III SA/Wa 56/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Zalewski po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2006 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie J. K.(dalej jako: "Strona" lub "Skarżący") pismem z dnia 11 grudnia 2012 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2012 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2006 r. Skarżącemu, przy piśmie z 18 stycznia 2013 r., przesłano odpis zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z dnia 17 stycznia 2013 r. o wezwaniu do uiszczenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego pisma - wpisu sądowego od skargi w wysokości 11.647 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu, Skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, motywując go brakiem środków finansowych. Skarżący wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i matką. Ponadto nie posiada żadnego majątku, zaś do jego żony należy mieszkanie o powierzchni 49 m2. Źródłem utrzymania Skarżącego jest działalność gospodarcza, z której dochód określił na kwotę 2.000 zł. Wskazał, iż matka jego pobiera rentę w wysokości 1.400 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego, Skarżący przesłał kserokopie dwóch przekazów pieniężnych dla swojej matki świadczące o wysokości świadczenia emerytalnego, rachunki za gaz, energię, czynsz, zestawienie transakcji na rachunku firmowym, kserokopie zeznań podatkowych, kartę informacyjną z leczenia szpitalnego. Jednocześnie podkreślił, iż w 2011 r. przeszedł rozległy zawał, co uniemożliwia mu prowadzenie pełnej i aktywnej działalności gospodarczej. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem dnia z 25 lutego 2013 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że Skarżący nie wypełnił z należytą starannością treści wezwania z dnia 7 lutego 2013 r. Nie wyjaśnił mianowicie jakie jest źródło utrzymania jego żony. Ponadto nie udzielił informacji na temat wysokości dochodu osiągniętego w 2012 r. Nie nadesłał deklaracji VAT oraz zestawienia wysokości przychodów i kosztów ich uzyskania osiągniętych z działalności gospodarczej. Informację o wydatkach ograniczył do przesłania rachunków za czynsz, gaz i energię elektryczną, nie ujawnił natomiast wydatków związanych z zakupem żywności, leków, ubrań itp. Nie nadesłał wyciągów z rachunków bankowych żony (nie wskazał też jakoby ich nie posiadała). Skarżący nie przedłożył dokumentów źródłowych, które pozwoliłyby zweryfikować jego możliwości finansowe tym samym pozbawił możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny jego sytuacji materialnej. Od powyższego postanowienia Skarżący w ustawowym terminie złożył sprzeciw. W uzasadnieniu wskazał, że nie podziela stanowiska zaprezentowanego w zaskarżonym postanowieniu zgodnie z którym jego sytuacja materialna pozwala na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Podkreślił, że nie mógł w inny sposób udokumentować swojego dochodu za 2012 r. a także źródła utrzymania żony, niż ten zaprezentowany we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazał ponadto, iż dochód z prowadzenia działalności gospodarczej w 2012 r. nie mógł być udokumentowany deklaracjami VAT, gdyż wskazują one jedynie obroty, a nie dochody. Do niniejszego pisma załączył zestawienie operacji przeprowadzonych na rachunku żony w okresie od 1 lutego do 4 marca 2013 r., potwierdzenie potrącenia opłaty za prowadzenie rachunku oraz zestawienie operacji przeprowadzonych w grudniu 2012 r. na własnym rachunku a także zestawienie transakcji za listopad 2012 r. na rachunku bankowym "J." J, K,. Pomimo wskazania w sprzeciwie nie załączył do niego deklaracji PIT za listopad 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). W niniejszej sprawie, Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe uregulowanie wprost przenosi na stronę ciężar wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. To zatem w interesie strony skarżącej leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.). Ocena przytoczonych okoliczności należy zaś do Sądu. W niniejszej sprawie takich informacji jednak zabrakło. Z uwagi bowiem na niepełne wykonanie wezwania do przedłożenia dodatkowej dokumentacji Sąd nie miał możliwości całościowego wglądu w sytuację majątkową Skarżącego. Jeżeli natomiast oświadczenie strony, co do jej sytuacji majątkowej, okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek na wezwanie uzupełnić je lub przedstawić dokumenty źródłowe, obrazujące jej sytuację rodzinną, majątkową czy dochody (art. 255 P.p.s.a.). Należy w tym miejscu podnieść, że w przedmiotowej sprawie tryb, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., został wykorzystany – w wezwaniu z dnia 7 lutego 2013 r. Zauważyć należy, że pomimo powyższego wezwania, jednoznacznie wskazującego na szereg dokumentów, do których dostarczenia zobowiązano wnioskodawcę, Skarżący ograniczył się do nadesłania jedynie kserokopii dwóch przekazów pieniężnych dla matki – G. K. świadczących o wysokości jej świadczenia emerytalnego, kserokopii opłat dokonywanych na rzecz P. wspólnoty mieszkaniowej, P.SA, kserokopii zestawienia transakcji z rachunku prowadzonego dla firmy "J." J.K., kserokopii swoich zeznań rocznych PIT 36L za 2010 r. oraz 2011 r., zeznania podatkowego matki za 2011 r. sporządzonego przez organ rentowy oraz karty informacyjnej z leczenia szpitalnego. Ponadto pomimo załączenia do sprzeciwu kolejnych kserokopii zestawień z rachunków bankowych Skarżący nie nadesłał natomiast żadnych dokumentów świadczących o posiadaniu przez jego żonę statusu osoby bezrobotnej, a także nie wskazał wszystkich źródeł swojego utrzymania oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie udokumentował pełnych kosztów miesięcznego utrzymania. Powyższe uchylenie się od współpracy z Sądem nie może pozostać bez konsekwencji – z art. 255 P.p.s.a. wynika bowiem, że tryb wezwania do przedstawienia określonych informacji lub dokumentów źródłowych uruchamiany jest wtedy, gdy dane zawarte we wniosku są niewystarczające lub budzą wątpliwości, a zatem nieuczynienie zadość wezwaniu powoduje, iż materiał, którym dysponuje Sąd, pozostaje niekompletny, a wątpliwości co do oświadczeń strony nie zostają wyjaśnione. Subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku przy równoczesnym nieodniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd za niewystarczająco wykazane, powoduje, iż wniosku nie można uwzględnić (por. postanowienie NSA z 26 listopada 2009 r., I FZ 385/09). Inaczej mówiąc skoro art. 246 P.p.s.a. przenosi na stronę obowiązek wykazania w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy, a Skarżący z obowiązku tego się nie wywiązał, to nie może oczekiwać, iż pomoc ta zostanie mu udzielona. Ponadto należy pamiętać, że ponoszenie wydatków związanych z postępowaniem sądowym, mieści się w zakresie szeroko rozumianej działalności gospodarczej. Dlatego strona prowadząca działalność gospodarczą powinna zabezpieczyć środki na koszty związane z ewentualnymi procesami sądowymi. Koszty sądowe należy traktować na równi z innymi wydatkami ponoszonymi w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej. W ocenie Sądu przedstawione okoliczności pozwalają uznać, że sytuacja Skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący nie wypełnił przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., co oznacza, iż nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe, w szczególności uznając, iż Skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 243 § 1, art. 245 § 1 i 3, oraz art. 260 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji