III SA/Wa 4235/17

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 1/03/2018 r po rozpoznaniu wniosku J.O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z [...]/10/2017 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r. p o s t a n a w i a 1. umorzyć postępowanie o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi; 2. odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Strona skarżąca (J.O.) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Skarżący, poinformował o tym, że jest osobą niepełnosprawną. Ma [...] lat, jest wdowcem. Z uwagi na stan zdrowia dużo wydaje na leki. Posiada mieszkanie o pow 63 m kw i debet na rachunku bankowym. Uzyskuje 2400 zł z tytułu emerytury i dodatku pielęgnacyjnego. W rubryce 11 formularza przedstawił strukturę wydatków. W wykonaniu wezwania z 9/2/2018 r. przedstawił swoją sytuację rodzinną i zawodową. Nadto poinformował o okolicznościach rozstania z ojcem w 1944 r. (noc z pierwszego na drugi sierpnia), perypetiach związanych z okresem wczesnego dzieciństwa (z pobytem w DULAGU w P. i sierocińcu w S.), kłopotach zdrowotnych matki (wskutek rany w nodze przebywała w szpitalu w P.). Zadeklarował załączenie zeznań PIT za 2016 r. i wyciągu z rachunku bankowego. Przy piśmie z 27 lutego 2018 r. złożył PIT 37 za 2017 r. Referendarz sądowy wskazuje, ze Strona skarżąca zwraca się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz 1369, ze zm., dalej jako u.p.p.s.a) stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo częściowym (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj., np. zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienia pełnomocnika z urzędu - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Okoliczności uzasadniające potrzebę przyznania stronie prawa pomocy powinna wykazać – strona. Z uwagi na to, że oświadczenia Skarżącego (co do istoty jego sytuacji finansowej) zostały złożone pod groźbą odpowiedzialności karnej, są weryfikowalne – w dużej części - na podstawie akt sprawy i mają potwierdzenie w nadesłanych dokumentach oraz w materiałach z innych postępowań o prawo pomocy, referendarz sądowy daje im, w przeważającej części, wiarę – sygnalizując zarazem, że Skarżący uiścił już wymagalne na obecnym etapie postępowania wymagalne koszty sądowe (wpis od skargi) w wysokości 100,- zł (k. 34 akt sądowych). Chociażby z tego powodu ocena urzędnika sądowego, z uwagi na postulat poszanowania dorobku prawnego, nie może różnić się od tej oceny, podejmowanej w podobnych sprawach przez Sądy: nie jest możliwe zwolnienie od kosztów sądowych, które zostały już uiszczone i – wobec tego – nie są wymagalne. Za przedwczesne – i przez to niewskazane - również należało uznać zwolnienie Skarżącego z całości kosztów sądowych, które mogą ewentualnie pojawić się na dalszych etapach postępowania. Przede wszystkim bowiem Skarżący nie jest pozbawiony jakichkolwiek środków finansowych, ponieważ uzyskuje, wprawdzie nieznaczne, ale stałe dochody. Ponadto, sytuacja finansowa Skarżącego może ulec polepszeniu, chociażby w przypadku – w co urzędnik sądowy gorąco wierzy i czemu daje wyraz w tym postanowieniu (fides sine operibus mortua est) – możliwej zawsze poprawy stanu zdrowia. Stąd oddalenie wniosku Skarżącego, ale tylko na obecnym etapie postępowania i tylko w zakresie kosztów niewymagalnych. Skoro Skarżący uiścił wymagalne obecnie koszty sądowe to, z uwagi na regulację z art. 249a u.p.p.s.a., należało – lecz wyłącznie z woli ustawodawcy - uznać postępowanie o prawo pomocy w tym zakresie za zbędne i – umorzyć je, bez przesądzania o możliwych losach przyszłych wniosków Strony. Odmawiając ustanowienia pełnomocnika z urzędu (radcy prawnego) urzędnik sądowy wyraża szacunek dla poglądów Naczelnego Sądu Administracyjnego i powołuje się na postanowienie z 8/4/2013 r., I Fz 70/13, CBOSA (supremum est via, veritas et vita). W postanowieniu tym Sąd wskazał jednoznacznie, że decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy, należy przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. Istotne jest, w szczególności, aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15/3/2010 r., II FZ 62/10 i przywołane tam orzecznictwo, dostępne: CBOSA). W ocenie urzędnika sądowego rozpoznającego niniejszą sprawę sytuacja, w jakiej znalazł się Skarżący nie powoduje konieczności przyznania mu pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący nie wykazał bowiem, by zostało zagrożone zabezpieczenie jego egzystencjalnych potrzeb, natomiast gospodarstwo domowe, w którym znajduje się posiada stały, miesięczny dochód. Również treść składanych pism wskazuje również, że skarżący nie ma problemu z formułowaniem logicznych wniosków: co więcej wiele jego poglądów znajduje zrozumienie u urzędnika sądowego – lecz nie te dotyczące konieczności działania obecnie w sprawie pełnomocnika z urzędu. Nieunikniony zatem wydaje się być wniosek, że przedstawione przez Stronę okoliczności uzasadniają pogląd, że przynajmniej na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, Skarżący jest w stanie działać samodzielnie bez uszczerbku dla swojego interesu. Referendarz sądowy podziela pogląd prawny prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem Sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Płonne zatem są obawy Skarżącego wynikającej z sygnalizowanej przez niego nieznajomości procedury: w sytuacji, kiedy Strona występuje samodzielnie, Sąd (zawsze) udziela jej pomocy. Pisma procesowe wniesione w sprawie (skarga) mają dla sądu wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu lub sądu, bowiem sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Podsumowując: 1. zwolnienie od kosztów sądowych jest (co do zasady) możliwe, jeśli te koszty są wymagalne; 2. Przyznanie pełnomocnika z urzędu jest możliwe, jeśli: a/ strona wykaże niemożność zgromadzenia środków na jego działanie; b/ działanie pełnomocnika z urzędu jest niezbędne (pomoże) w rozpoznaniu sprawy ("przymus adwokacki" przy skardze kasacyjnej, nieporadność mentalna strony, wykazana ułomność fizyczna uniemożliwiająca – przy istniejącej woli udziału w postępowaniu – uczestnictwo w rozprawie). Znamion tych nie sposób doszukać się w zadeklarowanej we wniosku sytuacji strony. Nie wynikają one również z analizy sposobu działania Strony. Wręcz przeciwnie, Strona posiadła umiejętność precyzyjnego formułowania swych oczekiwań. Natomiast sposób ukształtowania przez ustawodawcę procedury na obecnym etapie postępowania umożliwi Skarżącemu mu pełne i nieskrępowane korzystanie z dobrodziejstw instytucji wymiaru sprawiedliwości. Zarysowane (tragiczne) elementy biografii Skarżącego (związane ze stratą ojca, leczeniem matki, a zwłaszcza z pobytem w P.) nie mogą zadecydować o przyznaniu prawa pomocy, ponieważ, jak wskazuje historia życia Skarżącego, w tym liczne uprawnienia zawodowe z zakresu zawodu zaufania publicznego, które zdobył – nie zdeterminowały one "negatywnie" jego losów (contraria contrariis curantur). Z tych powodów referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 , § 2, § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2, art. 249a u.p.p.s.a., uznał, jak w sentencji.