III SA/Wa 418/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, , po rozpoznaniu w dniu 16 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi J. P. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne postanowił: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym J. P., dalej jako skarżący, pismem z 7 stycznia 2010 r., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Finansów z [...] grudnia 2009 r., o numerze wskazanym w sentencji. Następnie, skarżący wskazał, że "stosownie do pouczenia z 8 lipca 2010 r. o sposobie sporządzenie skargi kasacyjnej", złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na formularzu PPF z 16 lipca 2010 r. – w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika (adwokata) z urzędu. Powołał się, w uzasadnieniu wniosku, na ubóstwo i wolę zakwestionowania orzeczenia Sądu I instancji skargą kasacyjną. Skarżący poinformował, że osiąga po uwzględnieniu zajęcia egzekucyjnego, dochód z emerytury w wysokości 1.321,83 zł. Nie posiada żadnego majątku. Nadto, skarżący przedstawił kopię zażalenia wniesionego w sprawie I SA/Gl 700/09 w przedmiocie prawa pomocy. Skarżący, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego, przesłał pismo z 19 sierpnia 2010 r., w którym wyjaśnił, że jego wniosek jest kompletny i nie powinien być kwestionowany. Odesłał do argumentacji zawartej we wspomnianym zażaleniu. Wskazał w nim że nie prowadzi działalności gospodarczej, ani ksiąg rachunkowych. Nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem domu, gdyż takowego nie posiada. Skarżący, w sprzeciwie z 6 września 2010 r. od postanowienia referendarza sądowego z 26 sierpnia 2010 r. III SA/Wa 418/10 o odmowie przyznania prawa pomocy, wskazał na przewlekłość postępowania i na błędy w postępowaniu referendarza sądowego. Zdaniem skarżącego, żądania referendarza sądowego "powinny być ograniczone trybem przepisu art. 75 par. 2 kpa, mówiącym o odpowiedzialności za fałszywe zeznania z art. 233 par. 1 kk". W ocenie strony, organ administracji publicznej powinien dołożyć starań, z uwzględnieniem art. 50 par. 2 kpa, aby zadośćuczynić wezwaniu, a zbieranie dowodów urzędowych nie było uciążliwe. Skarżący wskazał nadto, że korzysta z lokalu ze statusem "przez grzeczność", "na zasadach barteru, z wkładem własnym, standardowym, żywnościowo-higienicznym". Załączył potwierdzenie informacji o zawieszeniu działalności gospodarczej. Skarżący poinformował, że "nie ma też do czynienia z dochodem i nic z Urzędem Skarbowym, chyba, ze przez toczący się proces karny sygn. akt [...]", jak też o tym, ze we wskazanym postępowaniu przyznano mu pełnomocnika i zwolniono od kosztów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd wskazuje, że skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje utratę mocy orzeczenia referendarza sądowego i przejęcie kompetencji do rozpoznania i rozpatrzenia prawa pomocy przez Sąd. Sąd nie zajmuje się wówczas badaniem prawidłowości zakwestionowanego rozstrzygnięcia referendarza sądowego (postanowienie NSA z 11 grudnia 2008 r. II FZ 508/08), lecz analizuje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku samodzielnie, jako nową sprawę. Konsekwencją przedstawionego sposobu postępowania, narzuconego obowiązującym prawem – tj. art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz 1270 ze zm, dalej jako u.p.p.s.a.) - jest utrata mocy postanowienia referendarza sądowego. Zgodnie z art. 245 § 1 u.p.p.s.a stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 u.p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a, wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w przypadku częściowego zwolnienia z kosztów sądowych, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. Zasadność wniosku strony Sąd rozpatruje w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony wysokość środków, którymi ona dysponuje lub powinna dysponować. Sąd wskazuje skarżącemu, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie takie w sprawie wystosowano, lecz nie zostało ono wypełnione. Zdaniem Sądu, argumentacja skarżącego zawarta w piśmie z 19 sierpnia 2010 r., a następnie w sprzeciwie z 6 września 2010 r. sprowadza się do podnoszenia, że wystarczające były informacje udzielone przez niego w formularzu PPF. Ogólnikowe stwierdzenia o korzystaniu z lokalu "przez grzeczność" w zamian za "wkład własny" nie wyczerpują wymogów odpowiedzi o szczegółowe wskazane wysokości wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie. Sąd zwraca zarazem uwagę na fakt, że skarżący ponosił wydatki na wpis od skargi w wysokości równej wpisowi od skargi kasacyjnej uprzednio, a nie wskazał obecnie na pogorszenie swojej sytuacji majątkowej, która uniemożliwiałaby mu poniesienie takich samych kosztów. Także z tego względu, subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku przy równoczesnym pominięciu kwestii uznanych przez Sąd za niewystarczająco wykazane, powoduje, iż wniosku nie można uwzględnić. Ponadto, skarżący nie przedstawił dokumentów dotyczących jego bieżącego dochodu, zeznań podatkowych ani wyciągu z rachunków bankowych. Nie wskazał na wysokość wydatków, poprzestając z jednej strony na ogólnikowym stwierdzeniu, że takowych nie ponosi (zob. zażalenie z 2 lipca 2010 r.), z drugiej – że korzysta z lokalu "na zasadzie barteru z wkładem (...) standardowo-żywieniowym". Przyjęcie natomiast, za wydatki skarżącego, przedłożonych w załączniku nr I średniej miesięcznej statystycznych rachunków Polaka w wysokości 336,81, pomijając fakt uwzględnienia nakładów na narkotyki i alkohol, nie jest, przy uwzględnieniu wysokości pobieranej emerytury, czynnikiem świadczącym o niemożności poniesienia przez niego kosztów sądowych w sprawie. Sąd był zobowiązany w tej sytuacji do uznania, że zabrakło koniecznych informacji do stwierdzenia, że skarżący spełnił przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych. Sąd wskazuje ponadto, że stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia jest zobowiązana na danym etapie postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., II FZ 781/05), co było niemożliwe z przywołanych wyżej powodów. Pojęcia środków nie można przy tym ograniczać wyłącznie do środków pieniężnych. Ciężar wykazania przesłanek, o których mowa wyżej spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). Skarżący został wezwany do nadesłania szeregu dokumentów, czego nie uczynił, w tym - odpisów z wyciągów bankowych za ostatnie trzy miesiące prowadzenia rachunku bankowego, informacji o osiągniętych dochodach w 2010 r., zeznań podatkowych. Nadmienić należy, ze skarżący, nawet, jeżeli nie składa zeznania PIT, to Zakład Ubezpieczeń Społecznych odprowadza za niego składki, co powinno być udokumentowane w informacji podatkowej. Sąd ma, w ocenie sprawy, na względzie poglądy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który zauważył, iż uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (por. postanowienie z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). Sąd zauważa, że trafność przedstawionego poglądu została potwierdzona, wobec skarżącego, przez Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z 13 sierpnia 2010 r. II FZ 398/10, uznał że "uregulowanie z art. 246 § 1 u.p.p.s.a. wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym)." Mając na uwadze powyższe, w braku rzetelnego wykazania przez skarżącego sytuacji majątkowej, Sąd, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.