III SA/Wa 557/13

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący R.Z. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że w grudniu 2012 r. urząd skarbowy zajął mu wszystkie konta prywatne i firmowe. Od tego momentu Skarżący egzystuje bez żadnych środków finansowych. Nie jest w stanie spłacać żadnych należności podatkowych. Bank wypowiedział Skarżącemu wszystkie umowy kredytowe na łączną kwotę ok. 1,5 mln zł. Skarżący zamieszkuje wraz z żoną. Od 4 miesięcy nie osiąga żadnych dochodów. Do majątku Skarżący zaliczył dom, żona zaś jest właścicielem segmentu mieszkalnego zakupionego przed zawarciem związku małżeńskiego. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący przesłał pismo z 17 kwietnia 2013 r., w którym wyjaśnił, że z żoną posiada rozdzielność majątkową, na dowód czego przedstawił akt notarialny. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą i jest prezesem E. sp. z o.o. Z uwagi na niemożność prowadzenia dalszej działalności Skarżący zmuszony był zwolnić wszystkich pracowników. Skarżący przedstawił rozliczenie za 2012 r., zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia, wyciągi bankowe, wypowiedzenie umowy kredytu, wezwania do zapłaty, zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, tytuł wykonawczy. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do Sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na stronie. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Także z użytego w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże" wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) spoczywa na stronie. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych przez nią danych Sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Stanowi o tym art. 255 P.p.s.a., w myśl którego jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie referendarz sądowy wykorzystał uprawnienie nadane mu art. 255 P.p.s.a. i wezwał Skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów, a także wskazał jakie to mają być dokumenty. Wezwania tego Skarżący nie wypełnił z należytą starannością. Przede wszystkim nie wyjaśnił jakie jest źródło utrzymania jego żony, powołując się na rozdzielność majątkową. Tymczasem bez poznania dochodów i wydatków obojga małżonków nie jest możliwa miarodajna ocena rzeczywistych możliwości finansowych Skarżącego, a tym samym ocena spełniania przezeń przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie zmienia tego istniejąca między małżonkami rozdzielność majątkowa. Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 28 marca 2013 r. (I FZ 62/13) przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788; dalej: "k.r.o."), małżonkowie są zobowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Inaczej mówiąc rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. Skarżący nie przesłał zeznań podatkowych, ani informacji o wysokości dochodu. Ograniczył się jedynie do przedłożenia rozliczenia za 2012 r. Tymczasem informacja ta obrazuje wysokość przychodów uzyskanych z działalności gospodarczej, nie zaś wysokość przychodów uzyskanych w danym roku podatkowym. Sam Skarżący wskazał zresztą, że otrzymuje jeszcze wynagrodzenie z racji pełnienia funkcji prezesa. Skarżący nie nadesłał nadto deklaracji VAT oraz zestawienia wysokości przychodów i kosztów ich uzyskania osiągniętych z działalności gospodarczej w 2013 r. Dokumenty te pozwoliłyby zweryfikować jego oświadczenie o braku – od 4 miesięcy - jakiegokolwiek dochodu. Nie podał i nie udokumentował wysokości bieżących wydatków. Co prawda Skarżący nadesłał wyciągi bankowe, niemniej referendarz sądowy powątpiewa czy znalazły się wśród nich wyciągi z kont prywatnych. W nagłówku przedłożonych wyciągów figurują bowiem dane firmy, pod jaką Skarżący prowadzi działalność gospodarczą (E.) oraz adres, który nie jest adresem jego zamieszkania (ul. [...], W. Takie też dane widnieją na pismach w sprawie wezwań do zapłaty czy wypowiedzenia umowy kredytu. Skoro Skarżący nie przedstawił żądanych dokumentów, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest jego sytuacja majątkowa, referendarz sądowy miał pełne podstawy ocenić jego wniosek jako niezasadny. W tej sytuacji na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.