III SA/Wa 402/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Aneta Lemiesz, Sędziowie sędzia WSA Krystyna Kleiber (sprawozdawca), sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant referent stażysta Karol Kodym, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lipca 2013 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązań oraz umorzenia postępowania w sprawie określenia wysokości wpłat z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za poszczególne okresy 2006 i 2007 r. oddala skargę Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: Prezes PFRON) decyzją z [...] września 2012 r. określił Skarżącemu – W. B. prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą Fabryka "B. " wysokość zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON za: grudzień 2006 r. oraz okres od lutego do listopada 2007 r. i umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie określenia wysokości ww. zobowiązania za styczeń 2007 r. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ pierwszej instancji uznał, iż wyodrębniony w strukturze organizacyjnej prowadzonej przez Skarżącego działalności gospodarczej "oddział" nie jest odrębnym zakładem pracy i w związku z powyższym Skarżący winien wykazywać w deklaracjach rozliczeniowych zsumowany stan zatrudnienia pracowników bez względu na miejsce wykonywanej pracy. W konsekwencji ustalił, iż Skarżący w ww. okresach zatrudniał co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i tym samym podlegał obowiązkowi wpłat na PFRON, określonemu w art. 21 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011r. Nr 127, poz. 721 ze zm.) – dalej: “ustawa o rehabilitacji". W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący wniósł o jej uchylenie w części określającej wysokość zobowiązania i umorzenie postępowania w tym zakresie, ewentualnie jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: art. 3 Kodeksu pracy przez uznanie, że wyodrębniony w strukturze organizacyjnej prowadzonej przez niego działalności gospodarczej "oddział" nie może zostać uznany za pracodawcę, co doprowadziło do naruszenia art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji przez uznanie, że Skarżący jest zobowiązany do dokonywania wpłat na PFRON w związku z zatrudnianiem co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy. Z ostrożności Skarżący podniósł również zarzut przedawnienia zobowiązania. Zdaniem Skarżącego za uzasadnione należy uznać traktowanie jako pracodawcy oddziału utworzonego w ramach struktury przedsiębiorstwa prowadzonego przez osobę fizyczną, podobnie jak dopuszczalne jest traktowanie jako pracodawcy jednostki organizacyjnej prowadzonej przez wspólników prowadzących działalność na zasadzie umowy spółki cywilnej. Skarżący wyjaśnił, iż wyodrębnił w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej oddział w postaci "sklepu Meblowego", zarządzanie którym powierzył M.B. . Zarządca oddziału zawarł z kolei z pracownikami tego oddziału umowy o pracę, a zatem za pracodawcę winien zostać uznany oddział, a nie zakład główny. Tym samym zatrudnienie w zakładzie głównym oraz prowadzonym oddziale w przeliczeniu na pełne etaty nie przekroczyło liczby 25. Decyzją z [...] grudnia 2012r. Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wyjaśnił, iż zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej, oddział to wyodrębniona i samodzielna organizacyjnie część działalności gospodarczej, wykonywanej przez przedsiębiorcę. Nie posiada osobowości prawnej, a więc nie może w swoim imieniu zawierać umów, nabywać praw i zaciągać zobowiązań. Przedsiębiorca może jednak postanowić, że oddział będzie odrębnym, samodzielnym pracodawcą, tj. będzie mógł zatrudniać i zwalniać pracowników, jak też podejmować inne czynności z zakresu prawa pracy. Do uzyskania statusu pracodawcy wystarczy więc, że jednostka organizacyjna zatrudni chociaż jednego pracownika i stanie się stroną stosunku pracy, uprawnioną do nabywania praw i zobowiązań z zakresu prawa pracy. Nie ma natomiast znaczenia forma prawna. Pracodawcą w świetle art. 3 Kodeksu pracy jest bowiem każda osoba prawna, jednostka nieposiadająca osobowości prawnej i osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają pracowników. Nie będzie natomiast pracodawcą jednostka organizacyjna przedsiębiorstwa, która jest samodzielna w sensie wykonywania określonych zadań, ale nie ma prawa do nawiązywania stosunków pracy we własnym imieniu. Organ wyjaśnił, iż zakład pracy to jedynie miejsce wykonywania pracy, a pracodawca to podmiot, który rzeczywiście zatrudnia pracowników. Jeżeli zatem oddział zatrudnia pracowników, ale nie we własnym imieniu, lecz z upoważnienia zakładu głównego, to zakład jest pracodawcą dla osób zatrudnionych w oddziale