III SA/Wa 4138/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Śledzik po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 czerwca 2018 r. w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na 2017 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. M.S. (dalej: Skarżący) zwrócił się wnioskiem z dnia 3 kwietnia 2018 r. o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwoma synami. Do majątku zaliczył dom, mieszkanie, dwie nieruchomości rolne o powierzchni 1,21 ha i 1,7 ha. Skarżący utrzymuje się z renty wypadkowej w wysokości 2.133 zł, zaś jego żona z wynagrodzenia za pracę wynoszącego 2.543 zł. Wśród wydatków wymienił czynsz (1.350 zł), energię elektryczną (175 zł), gaz (100 zł), opał (100 zł), opłaty telekomunikacyjne (150 zł), leki (270-400 zł), leczenie i rehabilitację (300 zł), ubezpieczenia (330 zł), użytkowanie wieczyste (50 zł), podatki lokalne (176 zł), korespondencję (100 zł). Wyjaśnił, że pozostałe środki wydawane są na jedzenie, a tworzone skromne rezerwy są wydawane okresowo na uzupełnienie odzieży, obuwia i niezbędne naprawy w gospodarstwie domowym. Skarżący podkreślił, że na żywność i ubranie pozostaje jedynie niecałe 12 zł dziennie na osobę. Oświadczył, że nie używa rachunku bankowego. Powołał się nadto na takie okoliczności jak: obciążenie podatkami i odsetkami w wysokości ok. 14.000 zł, konieczność napraw i utrzymania majątku, pomoc obciążonej długami matce, stan zdrowia, który ostatnio się pogorszył. Skarżący przedłożył zeznanie podatkowe, odcinek pocztowy i płacowy. Zaznaczył jednocześnie, że aktualnie nie ma dostępu do dokumentów żony, gdyż wyjechała, w związku z czym nie załączył kopii wyciągów i wykazów z rachunków bankowych. Starszy referendarz sądowy, zaskarżonym postanowieniem z 18 czerwca 2018 r., odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Starszy referendarz sądowy wskazał, że w niniejszej sprawie Skarżący nie zdołał wykazać swojej trudnej sytuacji materialnej, bowiem nie wykonał on w pełni wezwania do nadesłania dodatkowych informacji. W efekcie referendarz sądowy miał do dyspozycji jedynie zeznanie podatkowe Skarżącego i jego żony oraz dokumenty potwierdzające wysokość otrzymywanych przez nich dochodów w postaci renty (w wysokości 2.133 zł) i wynagrodzenia za pracę (w wysokości 2.543 zł), a dane te są niewystarczające, by móc ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że Skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych – na obecnym etapie sprawy wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł. Skarżący pismem z dnia 12 lipca 2018 r. wniósł sprzeciw na postanowienie starszego referendarza sądowego z 18 czerwca 2018 r. powtórnie wnosząc o zwolnienie z kosztów sądowych i wskazując, że jest niedysponowany fizycznie i uzupełni sprzeciw jak wyzdrowieje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017, poz. 1369, powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawą rozważania przyznania stronie prawa pomocy jest pełne wykazanie jej sytuacji finansowej i życiowej. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pktr 1 p.p.s.a.). Wyjaśnić należy, iż prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł, należy stwierdzić, iż rację ma starszy referendarz sądowy, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku Skarżącego. Skarżący i jego żona dysponują stałym dochodem w wysokości 4.676 zł. Skarżący dysponuje majątkiem w postaci domu, mieszkania, nieruchomości rolnych. W orzecznictwie przyjmuje się natomiast, iż posiadanie majątku w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Istotne jest bowiem, że majątek ten może przynosić potencjalne pożytki (zob. postanowienie NSA z 16 lutego 2015 r., II FZ 53/15 i przywołane tam orzeczenia). Powyższe powoduje, że starszy referendarz sądowy nie mógł zaliczyć Skarżącego do osób ubogich i uznać, że to Skarb Państwa ma ponieść koszty postępowania sądowego oraz koszty profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący nie wykonał wezwania starszego referendarza sądowego w zakresie informacji o źródłach utrzymania jego synów pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a także nie udokumentował wysokości kosztów miesięcznego utrzymania rodziny oraz nie załączył kopii wyciągów i wykazów z rachunków bankowych. Skarżący nie przedłożył także dokumentów potwierdzających wydatki. W tej sytuacji rację ma starszy referendarz sądowy, że nie można zweryfikować czy istotnie wydatki te wynoszą – jak sam zadeklarował – 3.231 zł miesięcznie. Sąd rozpoznający sprawę podziela także pogląd, że udzielenie stronie prawa pomocy powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 5 sierpnia 2013 r., II FZ 616/13; 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12, CBOSA). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych (osoby bezrobotne, samotne, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku), które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. Skarżący tej przesłanki nie spełnia, ponieważ jego sytuacja życiowa nie wyklucza możliwości wygospodarowania przez niego jakichkolwiek środków na poczet kosztów postępowania. W szczególności, Skarżący i jego żona dysponują stałym dochodem w wysokości, jak wynika z zestawienia rubryki 10 formularza PPF – 4.676 zł. Kwota ta przy zadeklarowanej strukturze i wysokości wydatków nie uniemożliwia partycypowania w kosztach sądowych, w szczególności kosztach wpisu od zażalenia (100 zł). Z tych powodów Sąd uznał, że Skarżący nie wykazał, by zachodziły w sprawie przesłanki uzasadniające przyznanie Skarżącemu prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia