do tego obowiązku Skarżąca, jako dłużnik Zobowiązanej, zastosowała się informując w piśmie z dnia 10 maja 2017 r. o przekazywaniu do Urzędu Skarbowego wierzytelności przysługujących Zobowiązanej. Podkreślić wymaga, że dłużnik zajętej wierzytelności nie ma uprawnień do oceny prawidłowości postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego, nie ma także legitymacji do występowania o zwrot przekazanej organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności zobowiązanego w sytuacji, gdy uprzednio ją uznał, gdyż w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji brak jest podstawy materialnoprawnej do sformułowania takiego żądania (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1055/16, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt I SA/Gl 593/06, dostępne w bazie CBOIS). W świetle powyższych rozważań rozstrzygnięcie Organu odwoławczego należy uznać za prawidłowe. Sąd zwraca także uwagę, że dłużnik zajętej wierzytelności nie jest stroną postępowania egzekucyjnego. Na marginesie Sąd wskazuje, że w aktach administracyjnych brak jest dokumentu potwierdzającego scedowanie wierzytelności przez Zobowiązaną na rzecz Banku. Mając na uwadze dokonaną powyżej wykładnię art. 89 § 3 u.p.e.a., za bezzasadne należy uznać podniesione w skardze zarzuty. Podstawą wszystkich podniesionych zarzutów jest twierdzenie Strony, iż nie była ona dłużnikiem Zobowiązanej. Jak wskazano powyżej, Skarżąca powinna nieudowodnioną okoliczność dokonania cesji wierzytelności podnosić w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności, gdyż jest to jedyny środek przewidziany przez ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z tego powodu zarzuty naruszenia art. 33 § 1 pkt 6 w zw. z art. 34 § 4 w zw. z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., art. 1a pkt 3 u.p.e.a., art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a. w wz. z art. 61a k.p.a. są chybione. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 38 u.p.e.a. wskazać należy, iż przepis ten stanowi, że kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania (art. 38 § 1 u.p.e.a.). Tak więc w przypadku zajęcia wierzytelności, do której osoba trzecia rości sobie prawo, może ona wystąpić na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a. z żądaniem wyłączenia wierzytelności spod egzekucji, a uprawnienie to nie przysługuje dłużnikowi zajętej wierzytelności. Jednocześnie należy zaznaczyć, że wbrew wątpliwościom wyrażanym przez Skarżącą, NUS uprawniony był do wydania postanowienia, którego postawą był art. 105 k.p.a. Wyjaśnić bowiem należy, że zgodnie z art. 126 k.p.a. do postanowień stosuje się odpowiednio m.in. art. 105 k.p.a. Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.