i w zakładzie głównym. Ponadto, jeżeli oddział posiada własny regulamin pracy oddziału i regulamin wynagrodzeń czy też regulamin socjalny, jeżeli kierownik oddziału ma prawo do podejmowania wszystkich decyzji pracowniczych w stosunku do zatrudnionych w oddziale, jeżeli fundusz płac oddziału jest wyodrębniony, to znaczy, że to oddział spółki, a nie spółka, jest pracodawcą. Mając na uwadze powyższe oraz uwzględniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ odwoławczy stwierdził, iż Sklepu Meblowego nie można uznać za odrębnego pracodawcę. Powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z 16 listopada 1977 r., I PZP 47/77/OSiPKA wyjaśnił, że skoro M. B. został upoważniony przez właściciela Fabryki "B. " do zawierania umów o pracę, to nie jest samodzielny w nawiązywaniu i rozwiązywaniu umów o pracę i tym samym nie można uznać go za pracodawcę. Ponadto wskazał, iż Sklep Meblowy nie posiada własnego regulaminu pracy, zaś w świetle art. 4 regulaminu pracy Fabryki "B. " samodzielna komórka organizacyjna zwana oddziałem podporządkowana jest bezpośrednio właścicielowi. Podkreślił również, iż z zebranej w sprawie dokumentacji - w tym z list płatniczych - wynika brak wyodrębnionego funduszu płac Sklepu Meblowego. W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, iż sklep nie jest dostatecznie wyodrębniony organizacyjnie i ekonomicznie, aby uznać go za pracodawcę w rozumieniu art. 3 Kodeksu pracy. W konsekwencji stwierdził, że organ I instancji w celu ustalenia poziomu zatrudnienia u pracodawcy Fabryka "B. " zasadanie zsumował stan zatrudnienia w Sklepie Meblowym ze stanem zatrudnienia w Fabryce [...]. Organ odwoławczy za bezzasadny również uznał podniesiony przez Skarżącego zarzut przedawnienia zobowiązania. Powołując się na art. 49 ust. 2 ustawy o rehabilitacji wyjaśnił, iż termin płatności zobowiązania Skarzącego z tytułu wpłat na Fundusz za grudzień 2006 r. upłynął 20 stycznia 2007 r. W związku z powyższym uznał, iż w świetle art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, zobowiązanie za grudzień 2006 r. oraz za pozostałe miesiące 2007 r. przedawni się dopiero z dniem 1 stycznia 2013 r. W skardze na powyższą decyzję Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania. Skarżący w całości podtrzymał zarzuty zawarte w odwołaniu o decyzji Prezesa PFRON, wskazując na naruszenie art. 3 Kodeksu pracy przez uznanie, że wyodrębniony w strukturze organizacyjnej prowadzonej przez niego działalności gospodarczej "oddział" nie może zostać uznany za pracodawcę, co z kolei doprowadziło do naruszenia art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji przez uznanie, że Skarżący spełnia warunki obligujące go do dokonywania wpłat na PFRON w związku z zatrudnianiem co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy. Z ostrożności Skarżący podniósł również zarzut przedawnienia zobowiązania. W ocenie Skarżącego organy obu instancji dokonały wadliwej subsumcji prawidłowo ustalonego stanu faktycznego pod normy prawa wskazane w petitum skargi, błędnie uznając, że wyodrębniony w strukturze organizacyjnej przedsiębiorstwa oddział nie może zostać uznany za pracodawcę w rozumieniu art. 3 Kodeksu pracy. Skarżący wskazał, iż w świetle ugruntowanego orzecznictwa sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego dopuszcza się bowiem możliwość utworzenia zarówno przez osoby prawne, jak i osoby fizyczne w ramach prowadzonej działalności gospodarczej - oddziałów, które mogą być w danych okolicznościach traktowane jako pracodawcy w rozumieniu tego przepisu. Zdaniem Skarżącego trudno przyjąć za zasadną argumentację organu, że zawierająca w imieniu wyodrębnionego oddziału umowy o pracę osoba, działałając na mocy udzielonego jej pełnomocnictwa, nie działała jako odrębny pracodawca. Udzielenie pełnomocnictwa nie może bowiem pozbawiać cech samodzielności wyodrębnionego oddziału. Przyjęcie koncepcji zaprezentowanej przez organ prowadziłoby do konstatacji, że w istocie nie jest możliwe w ogóle wyodrębnienie oddziału tak osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, jak i osoby prawnej, bowiem zarządzający oddziałem musi posiadać do tego umocowanie pochodzące bądź to od osoby fizycznej, bądź to od organu osoby prawnej. Udzielenie pełnomocnictwa do działania w imieniu osoby fizycznej czy też osoby prawnej nie wyłącza zaś podmiotowości i odrębności oddziału przedsiębiorstwa. