III SA/Wa 433/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Anna Kocewiak po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. W. i B. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie: odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego postanawia: - odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy W dniu 18 stycznia 2008 roku P. i B. W. (dalej "skarżący" lub "strona") złożyli na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy występując o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczyli, że od 18 lat są małżeństwem, prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe i wychowują dwoje małoletnich dzieci. Jedynym ich źródłem utrzymania jest dochód uzyskiwany z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości brutto około 4.000 złotych. Od uzyskiwanego dochodu skarżący odprowadzają podatek, składki ZUS, opłacają czynsz, wodę, spłacają kredyt (698,45 złotych miesięcznie), energię elektryczną i gaz (256 złotych miesięcznie), pokrywają koszty leczenia dzieci i skarżącej chorej na [...] (400 - 500 zł miesięcznie) oraz opłacają żłobek (140 złotych). Ponadto skarżący spłacają pożyczki, zaciągnięte na pokrycie kosztów leczenia oraz spłatę podatku od wynagrodzeń. W konsekwencji znajdują się w trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej i nie są w stanie samodzielnie zaspokajać podstawowych potrzeb bytowych bez poniesienia uszczerbku w utrzymaniu rodziny (kosztów leczenia farmakologicznego, rehabilitacji, zakupów odzieży i pomocy szkolnych dla małoletnich dzieci, honorarium pełnomocnika). Dochód na jednego członka rodziny nie przekracza połowy minimum socjalnego. Opisując posiadany majątek skarżący wskazali mieszkanie o powierzchni 71,50 m. kw. (powierzchnia użytkowa 45,50 m.kw.) i dodali, że nie posiadają żadnych przedmiotów wartościowych. Skarżący załączyli do wniosku zaświadczenie o dochodach uzyskanych w 2006 roku, rachunki za czynsz, wodę, przedszkole, spłatę kredytu, faktury VAT z tytułu zużycia energii elektrycznej i gazu oraz wyciąg z rachunku bankowego. W odpowiedzi na wezwanie do przedstawienia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących sytuacji majątkowej, skarżący oświadczyli, że załączyli kopie stosownych dokumentów w tym zaświadczenie o dochodach uzyskanych w 2007 roku, w których udokumentowano, że dochód na jednego członka rodziny wynosi 250 złotych. Wyjaśnili, że oryginały tych dokumentów załączono do akt sprawy III SA/Wa 1854/07 i III SA/Wa 1855/07. Oświadczyli również, że posiadane konto bankowe służy jedynie do regulowania bieżących składek na rzecz ZUS. Skarżący nie korzystają z pomocy społecznej. Nie posiadają umów pożyczek, ponieważ zostały one zawarte w formie ustnej, a ze względu na brak środków finansowych nadal ich nie spłacają. Powtórzyli, że na bieżące utrzymanie wydatkują około 1.500 - 1.600 złotych, w tym 1.094 złote stanowią koszty udokumentowane, a 400 - 500 złotych koszty nieudokumentowane, jedynym źródłem przychodów jest przychód z działalności gospodarczej w wysokości około 4.000 złote brutto, a dochód na jednego członka rodziny wynosi 250 złotych. Stwierdzili, że ustanowienie pełnomocnika jest w pełni uzasadnione, ponieważ skarżący nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów na jego opłacenie, a ustanowienie pełnomocnika jest niezbędne aby nadać bieg skardze kasacyjnej. Podnieśli też, że nie regulowanie opłat czynszowych i nie spłacenie kredytu mieszkaniowego grozi eksmisją. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej powoływana jako p.p.s.a), właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Należy jednak zwrócić uwagę, że w niniejszej sprawie stosuje się art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. , co oznacza, że skarżący mocą ustawy zwolnieni zostali z kosztów sądowych, a koszty te obciążają budżet państwa. W konsekwencji ustawowego zwolnienia analizie poddać należy jedynie zasadność ustanowienia dla skarżących adwokata, czyli ocenić wniosek pod kątem przyznania prawa pomocy w części. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz stan faktyczny sprawy, brak uzasadnienia dla przyznania skarżącym prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ nie wykazali oni, że ich sytuacja jest wyjątkowa i uzasadnia ustanowienie profesjonalnej pomocy prawnej. Ponieważ honorarium pełnomocnika, co do zasady ustalają umawiające się strony, wyjaśnić skarżącym należy, że każdy, kto ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika powinien wykazać, że spełnienie żądań finansowych wybranego pełnomocnika przekracza ich możliwości płatnicze i z tej przyczyny konieczne jest przyznanie prawa pomocy w celu stworzenia możliwości odpowiedniej obrony ich interesów. Skarżący w złożonym wniosku powyższych okoliczności nie wykazali. Ponadto na podstawie informacji posiadanych przez Sąd, skarżący nie są pozbawieni źródeł utrzymania, ponieważ prowadzą działalność gospodarczą, uzyskując z tego tytułu dochód w wysokości około 4.000 zł brutto w miesiącu oraz posiadają nieruchomość. Skarżący ponoszą koszty utrzymania w kwocie około 1.300 złotych miesięcznie, w tym około 1.094 złote to koszty udokumentowane, a 400-500 złotych to koszty nieudokumentowane. Do wniosku skarżący załączyli rachunki za czynsz, wodę, przedszkole, spłatę kredytu, faktury VAT z tytułu zużycia energii elektrycznej i gazu, dotyczące okresu przed grudniem 2007 r., a więc w tym zakresie nie wykonali wezwania Sądu do przedstawienia aktualnych dokumentów. Nadesłany rachunek bankowy za okres od 2 maja 2007 roku do 3 grudnia 2007 roku wykazuje saldo dodatnie - 59,67 złotych. Zgodnie z zaświadczeniem Urzędu Skarbowego w M., skarżący w 2006 roku uzyskali z prowadzonej działalności gospodarczej dochód w wysokości 27.027,60 złotych. W zeznaniu podatkowym za 2006 rok wykazali przychód w wysokości ponad 900.000 złotych, którym mogli dysponować w najkorzystniejszy sposób, także uwzględniając koszty uzyskania przychodu. Również informacje dotyczące poprzednich lat (2004-2005) wskazują, że skarżący uzyskiwali wysokie obroty z prowadzonej działalności (1.179.062,36 złotych i 1.867.062,43 złotych). Zaznaczyć jednak należy, że skarżący, wbrew twierdzeniom zawartym w piśmie procesowym z 30 stycznia 2008 roku, nie nadesłali danych dotyczących wysokości dochodów uzyskanych w roku 2007. Pod sygnaturami IIISA/Wa1854/07 i IIISA/Wa 1855/07 nie zostały zarejestrowane sprawy ze skargi P. i B. W. i brak w nich dokumentów źródłowych do których odwołują się skarżący. Stwierdzić więc należy, że pełna ocena sytuacji finansowej, z uwagi na brak aktualnych danych finansowych, nie jest możliwa, a deklaracje skarżących zawarte w kolejnych pismach procesowych nie zostały potwierdzone dokumentami i materiałami, o których nadesłanie skarżący zostali wezwani. Ponownie nie została też wyjaśniona kwestia zobowiązań ciążących na skarżących z tytułu umów pożyczek. Zaznaczyć, należy, że skarżący w formularzu PPF oświadczyli, że spłacają zaciągnięte długi, a w piśmie procesowym z dnia 30 stycznia 2008 roku oświadczyli, że z powodu sytuacji finansowej, długów wobec osób trzecich nie zaczęli spłacać. Skarżący oświadczyli, że nie mogą przedstawić dokumentów potwierdzających zawarcie tych umów, z powodu ich formy ustnej. Podkreślić jednak należy, że skarżący mogli przedstawić oświadczenia wierzycieli, co pomogłoby zweryfikować ich twierdzenia. Skarżący nie wskazali nawet wysokości długów prywatnoprawnych oświadczając, że długi publicznoprawne wynoszą ponad 70.000 złotych. Ponadto - oprócz opinii lekarskiej - skarżący nie przedstawili dokumentów wskazujących wysokość kosztów leczenia i rehabilitacji Uwaga ta dotyczy także zaświadczenia o stanie zdrowia syna skarżących, ponieważ powołali się na jego chorobę, jako na okoliczność uniemożliwiającą uczestnictwo w kosztach postępowania. Skarżący nie przedstawili zaświadczenia ośrodka pomocy społecznej o ich sytuacji rodzinnej, a usprawiedliwieniem powyższego działania nie może być podniesiona okoliczność, że w ich miejscu zamieszkania "jest olbrzymia grupa rodzin i osób, którym jedynym źródłem utrzymania jest pomoc społeczna". Reasumując, zwolnienie od kosztów sądowych stanowi instytucję, która może być stosowana jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Przesłanką zastosowania tej instytucji nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Powinny być one ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. W konsekwencji obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków. Powyższe nie stanowi jednak podstawy do zastosowania instytucji prawa pomocy, bowiem zastosowanie wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Powtórzyć należy, iż przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem i dlatego to skarżący musi wykazać brak środków na pokrycie kosztów postępowania. Sąd natomiast ocenia powołane informacje i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada. To w interesie skarżącego leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jego wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.). Na skarżących nie ciąży obowiązek poniesienia innych kosztów postępowania, oprócz opłacenia profesjonalnego pełnomocnika, a ponadto strona prowadzi działalność gospodarczą obracając znacznymi kwotami pieniężnymi i uzyskując z tego dochody. W ocenie Sądu jednorazowy koszt opłacenia pomocy prawnej nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.