III SA/Wa 519/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Honorata Łopianowska (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Sylwester Golec, sędzia WSA Artur Kuś, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 listopada 2017 r. sprawy ze skargi B. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego W. [dalej jako: "Naczelnik US", "organ egzekucyjny"] prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku B. sp. z o.o. z siedzibą w W. [dalej jako: "Skarżąca", "Spółka", "Strona"] na podstawie tytułu wykonawczego z 1 października 2015 r. obejmującego zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za okres od kwietnia do czerwca oraz sierpień 2012 r. Organ egzekucyjny w celu wyegzekwowania przedmiotowej należności zawiadomieniami z 5 października 2015 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych odpowiednio w Bankach [...] S.A. [...] S.A. i Banku [...] w N. Zawiadomienia o zajęciach zostały doręczone Bankom odpowiednio w dniach 5 października 2015 r., 6 października 2015 r. i 7 października 2015 r., zobowiązanemu wraz z odpisem tytułu wykonawczego w dniu 7 października 2015 r. Pismem z dnia 14 października 2015 r. Skarżąca wniosła skargę na ww. czynności egzekucyjne. Skarżonym czynnościom zarzuciła: 1. nienależyte wykonywanie zadań organu poprzez niezbadanie okoliczności rozpatrywanej sprawy pod względem możliwości wystąpienia negatywnych skutków zajęcia wierzytelności, podczas gdy organ winien należycie rozpatrzyć każdą sprawę; 2. naruszenie art. 7 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji [Dz. U. z 2016 r., poz. 599 j.t. ze zm., dalej jako: u.p.e.a.] poprzez niezastosowanie się do normy zawartej w tym przepisie i zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, podczas gdy organ winien zastosować środki najmniej uciążliwe dla Strony; 3. naruszenie art. 76 ustawy o służbie cywilnej, poprzez naruszenie wytycznych zawartych w tej regulacji w toku przeprowadzonych czynności zabezpieczających, podczas, gdy członek korpusu służby cywilnej jest obowiązany w szczególności przestrzegać Konstytucji RP i innych przepisów prawa, chronić interesy państwa oraz prawa człowieka i obywatela w sposób rzetelny i bezstronny, 4. naruszenie zasad wynikających z wytycznych zawartych w zarządzeniu nr 70 Prezesa RM w sprawie wytycznych w zakresie przestrzegania zasad służby cywilnej oraz w sprawie etyki korpusu służby cywilnej poprzez naruszenie zasad pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej oraz profesjonalizmu, podczas gdy każdy członek służby cywilnej powinien ich przestrzegać. W związku z powyższym Skarżąca wniosła o odstąpienie przez organ od czynności egzekucyjnych w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Spółki. Dyrektor Izby Skarbowej w W. [dalej jako: "Dyrektor IS"], postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015 r., oddalił skargę na czynności egzekucyjne dokonane przez Naczelnika US zawiadomieniami z 5 października 2015 r. wskazując, iż zaskarżone czynności egzekucyjne zostały dokonane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Pismem z 18 października 2015 r. Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zarzucając mu: 1. naruszenie art. 54 § 1 u.p.e.a. poprzez uznanie zarzutów strony za niedopuszczalne w trybie skargi na czynności egzekucyjne, a w konsekwencji pozbawienie Strony prawa do środka odwoławczego gwarantowanego mu w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez zaniechanie merytorycznego rozpatrzenia przez organ podniesionych zarzutów w skardze z dnia 14.10.2015 r., podczas gdy wbrew twierdzeniem organu odnosiły się one do konkretnej czynności egzekucyjnej, w związku z czym podlegały rozpatrzeniu w trybie art. 54 u.p.e.a. 2. naruszenie art. 7 i 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2016, poz.23, j.t. ze zm.; dalej: "k.p.a."] w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez wydanie postanowienia bez rozpatrzenia zarzutów Strony, mimo spełnienia przez Stronę formalnych warunków do wniesienia skargi na czynności egzekucyjne podczas gdy organ ma obowiązek podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Postanowieniem z [...] listopada 2016 r. Minister Rozwoju i Finansów [dalej jako: "Minister", "organ odwoławczy"] utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora IS z [...] grudnia 2015 r. