III SA/Wa 433/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor sądowy WSA Maciej Kurasz po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego z dnia 8 lutego 2008 r. odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. W. i B. W. na postanowienia Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2006 r. Nr [...] w przedmiocie - odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika W dniu 18 stycznia 2008 roku P. i B. W. (dalej "Skarżący" lub "Strony") złożyli na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy występując o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku Skarżący oświadczyli, że od 18 lat są małżeństwem, prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe i wychowują dwoje małoletnich dzieci. Jedynym ich źródłem utrzymania jest dochód uzyskiwany z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości brutto około 4.000 złotych. Od uzyskiwanego dochodu Skarżący odprowadzają podatek, składki ZUS, opłacają czynsz, wodę, spłacają kredyt (698,45 złotych miesięcznie), energię elektryczną i gaz (256 złotych miesięcznie), pokrywają koszty leczenia dzieci i skarżącej chorej na [...] (400 - 500 zł miesięcznie) oraz opłacają żłobek (140 złotych). Ponadto Skarżący spłacają pożyczki, zaciągnięte na pokrycie kosztów leczenia oraz spłatę podatku od wynagrodzeń. W konsekwencji znajdują się w trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej i nie są w stanie samodzielnie zaspokajać podstawowych potrzeb bytowych bez poniesienia uszczerbku w utrzymaniu rodziny (kosztów leczenia farmakologicznego, rehabilitacji, zakupów odzieży i pomocy szkolnych dla małoletnich dzieci, honorarium pełnomocnika). Dochód na jednego członka rodziny nie przekracza połowy minimum socjalnego. Opisując posiadany majątek Skarżący wskazali mieszkanie o powierzchni 71,50 m-. (powierzchnia użytkowa 45,50 m-) i dodali, że nie posiadają żadnych przedmiotów wartościowych. Skarżący załączyli do wniosku zaświadczenie o dochodach uzyskanych w 2006 roku, rachunki za czynsz, wodę, przedszkole, spłatę kredytu, faktury VAT z tytułu zużycia energii elektrycznej i gazu oraz wyciąg z rachunku bankowego. W odpowiedzi na wezwanie do przedstawienia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących sytuacji majątkowej, Skarżący oświadczyli, że załączyli kopie stosownych dokumentów w tym zaświadczenie o dochodach uzyskanych w 2007 roku, w których udokumentowano, że dochód na jednego członka rodziny wynosi 250 złotych. Wyjaśnili, że oryginały tych dokumentów załączono do akt sprawy III SA/Wa 1854/07 i III SA/Wa 1855/07. Oświadczyli również, że posiadane konto bankowe służy jedynie do regulowania bieżących składek na rzecz ZUS. Skarżący nie korzystają z pomocy społecznej. Nie posiadają umów pożyczek, ponieważ zostały one zawarte w formie ustnej, a ze względu na brak środków finansowych nadal ich nie spłacają. Powtórzyli, że na bieżące utrzymanie wydatkują około 1.500 - 1.600 złotych, w tym 1.094 złote stanowią koszty udokumentowane, a 400 - 500 złotych koszty nieudokumentowane, jedynym źródłem przychodów jest przychód z działalności gospodarczej w wysokości około 4.000 złote brutto, a dochód na jednego członka rodziny wynosi 250 złotych. Stwierdzili, że ustanowienie pełnomocnika jest w pełni uzasadnione, ponieważ Skarżący nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów na jego opłacenie, a ustanowienie pełnomocnika jest niezbędne aby nadać bieg skardze kasacyjnej. Podnieśli też, że nie regulowanie opłat czynszowych i nie spłacenie kredytu mieszkaniowego grozi eksmisją. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 8 lutego 2008r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe postanowienie Skarżący wnieśli sprzeciw, w którym ponownie wnieśli o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów procesowych, jak również opłacić honorarium pełnomocnikowi z urzędu bez uszczerbku na zdrowiu i życiu w rodzinie, ponieważ pozostają w dramatycznej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - powoływanej dalej jako p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wniesienie przez stronę sprzeciwu powoduje, iż Sąd nie bada prawidłowości zakwestionowanego postanowienia wydanego przez referendarza sądowego lecz ponownie w świetle przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. od początku rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. Sąd może, na wniosek strony, przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku całkowitego przyznania prawa pomocy, prawo to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wykazanie przez skarżącego lub skarżących, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uwarunkowane jest wykazaniem przez stronę, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe, należy wskazać, iż kryterium uzasadniającym zwolnienie od kosztów postępowania sądowego jest ubóstwo strony skarżącej. W niniejszej sprawie skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Należy jednak zwrócić uwagę, że w niniejszej sprawie stosuje się art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a., co oznacza, że skarżący mocą ustawy zwolnieni zostali z kosztów sądowych, a koszty te obciążają budżet państwa. W konsekwencji ustawowego zwolnienia analizie poddać należy jedynie zasadność ustanowienia dla Skarżących adwokata, czyli ocenić wniosek pod kątem przyznania prawa pomocy w części. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz stan faktyczny sprawy, brak uzasadnienia dla przyznania Skarżącym prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ nie wykazali oni, że ich sytuacja jest wyjątkowa i uzasadnia ustanowienie profesjonalnej pomocy prawnej. Ponieważ honorarium pełnomocnika, co do zasady ustalają umawiające się strony, wyjaśnić Skarżącym należy, że każdy, kto ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika powinien wykazać, że spełnienie żądań finansowych wybranego pełnomocnika przekracza ich możliwości płatnicze i z tej przyczyny konieczne jest przyznanie prawa pomocy w celu stworzenia możliwości odpowiedniej obrony ich interesów. Skarżący w złożonym wniosku powyższych okoliczności nie wykazali. Ponadto na podstawie informacji posiadanych przez Sąd, Skarżący nie są pozbawieni źródeł utrzymania, ponieważ prowadzą działalność gospodarczą, uzyskując z tego tytułu dochód w wysokości około 4.000 zł brutto w miesiącu oraz posiadają nieruchomość. Skarżący ponoszą koszty utrzymania w kwocie około 1.300 złotych miesięcznie, w tym około 1.094 złote to koszty udokumentowane, a 400-500 złotych to koszty nieudokumentowane. Do wniosku Skarżący załączyli rachunki za czynsz, wodę, przedszkole, spłatę kredytu, faktury VAT z tytułu zużycia energii elektrycznej i gazu, dotyczące okresu przed grudniem 2007 r., a więc w tym zakresie nie wykonali wezwania Sądu do przedstawienia aktualnych dokumentów. Nadesłany rachunek bankowy za okres od 2 maja 2007 roku do 3 grudnia 2007 roku wykazuje saldo dodatnie - 59,67 złotych. Zgodnie z zaświadczeniem Urzędu Skarbowego w M., Skarżący w 2006 roku uzyskali z prowadzonej działalności gospodarczej dochód w wysokości 27.027,60 złotych. W zeznaniu podatkowym za 2006 rok wykazali przychód w wysokości ponad 900.000 złotych, którym mogli dysponować w najkorzystniejszy sposób, także uwzględniając koszty uzyskania przychodu. Również informacje dotyczące poprzednich lat (2004-2005) wskazują, że skarżący uzyskiwali wysokie obroty z prowadzonej działalności (1.179.062,36 złotych i 1.867.062,43 złotych). Skarżący w piśmie z dnia 10 marca 2008 r. złożyli stosowne wyjaśnienia w, że wskazany obrót jest wyłącznie obrotem towarowym, natomiast prowizja ze sprzedaży wynosi 2 % brutto, od której firma ponosi koszty transportu i magazynowania towaru handlowego. Ponadto skarżący wskazali, że od działalności gospodarczej ponosi się urzędowe opłaty na rzecz bieżących składek ZUS i od wynagrodzenia za pracę. Zaznaczyć, należy, że skarżący w formularzu PPF oświadczyli, że spłacają zaciągnięte długi, a w piśmie procesowym z dnia 30 stycznia 2008 roku oświadczyli, że z powodu sytuacji finansowej, długów wobec osób trzecich nie zaczęli spłacać. W piśmie z dnia 10 marca 2008 r. skarżący oświadczyli, że w sprawie zadłużenia wobec osób trzecich w ubiegłych latach spłacali drobne należności po 200 zł z tytułu pokrycia podstawowych kosztów leczenia, natomiast pozostałego zadłużenia nie są w stanie spłaci. Ponadto - oprócz opinii lekarskiej - Skarżący nie przedstawili dokumentów wskazujących wysokość kosztów leczenia i rehabilitacji, a także zaświadczenia o stanie zdrowia syna Skarżących, ponieważ powołali się na jego chorobę, jako na okoliczność uniemożliwiającą uczestnictwo w kosztach postępowania. Skarżący nie przedstawili zaświadczenia ośrodka pomocy społecznej o ich sytuacji rodzinnej, a usprawiedliwieniem powyższego działania nie może być podniesiona okoliczność, że w ich miejscu zamieszkania "jest olbrzymia grupa rodzin i osób, którym jedynym źródłem utrzymania jest pomoc społeczna". Reasumując, zwolnienie od kosztów sądowych stanowi instytucję, która może być stosowana jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Przesłanką zastosowania tej instytucji nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Powinny być one ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. W konsekwencji obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków. Powyższe nie stanowi jednak podstawy do zastosowania instytucji prawa pomocy, bowiem zastosowanie wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Powtórzyć należy, iż przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem i dlatego to skarżący musi wykazać brak środków na pokrycie kosztów postępowania. Sąd natomiast ocenia powołane informacje i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada. To w interesie Skarżących leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jego wniosku. Sąd podkreśla, iż za negatywnym orzeczeniem w sprawie prawa pomocy przemawiało to, iż na Skarżących nie ciążył obowiązek poniesienia innych kosztów postępowania, oprócz opłacenia profesjonalnego pełnomocnika, a także to, iż strony prowadzą działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach i uzyskują z tego tytułu stosowane dochody. W ocenie Sądu jednorazowy koszt opłacenia pomocy prawnej nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Mając na uwadze powyższe, na podstawie wyżej przywołanych przepisów oraz art. 254 § 1 w związku z art. 260 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.