III SA/Wa 4082/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz, po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2012 r. wskutek sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 maja 2018 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. S. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako skarżąca, strona lub spółka) wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek powołała się na takie okoliczności jak: zajęcie rachunków bankowych, utrata płynności finansowej, spadek obrotów z tytułu sprzedaży hurtowej. Wskazała, że jej kapitał zakładowy wynosi 50.000 zł, zaś wartość środków trwałych ponad 254.844 zł. Skarżąca podała stan środków na rachunkach bankowych i w kasie. Wskazała, że zysk za ostatni rok obrotowy wyniósł 14.991,68 zł. Na poparcie swojego wniosku przedstawiła, między innymi, tytuły wykonawcze, potwierdzenia wykonania operacji. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego spółka wyjaśniła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach, jej pełnomocnik nie otrzymał wynagrodzenia, zaś jedyny wspólnik nie ma możliwości pokrycia kosztów sądowych. Skarżąca przedłożyła, między innymi, zeznania podatkowe, deklaracje VAT-7, wyciągi bankowe, sprawozdanie tymczasowego nadzorcy sądowego, zawiadomienia o zajęciu. Postanowieniem z 7 maja 2018 r. Starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia, strona podniosła, że wobec niej Sąd Rejonowy L. postanowieniem z 17 kwietnia 2018 r. otworzył postępowanie układowe. Spółka powołała się na istniejące zobowiązania wobec wierzycieli. Skarżąca podniosła, że zajęcie rachunków bankowych oraz faktyczne pobranie środków pieniężnych na kwotę 373 449, 47 zł wpłynęło na jej płynność finansową i tym samym spowodowało brak możliwości obrotu środkami pieniężnymi, co w konsekwencji doprowadziło do zwiększenia innych zobowiązań, a przede wszystkim wpłynęło na brak możliwości uiszczenia kosztów niniejszego postępowania. Prowadzona przez skarżącą działalność w sektorze paliw płynnych generuje bardzo wysokie koszty. Strona argumentowała, że jej dochody stanowi marża ze sprzedaży, z tej racji jakiekolwiek obroty nie dają podstaw do uznania, iż skarżąca posiada wystarczające środki finansowe na pokrycie wysokiego wpisu sądowego. Uiszczenie wpisu sądowego w pełnej wysokości wpłynie na jej bieżącą działalność, zmierzającą do zawarcia układu, bowiem zmniejszy możliwość bieżącego generowania dochodu. Według skarżącej, może to doprowadzić do braku możliwości regulowania zobowiązań bieżących, co wpłynie na możliwości układowe i może doprowadzić do upadłości, która wprost pokrzywdzi wierzycieli, w tym również Skarb Państwa. Skarżąca wniosła o rozważenie możliwości częściowej zmiany zaskarżonego postanowienia, wskazując, iż uiszczenie opłaty w wysokości do 5 000 zł jest obecnie możliwe i nie będzie stanowiło uszczerbku w jej majątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a., w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r. o sygn. akt II GZ 478/12). W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 47.901 zł. Sąd zauważa, iż skarżąca w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Dokonuje sprzedaży opodatkowanej. Przykładowo w lutym 2018 r. sprzedaż ta wyniosła 2.834.966 zł (dane na podstawie deklaracji VAT-7), zaś w dwóch pierwszych miesiącach 2018 r. odnotowała przychód ze sprzedaży na poziomie 6.019.133,32 zł. Skalę tej działalności obrazują nadesłane dokumenty finansowe. I tak w 2016 r., skarżąca osiągnęła przychód w wysokości 50.402.101,72 zł (dane na podstawie CIT-8), koszty jego uzyskania wyniosły 50.183.283,22 zł. W 2017 r. wielkości te wyniosły odpowiednio 47.593.476 zł i 47.539.906,45 zł (dane na podstawie rachunku zysków i strat). Powyższe dane świadczą o prowadzeniu działalności gospodarczej na znaczną skalę. Skarżąca odnotowuje znaczące obroty, generując jednocześnie wysokie koszty prowadzonej działalności. Trafna jest zatem konstatacja referendarza sądowego, iż tylko z porównania tych kwot wynika, że posiadała ona nie tylko znaczny potencjał finansowy przejawiający się w uzyskiwaniu przychodów, ale również znaczne zasoby finansowe przejawiające się w kwocie poniesionych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. W ocenie Sądu nie ma podstaw do przyjęcia, iż wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów zainicjowanego przezeń postępowania sądowego. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Ich wystąpienie wchodzi bowiem w zakres ryzyka tej działalności. Tym samym koszty związane z uczestnictwem w niniejszym postępowaniu są kosztami, które należy zrównać z innymi ponoszonymi przez skarżącą wydatkami. Wszystkie te okoliczności świadczą o tym, że spółka jest w stanie wygospodarować środki na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie. Jak już wskazano skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, a koszty związane z postępowaniem sądowoadministracyjnym stanowią część jej bieżących wydatków, na pokrycie których posiada ona wystarczające środki. Oceny tej nie zmienia fakt otworzenia postępowania układowego wobec skarżącej. Sąd zauważa, że otwarcie postępowa samo otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego (w tym przypadku układowego) na podstawie ustawy z 15 maja 2015 r. (Dz.U.2015, poz. 978) – Prawi restrukturyzacyjne wobec dłużnika nie uzasadnia przyznania prawa pomocy; dopiero wykazanie celowości przyznania prawa pomocy w rozumieniu art. 246 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), czyli przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej w sposób niebudzący wątpliwości, że zasadne jest przerzucenie kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, może prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1937/14, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd zauważa, że w przedłożonym przez stronę postanowieniu Sądu Rejonowego L. w L. o otwarciu postępowania układowego wskazano, że skarżąca na bieżąco reguluje swoje zobowiązania finansowe, nie obsługuje jedynie zaległych zobowiązań oraz spornych zobowiązań. W kontekście poczynionych wyżej rozważań należał stwierdzić, że w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo wywiedziono, że skarżąca nie wykazała, aby w jej przypadku ziściły się przesłanki do zastosowania normy zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Strona nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w pełnej wysokości. W tym stanie rzeczy sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a.