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że w organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 lit.a tiret 4) u.p.e.a., tj. egzekucję z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego a podstawę dokonania zajęć stanowiły zawiadomienia z 5 października 2015 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Podkreślił, że zawiadomienia o zajęciu zawierały wszystkie elementy wymienione w art. 67 § 2 u.p.e.a. Zdaniem Ministra Rozwoju i Finansów, czynności egzekucyjne zostały dokonane zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 80 u.p.e.a., a do tej czynności zastosowano druki zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, odpowiadające wzorowi ustalonemu dla tego rodzaju druków w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych - załącznik nr 3 [Dz. U. z 2014 r. poz. 655], a zawiadomienia o zajęciu zostały podpisane przez uprawnionego pracownika organu egzekucyjnego i doręczone zarówno dłużnikom zajętych wierzytelności, jak i zobowiązanej. Minister Rozwoju i Finansów podzielił stanowisko organu nadzoru, że okoliczności podniesione przez Skarżącą w skardze na czynność egzekucyjną nie mieszczą się w zakresie orzekania w trybie art. 54 u.p.e.a. Podniesione przez Skarżącą zastosowanie przez organ egzekucyjny zbył uciążliwego środka oraz niezbadanie możliwości wystąpienia dla strony negatywnych skutków w wyniku zastosowania ww. środka egzekucyjnego stanowią w istocie zarzuty na prowadzone postępowanie wniesione w trybie art. 33 u.p.e.a., z którego to środka zaskarżenia skarżąca nie skorzystała w przedmiotowym postępowaniu. W trybie art. 54 możliwe jest jedynie skuteczne podnoszenie zarzutów, które stanowią podstawy do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego. Odnosząc się dodatkowo do zarzutu naruszenia art. 7 § 2 u.p.e.a. organ odwoławczy zauważył, że egzekucja jest z natury rzeczy dolegliwa i jest konsekwencją nieregulowania bądź nieterminowego regulowania należności przypadających Skarbowi Państwa. Z treści ww. przepisu jednoznacznie zaś wynika konieczność zastosowania takiego środka lub środków egzekucyjnych, które umożliwiają pokrycie powstałych zaległości. Natomiast zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru. Strona ani w skardze na czynności egzekucyjne, ani w zażaleniu nie wskazała natomiast alternatywnego środka egzekucyjnego, z którego organ egzekucyjny mógłby prowadzić egzekucję, zatem organ obowiązany był stosować takie środki egzekucyjne, które doprowadzą do zaspokojenia wierzyciela. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na rzecz Strony według norm prawem przepisanych, zaskarżonemu postanowieniu zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które ma istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 17, art. 18 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia organu drugiej instancji, podczas gdy w przedmiotowej sprawie istniały przesłanki do uchylenia rozstrzygnięcia wydanego przez Dyrektora IS i skierowania sprawy do ponownego rozpatrzenia; 2. naruszenie art. 54 § 1 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Dyrektora IS wydanego w przedmiocie uznania zarzutów Skarżącej za niedopuszczalne w trybie skargi na czynności egzekucyjne, a w konsekwencji pozbawienie Strony prawa do środka odwoławczego gwarantowanego mu zgodnie z regulacjami u.p.e.a. i zaniechanie merytorycznego rozpatrzenia przez Dyrektora IS podniesionych zarzutów w skardze na czynności egzekucyjne zarzutów podczas gdy wbrew twierdzeniom Ministra odnosiły się one do konkretnej czynności egzekucyjnej, a w związku z powyższym podlegały rozpatrzeniu w trybie art. 54 u.p.e.a.; 3. naruszenie art. 7 i 8 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Dyrektora IS i uznanie za właściwe zaniechanie ustalenia czy czynności egzekucyjne podejmowane przez organy zmierzały do dokładnego ustalenia sytuacji procesowej Skarżącej, podczas gdy organ ma obowiązek podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego; 4. naruszenie art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia naruszającego normę zawartą w tym przepisie i wadliwe uznanie, że zastosowany środek egzekucyjny odpowiada regulacjom zawartym w u.p.e.a., podczas gdy organ winien zastosować środki najmniej uciążliwe dla Spółki. W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła argument, że utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia wydanego przez organy egzekucyjne uniemożliwia jej prowadzenie działalności gospodarczej; wskazała, że nie mogła zastosować innego środka odwoławczego, w tym w szczególności zarzutów przeciwegzekucyjnych, mających przeciwdziałać naruszającemu prawo działaniu organu, gdyż zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego odnosi się do ściśle określonego działania organu egzekucyjnego, a w związku z tym skarga na czynności organu egzekucyjnego stanowiła jedyny dopuszczalny środek odwoławczy w powyższym zakresie. Skarżąca stoi na stanowisku, iż obowiązkiem organu egzekucyjnego było wszechstronne rozważenie wszystkich możliwych środków egzekucyjnych oraz wybór takiego, który nie uniemożliwia bieżącej działalności gospodarczej. Zamiast tego organ wybrał środek egzekucyjny najprostszy z możliwych a jednocześnie najbardziej uciążliwy dla Skarżącej. W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju i Finansów podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie w przedmiocie złożonej przez Skarżącą skargi na czynność egzekucyjną, a mianowicie na zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych. Czynności tej dokonano w postępowaniach egzekucyjnych, w których na podstawie tytułu wykonawczego dochodzono zaległości podatkowych Skarżącej z tytułu podatku od towarów i usług za kwiecień, maj, czerwiec i sierpień 2012 r. Możliwość złożenia skargi na czynność egzekucyjną przewidziana została w art. 54 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W świetle tego przepisu, skarga na czynność egzekucyjną jest instytucją postępowania egzekucyjnego, celem którego jest przymusowe ściągnięcie wymagalnej należności obciążającej zobowiązanego i służy ona kontroli prawidłowości stosowania w tym postępowaniu środków egzekucyjnych wskazanych w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., zmierzających bezpośrednio do wyegzekwowania należności. W ramach skargi na czynność egzekucyjną ocenie podlegają działania organu egzekucyjnego [oraz egzekutora], który na zlecenie wierzyciela egzekwuje należność wskazaną w tytule wykonawczym. Skarga na czynności egzekucyjne nie jest natomiast środkiem prawnym umożliwiającym kwestionowanie całokształtu postępowania egzekucyjnego oraz podstaw jego prowadzenia. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, regulując poszczególne etapy postępowania egzekucyjnego, umożliwia zobowiązanemu kwestionowanie podejmowanych w jego toku rozstrzygnięć. Dlatego też zarówno w orzecznictwie [tak: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lipca 2012 r. sygn. akt II FSK 2555/10 i z 3 grudnia 2013 r. sygn. akt II GSK 1285/12; dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl], jak i piśmiennictwie [zob. M. Romańska w: System egzekucji administracyjnej, pod redakcją J. Niczyporuka, S. Fundowicza, J. Radwanowicza; Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2004, s. 536] przyjmuje się, uwzględniając zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze faktycznym i to tylko takie, które nie mogą być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Innymi słowy, skarga na czynności egzekucyjne jest przysługującym zobowiązanemu środkiem prawnym o charakterze subsydiarnym i stanowi uzupełnienie innych środków zaskarżenia, przysługujących zobowiązanemu w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżąca natomiast w postępowaniu wszczętym skargą na czynność egzekucyjną kwestionowała przede wszystkim rodzaj zastosowanego środka egzekucyjnego, podnosząc, iż jest on zbyt uciążliwy. Trafne jest zatem stanowisko Ministra Rozwoju i Finansów, że w rozpoznanej sprawie zarzuty Skarżącej w tym zakresie nie mogły być w ogóle rozpatrywane. Tym samym nie mogły być one skuteczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym, tj. prowadzić do uchylenia zaskarżonego postanowienia. W przedmiotowym przypadku Skarżąca niewątpliwie miała możliwość wniesienia innego środka zaskarżenia jakim jest zarzut przeciwegzekucyjny oparty o podstawę wskazaną w art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., jednak, co potwierdzają akta sprawy administracyjnej, z możliwości tej nie skorzystała. W sytuacji zaś, gdy przepisy u.p.e.a. przewidują środki prawne służące kwestionowaniu przez zobowiązanego poszczególnych działań i czynności podejmowanych na kolejnych etapach postępowania egzekucyjnego, brak jest podstaw, aby w ramach skargi obejmującej jedną tylko czynność tego postępowania, dokonaną, gdy podstawy wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie zostały skutecznie zakwestionowane w trybie zarzutów, podlegały analizie wszelkie zarzuty i okoliczności związane z dochodzonym obowiązkiem. Zasadnie zatem organy orzekające przy rozpatrywaniu wniesionej przez Skarżącego skargi na czynność egzekucyjną skupiły się na ocenie formalnej poprawności zakwestionowanej czynności, nie odnosząc się do zagadnień, które mogły podlegać badaniu w ramach innego środka zaskarżenia. Organy administracji dokonały przy tym szczegółowej analizy prawidłowości dokonanego przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych. Powołując się na konkretne przepisy u.p.e.a. wykazały, że zajęcie to odbyło się zgodnie z tymi przepisami oraz z poszanowaniem praw Skarżącej. Nie budzi przy tym wątpliwości, iż organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. Prawidłowo więc Dyrektor Izby Skarbowej, a następnie Minister Rozwoju i Finansów uznał, że nie doszło do naruszenia przepisów normujących zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanej, tj. art. 80 i art. 81 u.p.e.a. Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a., zajęcie to dokonywane jest przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały – do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. W aktach sprawy znajduje się kopia zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelności rachunku bankowego z 3 stycznia 2015 r., które to zawiadomienie doręczono Bankom odpowiednio 5 października 2017 r., 6 października 2015 r., 7 października 2015 r., o czym świadczą zwrotne potwierdzenia odbioru zawiadomienia przez Bank [...] w N. oraz adnotacje na zawiadomieniach o zajęciu wierzytelności [k. 34-35 oraz 37 akt administracyjnych]. Zgodnie z art. 80 § 2 u.p.e.a., w tych właśnie datach dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Przepis art. 80 § 3 u.p.e.a. stanowi natomiast, że jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. W aktach sprawy znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru trzech zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz odpisu tytułu wykonawczego, na którym odnotowano taką właśnie jej zawartość, wpisując odpowiednie numery porządkowe właściwe dla zawiadomień i tytułu wykonawczego [k. 37-38 akt administracyjnych]. Z ww. potwierdzenia odbioru wynika, że przedmiotowa przesyłka została wydana adresatowi w dniu 7 października 2017 Słusznie zatem organy orzekające przyjęły, że odpisy tytułów wykonawczych i zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zostały prawidłowo doręczone skarżącemu. Podkreślić również należy, iż wystawione w sprawie zawiadomienia spełniały wszystkie wymogi formalne, wynikające z przepisów prawa. Do zajęcia wierzytelności zastosowano druk "Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego", który odpowiada wzorowi ustalonemu dla tego rodzaju druków w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych [Dz. U. z 2014 r. poz. 655] a zawiadomienia o zajęciu zostały podpisane z upoważnienia Naczelnika Urzędu Skarbowego przez uprawnionego pracownika tego Urzędu z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego. Wobec powyższego Sąd uznał, że dokonana przez organy orzekające ocena poprawności zakwestionowanej czynności egzekucyjnej była prawidłowa. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego przeprowadzone zostało w sposób właściwy, co skargę Skarżącej czyniło niezasadną. Na marginesie wskazać należy, że Strona podnosząc w skardze i środkach odwoławczych wnoszonych w toku postępowania egzekucyjnego, iż zastosowany środek egzekucyjny, jest zbyt uciążliwy, nie wskazała żadnego alternatywnego środka, który mógłby być zastosowany przez organ egzekucyjny. Przypomnieć zaś należy, że administracyjny organ egzekucyjny dokonuje wyboru środków egzekucyjnych, które zastosuje w trwającym postępowaniu egzekucyjnym. Organ egzekucyjny powinien stosować środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego [art. 7 § 2 u.p.e.a.]. Wyboru środka egzekucyjnego organ nie powinien dokonywać mechanicznie, lecz mając na względzie sytuację majątkową zobowiązanego. Skoro jednak Naczelnik Urzędu Skarbowego nie uzyskał od Skarżącej informacji o alternatywnych, mniej uciążliwych środkach egzekucyjnych, to był zobowiązany zastosować skuteczne środki egzekucyjne co do ustalonych i podlegających egzekucji składników majątku Skarżącej. W konsekwencji, nie znalazły potwierdzenia postawione zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 17, art. 18 u.p.e.a. a także art. 54 § 1 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia organu nadzoru. Organy w wystarczającym zakresie wyjaśniły stan faktyczny, z uwzględnieniem sytuacji Skarżącej. Nie znalazł więc potwierdzenia także zarzut naruszenia art. 7 i 8 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. a także art. 7 § 2 u.p.e.a. Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. z 2017 r., poz. 1369], orzekł, jak w sentencji.