III SA/Wa 507/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Ciechomska - Florek, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 lipca 2010 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej za zobowiązania podatkowe spółki w podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a 1. przyznać Skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 200 zł, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącej Wydziału III wzywające do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, A. P. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że uiszczenie wpisu wiąże się z uzasadnionymi problemami. Podniósł, iż nie posiada środków finansowych, które mógłby przeznaczyć na ten cel. W złożonym oświadczeniu Wnioskodawca wskazał, iż nie posiada żadnego majątku. Gospodarstwo domowe prowadzi z żoną. Osiąga dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 1.350 zł. Pismem z 22 marca 2010 r. Referendarz sądowy wezwał Wnioskodawcę do uzupełnienia przedmiotowego wniosku, poprzez wskazanie jego zakresu, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. Ponadto, z uwagi na fakt, iż oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Wnioskodawcy, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej - P.p.s.a.), Skarżący został wezwany - w terminie 7 dni - do: wskazania i udokumentowania wszystkich źródeł utrzymania skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (np. wynagrodzenie za pracę, dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, zasiłki, inne świadczenia), nadesłania zaświadczenia o ewentualnym posiadaniu statusu osoby bezrobotnej, nadesłanie zaświadczenia o zarobkach żony, ewentualnie zaświadczenia o pozostawaniu przez nią bez zatrudnienia, nadesłania wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego żony za ostatnie trzy miesiące, wskazania wysokości miesięcznych wydatków składających się na bieżące utrzymanie skarżącego oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków rodziny). W odpowiedzi na wezwanie Skarżący wyjaśnił, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, iż aktualnie zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę, z tytułu której otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.350 zł brutto miesięcznie. Z uwagi na zawartą w 1996 r. umowę znosząca majątkową małżeńską wspólność ustawową, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Nie ma aktywnych rachunków bankowych. Miesięcznie ponosi wydatki w wysokości ok. 600 zł z tytułu opłat stałych. Pismem z 16 kwietnia Referendarz sądowy ponownie wezwał Skarżącego do nadesłania dokumentów dotyczących jego aktualnej sytuacji finansowe tj. zeznania podatkowego za 2009 r., zaświadczenia o dochodach Skarżącego i jego żony, przedstawienia zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków Skarżącego. W odpowiedzi, Skarżący nadesłał zeznanie PIT-36 za 2009 r. oraz zaświadczenia o dochodach. Jako miesięczne wydatki wskazał: czynsz 330 zł, telefon 100 zł, prąd 100 zł oraz gaz 50 zł. Wskazał ponadto na konieczność dodatkowych wydatków związanych z leczeniem syna. Postanowieniem z 13 maja 2010 r. Referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania praw pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Referendarza sądowego, kwota wpisu sądowego ciążącego na Wnioskodawcy nie jest obciążeniem ponad jego możliwości finansowe. Wydatki w tej wysokości nie spowodują uszczerbku w utrzymaniu koniecznym Skarżącego i jego żony. Zauważył, że zarówno Skarżący jak i jego żona uzyskują stałe dochody ze stosunku pracy w łącznej wysokości ponad 3 tysięcy zł netto (Wnioskodawca -1.350 zł brutto, żona Wnioskodawcy - 2.365,62 zł netto). Z kolei miesięczne wydatki stałe z tytułu opłat, zgodnie z oświadczeniem Wnioskodawcy wynoszą ok. 600 zł. W związku z powyższym, pozostała kwota, po pomniejszeniu o koszty wyżywienia i inne niezbędne wydatki, jest wystarczająca, aby zabezpieczyć środki na poniesienie kosztów sądowych. Zdaniem Referendarza sądowego, powyższej oceny nie zmienia fakt obowiązywania w małżeństwie Skarżącego rozdzielności majątkowej. W sprzeciwie od powyższego postanowienia pełnomocnik Skarżącego podniósł, iż niedopuszczalne