III SA/Wa 539/12

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 marca 2012 r. po rozpoznaniu wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2011 r Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2005 r. p o s t a n a w i a odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym– tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje natomiast zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. E. K. , dalej jako skarżąca lub strona, wnioskiem z 12 stycznia 2012 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF załączonym do skargi, zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołała się na: - brak jakiegokolwiek majątku; - brak możliwości prowadzenia działalności gospodarczej z uwagi na zablokowany przez US rachunek bankowy; - strona nie ma wraz z córka jakichkolwiek środków do życia i musi korzystać z pomocy rodziny; - z mężem łączy ją ustrój rozdzielności majątkowej, na dowód czego przekazała umowę małżeńską majątkową Strona, wykonując wezwanie referendarza sądowego z 23 lutego 2012 r., poinformowała o tym, że faktury rozlicza kwartalnie, w konsekwencji czego faktury za pierwszy kwartał bieżącego roku nie zostały rozliczone. Przekazała natomiast faktury za ostatni kwartał 2011 . Strona, w piśmie z 12 marca 2012 r. wskazała nadto, że: - w 2011 r. osiągnęła dochód w wysokości 0, co wynika z PIT; - za 2010 r wykazała stratę, podobnie jak za 2011 r; - w 2011 r. średniomiesięczny dochód wyniósł ok. 2690 zł, natomiast średniomiesięczne koszty utrzymania i spłaty zobowiązań – ok. 3 tys -w 2012 r. strona nie uzyskała jeszcze żadnego dochodu; - w 2011 r. przychody za IV kwartał wyniosły 24402 zł, natomiast koszty – 10814 zł -na skarżącej ciąży obowiązek spłaty kredytu (64400 zł) w [...] Bank, karty kredytowej (12900 zł), kredytu w [...] (2400 zł): łączne zobowiązania strona określiła na 79900 zł; - jej miesięczne wydatki (kredyty, wydatki mieszkaniowe, na podstawowe utrzymanie, leczenie, edukacja dziecka) wynoszą 3050 zł. Skarżąca oceniła nadto sytuację życiową, w której znajduje się oraz wysiłki, które włożyła w prowadzenie działalności gospodarczej. Zasygnalizowała swoją kondycje zdrowotna oraz zaznaczyła przyczyny, dla których znajduje się w tym stanie. Do wniosku strona załączyła wyciągi bankowe konta firmowego za ostatnie trzy miesiące, wyciągi z osobistego rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące, PIT za 2010 i 2011 r, dokument potwierdzający zajęcie rachunków bankowych, wyciąg z konta osobistego z potwierdzeniem kwoty kredytu do spłaty, intercyzę przedmałżeńską, ewidencję faktur VAT Referendarz sądowy wskazuje, że jedynym kosztem sądowym wymaganym w sprawie na obecnym etapie jest 4423,- zł należne z tytułu wpisu od skargi do sądu. Do obowiązku uiszczenia tej kwoty należy odnieść możliwości finansowe strony. Referendarz sądowy zauważa, ze spór przed sądem jest wynikiem działalności gospodarczej strony. Zatem zdolność do ponoszenia kosztów z tytułu postępowania sądowego należy rozważać z uwzględnieniem przede wszystkim przychodów uzyskiwanych w ramach tej działalności: koszt sądowy jest w tym wypadku jednym z kosztów działalności gospodarczej. Zdaniem referendarza sądowego, skarżąca nie przedstawiła wszystkich żądanych w wezwaniu referendarza informacji. W szczególności nie nadesłała – wbrew jednoznacznemu wezwaniu – zestawienia faktur VAT za wskazany okres, którego analiza umożliwiłaby prześledzenie sposobu prowadzenia gospodarki finansowej przez stronę. Fakt sporządzania kwartalnego sprawozdanie nie uniemożliwia stronie sporządzenia zestawienia na potrzeby prawa pomocy, jeśli oczekuje zwolnienia jej od kosztów. Nieznana zatem, bo niezweryfikowana, pozostała bieżąca wysokość przychodów strony. Nadesłane deklaracje podatkowe nie umożliwiają oceny sytuacji strony w tym zakresie, ponieważ dotyczą, nie dość że innego okresu, to statycznego, zadeklarowanego stanu, bez uwzględnienia przepływów finansowych. Referendarz sądowy, oceniając ta okoliczność, ma na względzie poglądy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który zauważył, iż uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (por. postanowienie z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). Referendarz sądowy wskazuje, że należności cywilnoprawne, na które powołuje się strona z tytułu kredytów, - a które reguluje - nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami z tytułu kosztów sądowych. Strata także nie jest podstawą do zwolnienia od kosztów sądowych, jeśli jej występowaniu towarzyszy uzyskiwanie przychodów, ponieważ opłaty sądowe powinny być traktowane jako część kosztów działalności przedsiębiorcy (podobnie wyrok ETPCz z 19 stycznia 2010 r. w sprawie F. Sp. z o.o. przeciwko Polsce, nr 1783/04, gdzie Trybunał Praw Człowieka rozważał kwestię uiszczania kosztów sądowych w sytuacji ponoszenia przez spółkę strat). Referendarz sądowy zauważa nadto, iż skarżąca nie przedstawiła zestawienia uzyskiwanych co miesiąc dochodów, ograniczając się do wskazania wydatków. Precyzyjne oznaczenie i dochodów i wydatków (data, źródło, cel, wysokość) wydaje się tym ważniejsze, że ponosząc (bo deklarując to) koszty codziennego utrzymania strona wskazała zarazem fakt nieuzyskiwania dochodu, czyli brak możliwości dokonania wydatku. Koszty codziennego utrzymania należy zaliczyć, w przeciwieństwie do kosztów sądowych, do sfery prywatnej, tj nie związanej z działalnością gospodarczą. Zatem o ile obowiązek poniesienia kosztów sądowych w sprawie związanej z działalnością gospodarczą można odnieść, jako koszt działalności, do przychodów uzyskiwanych z tej działalności, to, w braku wyraźnego wskazania przez stronę, krok taki jest niedopuszczalny jeżeli chodzi o wydatki prywatne. Referendarz sądowy wzmiankowuje, że skarżąca, przedkładając majątkową umowę małżeńską, pominęła fakt przyczyniania się męża do zaspokajania potrzeb rodziny. Oprócz obowiązku alimentacji względem córki ciąży na nim obowiązek pomocy osobie, z którą pozostaje w związku małżeńskim. Z orzecznictwa sądowego wynika, że nawet fakt prowadzenia osobnych gospodarstw domowych wnioskodawcy i jej męża nie jest okolicznością przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy. Rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka (postanowienie NSA z 25 sierpnia 2011 r. II FZ 441/11). Na fakt zamieszkiwania męża pod adresem, z którego korzysta skarżąca, wskazuje fakt posługiwania się przez niego tym adresem w obrocie gospodarczym, co wynika z powszechnie dostępnych danych rejestrowych. W braku udzielenia wnioskowanych przez referendarza sądowego informacji, referendarz sądowy był zobowiązany, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 2, art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., zadecydować jak w sentencji.