III SA/Wa 50/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Kurasz, po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych - E. T. (dalej: "Skarżący") wniósł na urzędowym formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych, argumentując, że w związku ze sporem z urzędem skarbowym zostały zajęte środki pieniężne oraz samochody. Do majątku zaliczył dom o powierzchni 200 m² (współwłasność) i nieruchomość rolną o powierzchni 19 ha (współwłasność). Gospodarstwo domowe Skarżący prowadzi wraz z żoną i dorosłym synem. Skarżący uzyskuje dochód ze stosunku pracy w wysokości 3.400 zł. Natomiast żona Skarżącego prowadzi działalność gospodarczą. Dochód z tego tytułu Skarżący określił na kwotę 2.500 zł. Zaznaczył przy tym że od czerwca 2009 r. jego żona przebywa na zasiłku rehabilitacyjnym ze względu na problemy zdrowotne związane z kręgosłupem. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżący przedłożył zeznania podatkowe za lata 2006 i 2008, wyciągi bankowe oraz rachunki za gaz i wodę. Skarżący wyjaśnił, że z uwagi na fakt, iż konta sc. M. zostały zablokowane przez Urząd skarbowy w P., zmuszony był wypłacić wynagrodzenia dla pracowników z prywatnego konta. Skarżący oświadczył, że zapłacił również z własnego konta, wynagrodzenie pracowników zatrudnionych w firmie L. (prowadzonej przez żonę Skarżącego). Z akt sprawy o sygn. akt III SA/Wa 51/10 wynika, że w okresie przebywania na zasiłku rehabilitacyjnym firmę z upoważnienia żony oraz jako współwłaściciel prowadzi skarżący. Gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów gdyż są to piaski. Żona Skarżącego otrzymuje dopłaty z A. Do kosztów utrzymania Skarżący zaliczył opłaty za energię elektryczną (średnio około 350 zł miesięcznie), telefony – jak wynika z akt sprawy III SA/Wa 51/10 - (600 zł), olej opałowy 3.200 zł, woda (173,63). Skarżący przedłożył również kserokopię dowodów wpłat podatku w dniach 20 i 22 października 2008 r. na kwoty 29.594,30 zł oraz 43.554,30 zł. Postanowieniem z dnia 31 marca 2010 r. Referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ustawowym terminie Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu wskazał, iż spełnia on przesłanki zawarte w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a.", zaś przedstawione we wniosku dochody uniemożliwiają mu poniesienie wpisu sądowego bez uszczerbku na majątku. Uiszczenie wpisu w ocenie Skarżącego może spowodować zachwianie gospodarką finansową jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 zdanie pierwsze P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia, co niemożliwym czyni wypowiedzenie się Sądu co do jego treści. Skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Tak określony zakres prawa pomocy mieści się w częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych, przewidzianym w art. 245 § 3 P.p.s.a. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, jest wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dlatego też zasadność wniosku Sąd rozpatruje w dwóch aspektach, uwzględniając z jednej strony wysokość obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym, z drugiej zaś strony - wysokość środków, którymi ona dysponuje. W sprawie niniejszej Sąd rozważył również znaczenie podnoszonej przez Skarżącego okoliczności, że został on wezwany do uiszczenia wpisów sądowych w dwóch sprawach zawisłych przez tutejszym Sądem, aktualnie w łącznej wysokości 2.634 zł. Sądowi znany jest także fakt złożenia dwóch skarg przez małżonkę Skarżącego (zarejestrowanych pod sygn. akt III SA/Wa 51 i 52/10), od których wpisy wynoszą 2.648 zł. Oznacza to, że małżonkowie zobowiązani są zapłacić łącznie 5.282 zł. Po przeanalizowaniu wniosku Skarżącego oraz przedstawionych przez niego danych o sytuacji finansowej Sąd stwierdza, że