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem legalności z prawem, a ocenie Sądu podlega zgodność wydanych aktów, w tym przypadku decyzji administracyjnej, zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego, stosownie zaś do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dalej jako "p.p.s.a." - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wobec posiadanych uprawnień sąd zbadał prawidłowość postępowania podatkowego jak też decyzji obu instancji pod względem procesowym oraz materialno - prawnym. W ocenie Sądu decyzja Ministra Pracy i Polityki Społecznej odpowiada prawu. Decyzja ta utrzymała w mocy decyzję Prezesa PFRON określającą Skarżącemu, prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą Fabryka "B. " wysokość zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON za grudzień 2006 r. oraz za okres od lutego do listopada 2007 r., przesądzając w ten sposób, że oddział Fabryki, funkcjonujący jako Sklep Meblowy nie jest odrębnym od Fabryki zakładem pracy. Sąd podziela ten pogląd prawny. Zgodnie z art. 4 ust.1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U.2013 poz.672 j.t. ze zm.) przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. W art. 5 tej ustawy wskazano, że oddziałem jest wyodrębniona i samodzielna organizacyjnie część działalności gospodarczej, wykonywana przez przedsiębiorcę poza siedzibą przedsiębiorcy lub głównym miejscem wykonywania działalności. Oddział rozumiany jest zatem w sposób funkcjonalny i tym samym, traktować go należy jako część przedsiębiorstwa, bardziej aniżeli dopatrywać się w nim cech odrębnego przedsiębiorcy, co odnosi się również do oddziału przedsiębiorcy zagranicznego. Jak wskazuje komentarz do art.5 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej Ewy Wieczorek (Wydawnictwo ABC 2007) w świetle prawa polskiego, oddział co do zasady, nie ma zdolności prawnej ani zdolności do czynności prawnych. Jedynym wyjątkiem są tu oddziały zagranicznych zakładów ubezpieczeń (art. 106 ust. 1 ustawy o działalności ubezpieczeniowej). Natomiast zgodnie z art. 3 Kodeksu pracy pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników. Stosownie do art. 31 § 1 Kodeksu pracy - za pracodawcę będącego jednostką organizacyjną czynności w sprawach z zakresu prawa pracy dokonuje osoba lub organ zarządzający tą jednostką albo inna wyznaczona do tego osoba, a przepis § 1 stosuje się odpowiednio do pracodawcy będącego osobą fizyczną, jeżeli nie dokonuje on osobiście czynności, o których mowa w tym przepisie.(§ 2) Uzupełnieniem jest przepis art. 128 Kodeksu pracy, który w § 2 pkt. 2 stanowi, że przez pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy, należy rozumieć pracowników kierujących jednoosobowo zakładem pracy i ich zastępców lub pracowników wchodzących w skład kolegialnego organu zarządzającego zakładem pracy oraz głównych księgowych. O zaliczeniu pracownika do tej grupy decydują przepisy określające ustrój danej jednostki organizacyjnej (ustawy i przepisy wewnątrzzakładowe). Nie ulega więc kwestii, że skoro Skarżący jako osoba fizyczna prowadzi działalność gospodarczą, a więc jest przedsiębiorcą, nie posiadającym osobowości prawnej, to utworzony przez Skarżącego oddział tegoż przedsiębiorstwa również nie posiada osobowości prawnej, a więc jest fragmentem jego działalności jako osoby fizycznej. Wobec tego pozostaje pracodawcą dla pracowników również zatrudnionych w oddziale, pomimo, że stosownie do art. 128 Kodeksu pracy upoważnił M.B. do zatrudniania i zwalniania pracowników oddziału. M.B. działa właśnie z pełnomocnictwa przedsiębiorcy W. B. . Konstrukcja prawna cytowanych przepisów jest jasna i przejrzysta, ma też swoje odbicie w prawie cywilnym i prawie podatkowym ( np. w podatku od towarów i usług, dochodowym od osób fizycznych). W konsekwencji argumenty Skarżącego dotyczące odrębności oddziału jako zakładu pracy pozbawione są podstaw prawnych. Nie jest też uzasadniony zarzut przedawnienia, podniesiony w skardze. Przepis art. 21 ust. 2 ustawy o rehabilitacji w brzmieniu obowiązującym w 2007 roku ( (od 1 lipca 2003 r.) nakazuje pracodawcy dokonywanie wpłat na fundusz do 20 tego dnia następnego miesiąca po miesiącu w którym powstał obowiązek płatności składek. Do składek, stosownie do art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( DZ.U. z 2005 r. Nr 8 pooz.60 ze zm)., która w art. 70 § 1 (w brzmieniu z 2007 r.) stanowiła, że zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Ponieważ najwcześniejszym miesiącem zobowiązań Skarżącego był grudzień 2006, a płatność za ten miesiąc przypadała na 20 stycznia 2007 r. przedawnienie zobowiązania za ten miesiąc zaczynało bieg 31 grudnia 2007 r. a kończyło 31 grudnia 2012 r. tak jak i za pozostałe miesiące. Decyzje zostały wydane w [...] września 2012 i [...] grudnia 2012 r., a więc przed przedawnieniem zobowiązań których dotyczą. Również przed przedawnieniem została doręczona Skarżącemu decyzja organu drugiej instancji. Wobec wskazanych stwierdzeń, skarga jako nieuzasadniona została przez Sąd oddalona, na podstawie art. 151 p.p.s.a.