jest stanowisko Referendarza sądowego jakoby sytuacja majątkowa Skarżącego nie uzasadniała przyznania mu prawa pomocy a możliwości zarobkowe i ekonomiczne pozwalały mu na uiszczenie wpisu. Pełnomocnik zauważył, iż zarobki Skarżącego kształtując się na poziomie zbliżonym do ustawowego minimum. A ustalony w sprawie wpis odpowiada blisko połowie miesięcznego wynagrodzenia Skarżącego. Pełnomocnik nie zgodził się również ze stanowiskiem Referendarza sądowego, zgodnie z którym, bez znaczenia pozostaje fakt rozdzielności majątkowej między małżonkami. O ile bowiem, ciąży na nich rzeczywiście obowiązek wzajemnego wsparcia materialnego, to jednak nie można wyciągać negatywnych wniosków w sytuacji, gdy Skarżący nie otrzymuje takiego wsparcia od żony. Pełnomocnik wskazał, iż zarobki Skarżącego wynoszą 1.350 zł brutto, a miesięczne opłaty blisko 600 zł. Wydatki te należy dodatkowo powiększyć o koszty wyżywienia, odzieży, komunikacji miejskiej. Z powyższego wynika, iż miesięczne wydatki Skarżącego są zbliżone poziomem do uzyskiwanych przez niego dochodów. Uzasadnia to, zdaniem pełnomocnika, zwolnienie Skarżącego z kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Stosownie do art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu go wniesiono, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje bowiem usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jej celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Konkretyzację powołanej wyżej zasady stanowi art. 214 §1 P.p.s.a. zgodnie, z którym każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 §1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych (podkreślenie Sądu) kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając sprawę należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej Skarżącego oraz jego zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Zauważyć należy, iż na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 500 zł. Z oświadczeń złożonych przez Skarżącego wynika, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej. Żona Wnioskodawcy uzyskuje dochód w wysokości ponad 2.300 zł netto miesięcznie, a Skarżący - 1.350 zł brutto. W sprzeciwie podniesiono, iż Skarżący nie otrzymuje wsparcia finansowego od żony. Skarżący oświadczył, iż ponosi wydatki w wysokości 600 zł z tytułu opłat stałych. Z kolei po odliczeniu wydatków na wyżywienie, ubrania i komunikację miejską, kwota łącznych wydatków zbliżają się do poziomu uzyskiwanych dochodów. W związku powyższym, w ocenie Sądu, sytuacja finansowa Skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi - ponad kwotę 200 zł. Skarżący wykazał bowiem, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Dokonując natomiast oceny danych zawartych we wniosku uznać należy, iż Skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja materialna dawała podstawy do zwolnienia go z ponoszenia kosztów sądowych w całości. Zauważyć bowiem należy, iż Skarżący posiada pracę, z tytułu której uzyskuje wprawdzie niewielkie, ale stały dochody. Ponadto, gospodarstwa domowego nie prowadzi samodzielnie, ale z żoną. W związku z powyższym, nawet w sytuacji - jak twierdzi Skarżący - gdy, mimo ustawowego obowiązku żona nie wspiera go finansowo, to i tak partycypuje ona w kosztach opłat eksploatacyjnych, wydatkach na żywność oraz środki czystości. W konsekwencji, nie można przyjąć, iż całość opłat w wysokości 600 zł (czynsz 330 zł, telefon 100 zł, prąd 100 zł, gaz 50 zł) należy do stałych wydatków Skarżącego. Koszty utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego ponoszone są przez dwie osoby. W związku z powyższym założyć trzeba, iż na Skarżącym ciąży obowiązek uiszczania ½ należnych opłat tj. 300 zł. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, możliwe jest poczynienie drobnych oszczędności i partycypowanie przez Skarżącego w kosztach wszczętego postępowania. Jednocześnie Sąd zauważa, iż przez "uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny", należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W ocenie Sądu, Skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 260 oraz art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.