w jego przypadku przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy nie występują. Zgromadzony materiał pozwala stwierdzić, że wydatek ten nie wpłynie na budżet domowy w taki sposób, iż doprowadzi do zachwiania podstaw egzystencji. O zdolności poniesienia kosztów wpisów świadczą następujące okoliczności: a) Skarżący obok dochodu z prowadzonej wspólnie działalności - pobiera także wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości 3.400 zł. Dodatkowo na należącym do niego rachunku bankowym odnotowano wpływ kwoty 500 zł której tytuł opisano jako "obowiązki społeczne Radni" (z informacji zamieszczonych na stronie internetowej Gminy P. wynika, że E. T. pełni funkcję wiceprzewodniczącego Rady Gminy). b) małżonka Skarżącego prowadzi działalność gospodarczą (samodzielnie oraz w formie spółki cywilnej), z której uzyskuje znaczne przychody. I tak w 2009 r. z działalności prowadzonej na własne nazwisko uzyskała przychód w wysokości 165.781,28 zł (opodatkowany ryczałtem). W tym samym roku działalność w formie spółki cywilnej (wraz z mężem) przyniosła przychód w wysokości 367.685,15 zł. Koszty uzyskania tego przychodu wyniosły natomiast 364.048,58 zł (co daje dochód w wysokości 3.636,57 zł). Jak wynika z wyjaśnień Skarżącego działalność powyższą prowadzi w chwili obecnej on (z upoważnienia i jako współwłaściciel). Małżonka przebywa bowiem na świadczeniu rehabilitacyjnym, którego wysokości jednak nie ujawniła. c) w toku postępowania podatkowego Skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Z pomocy prawnej pełnomocnika korzysta także małżonka Skarżącego w sprawie III SA/Wa 1444/09. Z analizy przepływu środków finansowych na koncie należącym do małżonki Skarżącego wynika że w październiku 2009 r. wpłaciła ona kwotę 6.100 zł na rzecz Kancelarii Radców Prawnych w W. d) małżonka Skarżącego otrzymuje dopłaty z A. W 2009 r. wypłacono jej z tego tytułu kwotę 8.876,26 zł. Porównanie wynagrodzenia Skarżącego z kwotą wynagrodzenia uznanego za minimalne (1.317 zł brutto) oraz aktualnego wynagrodzenia przeciętnego (3.316 zł brutto), pozwala stwierdzić, że sytuacja finansowa Skarżącego i jego rodziny jest dobra, pozwalając nie tylko na zaspokojenie własnych, niezbędnych potrzeb, ale też uiszczenie wpisów od skarg wniesionych do Sądu. Podkreślić należy, iż nie jest rzeczą Sądu ocena sposobu, w jaki Skarżący gospodaruje posiadanymi środkami. Wyłącznie Skarżącego decyzją jest, na jaki cel środki te przeznaczy. Efektem tego jest jednak i to, że konsekwencje wynikające z podejmowanych decyzji obciążają Skarżącego. Swoboda w dysponowaniu posiadanymi środkami nie oznacza zaś, że Skarżący może nie liczyć się z koniecznością poniesienia wydatków innych niż te, które sam uzna za istotne. W ocenie Sądu wysokość i rodzaj poszczególnych źródeł dochodu wskazanych przez Skarżącego pozwala stwierdzić, że w ich ramach posiada on możliwość wygospodarowania środków na uiszczenie wpisu. Skarżący uzyskuje dochody łącznie z małżonką znacznie przekraczające średnią krajową, nie może więc oczekiwać, że Państwo, a w istocie współobywatele Skarżącego, przejmie na siebie koszty związane z samym złożeniem skargi. Sąd zatem uznał za niezasadny zarzut, zawarty w sprzeciwie, iż Referendarz sądowy bazował na danych za 2009 r. oraz kwota należnych wpisów w sprawach ze skarg Skarżącego oraz jego małżonki przekracza ich miesięczne dochody, a nie mogli oni przewidzieć konieczności uiszczenia wpisów sądowych. Zdaniem Sądu sytuacja materialna Skarżącego, oceniana z perspektywy nie tylko uzyskiwanych dochodów, ale też prowadzonej działalności gospodarczej, umożliwia uiszczenie wpisu, nie powodując uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla niego i jego rodziny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.