III SA/Wa 55/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za lipiec, sierpień, wrzesień 2013 r. postanawia 1. zwolnić skarżącą od wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł (pięćset złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca – A. M. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Skarżąca nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Nie bez znaczenia jest, że wpis od skargi w sprawie wynosi niemal 90.000 zł. Prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza została zawieszona, bowiem nie było możliwości jej dalszego prowadzenia wobec działań egzekucyjnych i zabezpieczających podjętych przez organy skarbowe. W zasadzie cały majątek skarżącej został zajęty w związku z decyzjami organów podatkowych. Dokonane zabezpieczenia i brak środków finansowych zmusił skarżącą do zwolnienia pracowników, z uwagi na brak środków na wypłatę wynagrodzeń. Za 2014 r. działalność skarżącej wygenerowała stratę w wysokości 82.564,66 zł. W chwili obecnej skarżąca wraz z mężem i dwójką małoletnich dzieci utrzymuje się z wolnych od zajęć wynagrodzeń w łącznej kwocie ok. 2.400 zł oraz renty w kwocie ok. 400 zł. Łącznie dochody skarżącej i jej męża są na poziomie 2.800 – 3.000 zł. Do wniosku skarżąca załączyła zajęcia egzekucyjne i tytuły wykonawcze, potwierdzenia sald rachunków bankowych, rozliczenia roczne PIT- 36L, PIT- 37 za 2014 r. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłane dokumenty, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), skarżąca została wezwana do: nadesłania zeznań podatkowych męża skarżącej za 2014 r. oraz wyciągów z jego rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące (mimo rozdzielności majątkowej), udokumentowania wysokości aktualnych dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i jej męża ze stosunku pracy (zaświadczenie o dochodach za ostatnie 3 miesiące) oraz innych źródeł, udokumentowania okoliczności związanej z zawieszeniem prowadzenia działalności gospodarczej, nadesłania bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2014 r., wskazania łącznej kwoty zadłużenia skarżącej (dokonanych zajęć), wskazania i udokumentowania wysokości dochodów uzyskiwanych z udziałów w spółkach i podmiotach gospodarczych, wskazania wysokości miesięcznych wydatków składających się na bieżące utrzymanie skarżącej i jej rodziny (wydatki na utrzymanie domu, media, wyżywienie, wynagrodzenie pełnomocnika) oraz źródeł ich finansowania, tj. przedstawienia zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków rodziny. W odpowiedzi skarżąca nadesłała żądane dokumenty oraz złożyła wyjaśnienia. Wskazała, że prowadzona przez nią działalności gospodarcza nie została formalnie zawieszona, ale w zasadzie nie jest prowadzona, z uwagi na zajęcie wszystkich rachunków bankowych. Działalność nie jest zatem wykonywania, ale na skutek prowadzonych kontroli i postępowań podatkowych nie może być w sposób formalny zlikwidowana lub zamknięta. Za 2013 r. firma skarżącej uzyskała dochód, przy czym toczy się egzekucja podatku, który nie został w całości uiszczony. Za 2014 r. działalność przyniosła straty. Skarżąca, ani jej mąż nie pobierają żadnych dywidend, ani wypłat z zysków z tytułu uczestnictwa w podmiotach gospodarczych, z uwagi na dokonanie na nich zajęć egzekucyjnych. Skarżąca wyjaśniła również, że oprócz zajęć związanych z niniejszą sprawą na kwotę ponad 11 mln zł, prowadzone są egzekucje innych należności publicznoprawnych: VAT za styczeń 2014 r. ok. 212.218 zł, VAT za czerwiec 2014 r. ok. 51.833 zł, VAT za lipiec 2014r. ok. 10.395 zł, VAT za października 2014 r. ok. 10.395 zł. Wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w całym 2013 r. wyniosło 12.000 zł, w całym 2014 r. 9.000 zł, a w 2015 r. nie było wypłat wynagrodzeń. Strony uzgodniły również częściowo wynagrodzenie na zasadzie succes fee. Miesięczne koszty utrzymania skarżącej i jej rodziny to kwota ok. 3.000 zł, przy czym z tego na dzieci wydawane jest 1.400 zł, zaś wydatki skarżącej i jej męża wynoszą ok. 1.600 zł. Skarżąca przedstawiła zestawienie poszczególnych wydatków w tabeli. Uwzględniając powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych (podkreślenie własne) kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając sprawę należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego zdolności płatniczych w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Zauważyć należy, że na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych w niniejszej sprawie zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 87.334 zł. Oceniając aktualną sytuację finansową skarżącej, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że powyższa kwota przekracza możliwości finansowe jej rodziny. Nie oznacza to jednak, że skarżąca w ogóle nie ma możliwości partycypowania w kosztach wszczętego postępowania sądowego. Z oświadczeń złożonych przez skarżącą wynika, że aktualnie nie prowadzi ona działalności gospodarczej. Jej wszystkie rachunki bankowe są zajęte. Prowadzona jest egzekucja na kwotę ponad 11 mln zł. Rodzina skarżącej utrzymuje się jedynie z niepodlegających zajęciu wynagrodzeń i renty w łącznej wysokości ok. 3.000 zł. Przedstawiając miesięczne zestawienie wydatków czteroosobowej rodziny skarżąca wyliczyła je na kwotę 3.000 zł (w tym: jedzenie 900 zł, środki czystości 120 zł, opłaty mieszkaniowe 510 zł, intrernet, TV, telefony 140 zł, odzież 500 zł, zajęcia sportowe 80 zł, środki komunikacji, transport 300 zł, wydatki szkolne 150 zł, wydatki dzieci: kino, teatr 100 zł, lekarz, stomatolog, leki 100 zł). Tym samym, przedstawione przez skarżącą wydatki pochłaniają całość uzyskiwanych dochodów. Odnosząc się od powyższego zauważyć należy, że fakt, iż wydatki ponoszone przez rodzinę skarżącej pochłaniają zasadniczo całość miesięcznych dochodów, nie oznacza jeszcze, że skarżąca powinna zostać zwolniona z ponoszenia kosztów sądowych w całości. Prawo pomocy może być bowiem przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W ocenie referendarza sądowego, skarżąca ograniczając wydatki do niezbędnego minimum, jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania uiszczając w niniejszej sprawie wpis w wysokości 500 zł. O ile bowiem oczywiście, część przedstawionych wydatków z pewnością jest niezbędna, o tyle nie wydaje się żeby przedstawione wydatki w całości korzystały z pierwszeństwa przed należnymi w sprawie kosztami sądowymi. W związku z powyższym, wskazać należy, że sytuacja finansowa skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi – ponad kwotę 500 zł. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.