III SA/Wa 433/07

III SA/Wa 433/07 P O S T A N O W I E N I E Dnia 7 października 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Długosz Szyjko po rozpoznaniu w dniu 7 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi P. W. i B. W. na postanowienia Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2006 r. Nr [...] , [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego postanawia przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata W dniu 18 stycznia 2008 roku P. i B. W. (dalej "Skarżący") złożyli na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy występując o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku Skarżący oświadczyli, że od 18 lat są małżeństwem, prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe i wychowują dwoje małoletnich dzieci. Jedynym ich źródłem utrzymania jest dochód uzyskiwany z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości brutto około 4.000 złotych. Od uzyskiwanego dochodu Skarżący odprowadzają podatek, składki ZUS, opłacają czynsz, wodę, spłacają kredyt (698,45 złotych miesięcznie), energię elektryczną i gaz (256 złotych miesięcznie), pokrywają koszty leczenia dzieci i skarżącej chorej na depresję (400 - 500 zł miesięcznie) oraz opłacają żłobek (140 złotych). Ponadto Skarżący spłacają pożyczki, zaciągnięte na pokrycie kosztów leczenia oraz spłatę podatku od wynagrodzeń. W konsekwencji znajdują się w trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej i nie są w stanie samodzielnie zaspokajać podstawowych potrzeb bytowych bez poniesienia uszczerbku w utrzymaniu rodziny (kosztów leczenia farmakologicznego, rehabilitacji, zakupów odzieży i pomocy szkolnych dla małoletnich dzieci, honorarium pełnomocnika). Dochód na jednego członka rodziny nie przekracza połowy minimum socjalnego. Opisując posiadany majątek Skarżący wskazali mieszkanie o powierzchni 71,50 m-. (powierzchnia użytkowa 45,50 m-) i dodali, że nie posiadają żadnych przedmiotów wartościowych. Skarżący załączyli do wniosku zaświadczenie o dochodach uzyskanych w 2006 roku, rachunki za czynsz, wodę, przedszkole, spłatę kredytu, faktury VAT z tytułu zużycia energii elektrycznej i gazu oraz wyciąg z rachunku bankowego. W odpowiedzi na wezwanie do przedstawienia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących sytuacji majątkowej, Skarżący oświadczyli, że załączyli kopie stosownych dokumentów w tym zaświadczenie o dochodach uzyskanych w 2007 roku, w których udokumentowano, że dochód na jednego członka rodziny wynosi 250 złotych. Wyjaśnili, że oryginały tych dokumentów załączono do akt sprawy III SA/Wa 1854/07 i III SA/Wa 1855/07. Oświadczyli również, że posiadane konto bankowe służy jedynie do regulowania bieżących składek na rzecz ZUS. Skarżący nie korzystają z pomocy społecznej. Nie posiadają umów pożyczek, ponieważ zostały one zawarte w formie ustnej, a ze względu na brak środków finansowych nadal ich nie spłacają. Powtórzyli, że na bieżące utrzymanie wydatkują około 1.500 - 1.600 złotych, w tym 1.094 złote stanowią koszty udokumentowane, a 400 - 500 złotych koszty nieudokumentowane, jedynym źródłem przychodów jest przychód z działalności gospodarczej w wysokości około 4.000 złote brutto, a dochód na jednego członka rodziny wynosi 250 złotych. Stwierdzili, że ustanowienie pełnomocnika jest w pełni uzasadnione, ponieważ Skarżący nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów na jego opłacenie, a ustanowienie pełnomocnika jest niezbędne aby nadać bieg skardze kasacyjnej. Podnieśli też, że nieregulowanie opłat czynszowych i niespłacenie kredytu mieszkaniowego grozi eksmisją. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 8 lutego 2008r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe postanowienie Skarżący wnieśli sprzeciw, w którym ponownie wnieśli o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów procesowych, jak również opłacić honorarium pełnomocnikowi z urzędu bez uszczerbku na zdrowiu i życiu w rodzinie, ponieważ pozostają w dramatycznej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 8 maja 2009 r. odmówił Skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Postanowienie to zostało uchylone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2009 r. sygn. akt II FZ 290/08. NSA wskazał, że "znaczne przychody z działalności gospodarczej nie są równoznaczne z wysokimi dochodami. Należało zatem ocenić, zwłaszcza biorąc pod uwagę wyjaśnienia strony, poparte m..in. treścią zeznania za 2006 r., czy ostateczny wynika działalności gospodarczej był dodatni i czy istotnie strona mogła jak wskazał sąd I instancji, dysponować uzyskanymi w ten sposób środkami w sposób jak najkorzystniejszy (np. poczynić oszczędności) czy też pozwalały one jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny zauważyć należy bowiem, że strona ponosiła wysokie koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Ponadto sam fakt osiągania dochodów z działalności gospodarczej nie jest jednoznaczny z posiadaniem środków na honorarium pełnomocnika. Należy bowiem wysokość osiąganych w ten sposób środków porównać z wysokością wydatków na koszty utrzymania koniecznego skarżących i ich rodziny i stwierdzić, czy poniesienie tych kosztów nie będzie możliwe mimo poczynienia oszczędności" Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwaną dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246§ 1 pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W niniejszej sprawie skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Należy jednak zwrócić uwagę, że w sprawie znajdje zastosowanie art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a., co oznacza, że Skarżący mocą ustawy zwolnieni zostali z kosztów sądowych. W konsekwencji ustawowego zwolnienia analizie poddać należy jedynie zasadność ustanowienia dla Skarżących adwokata, czyli ocenić wniosek pod kątem przyznania prawa pomocy w części. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie istnieją podstawy dla pozytywnego załatwienia wniosku strony w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jakim jest adwokat. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Ponadto stwierdzić należy, że możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Po dokładnej analizie sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżących Sąd doszedł do przekonania, że okoliczności przedstawione, we wniosku o przyznanie prawa pomocy, pozwalają uznać, iż ich sytuacja jest wyjątkowa i uzasadnia ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący wprawdzie nie są pozbawieni źródeł utrzymania, gdyż z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskują dochód w kwocie około 4.000 zł brutto miesięcznie, to jednak nie jest on wystarczający na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu poniesionej straty w roku podatkowym 2006 wynika, że każde z małżonków osiągnęło przychód z prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej w kwotach 921.908,21 zł koszty uzyskania przychodów wyniosły po 916.637,01 zł natomiast uzyskany dochód po 5.271,20 zł. Kwota ta, po przeliczeniu, daje miesięczny dochód rodziny w kwocie 878,53 zł. Tym samym na każdego członka rodziny przypada kwota 219,6 zł. Obecnie - jak wskazano we wniosku - miesięczny dochód brutto rodziny wynosi 4.000 zł. Z kwoty tej jak wskazują Skarżący odprowadzany jest podatek, składki do ZUS-u, ponoszone są miesięczne koszty utrzymania ( około 1.600 zł miesięcznie) z tytułu opłat za czynsz, energię, wodę, gaz, leczenie Skarżącej. Skarżący podnieśli, że po dokonaniu wszystkich opłat miesięczny dochód przypadający na jednego członka rodziny wynosi około 250 zł. Okoliczności te wskazują, iż Skarżący znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej oraz wykazali, iż nie są w stanie zatrudnić profesjonalnego pełnomocnika jakim jest adwokat, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Zatem biorąc pod uwagę całość przedstawionej argumentacji, co do sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżących oraz wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 21 sierpnia 2009 r. sygn. akt II FZ 290/08 na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 260 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.