III SA/Wa 57/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Waksmundzka - Karasińska po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. O. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2007 r. postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Skarżący – K. O. we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie jest w stanie dokonać nawet symbolicznej wpłaty tytułem wpisu sądowego. Z kolei obowiązek jego uiszczenia uniemożliwi mu dochodzenie swoich prawa na drodze sądowej. Z oświadczeń Skarżącego zawartych w formularzu wynikało, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe tylko z żoną. Do swojego majątku skarżący zaliczył udział we współwłasności nieruchomości (dom) w wysokości 25%, prawo do ubiegania się o udział w spadku (nieruchomość rolna) w postaci udziału 430/4400 z 1 ha. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności. Nie uzyskuje żadnych dochodów. Żona Skarżącego prowadzi jednoosobową działalności gospodarczą, z której nie osiąga zysków. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżący nadesłał PIT-11 za 2013 r. oraz PIT-28 za 2013 i 2014 r. żony, wydruki elektronicznego zestawienia operacji na rachunkach bankowych swoje i żony, kopię aktu notarialnego z 2010 r., którym małżonkowie wyłączyli istniejącą między nimi ustawową wspólność majątkową. Dodatkowo wyjaśnił, że ani w 2014 r., ani aktualnie, nie uzyskuje żadnych dochodów. Nie ma statusu osoby bezrobotnej, bowiem status ten mu nie przysługuje. W utrzymaniu korzysta z pomocy osób bliskich i pomoc ta dotyczy tylko jedzenia. Skarżący wskazał również, że z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej, tym samym nie jest upoważniony bardziej szczegółowo odnosić się do jej sytuacji finansowej. Niemniej jednak oświadczył, że jego żona nie dysponuje środkami, aby pokryć koszty sądowe w sprawie. Żona Skarżącego ma własne problemy finansowe, a prowadzoną przez nią działalność nie przynosi zysków. Wskazał również, że zależy mu przede wszystkim na zwolnieniu od kosztów sądowych. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 6 marca 2015 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, poddając w wątpliwość wiarygodność składanych oświadczeń oraz stwierdził, że na ich podstawie rzetelna analiza jego zdolności płatniczych jest nie możliwa. Od powyższego postanowienia Skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu podniósł, że załączone dokumenty i opis stanu faktycznego potwierdza, że zarówno on jak i żona są w trudnej sytuacji finansowej. Kondycja finansowa żony jest niekorzystna, o czym świadczy wiele niezapłaconych zobowiązań wobec ZUS i urzędu skarbowego – są to wielotysięczne zadłużenia. Stwierdził również, że nie nadesłał zestawień, z których wynika z jakich środków pokrywają oni wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, gdyż w związku z zaistniałą sytuacją nie ponoszą aktualnie takich wydatków, nawet jeśli chodzi o leczenie. Doprecyzował, że od kilku lat nie korzysta z lokalu w nieruchomości, której jest współwłaścicielem w ¼, bowiem nie stać go na pokrywanie kosztów energii elektrycznej. Obecnie lokal ten jest opuszczony, co potwierdza rachunek za prąd z terminem płatności na 1 czerwca 2015 r. w wysokości 19,16 zł (w załączeniu rachunek za energię elektryczną wystawiony na I. O.). Poinformował również, że aktualnie wraz z żoną przebywa u jej rodziny, która w tak trudnej sytuacji materialnej nie wymaga od nich partycypowania w opłatach. Skarżący na wezwanie Sądu, w piśmie z dnia 10 kwietnia 2015 r. wskazał, że w 2013 r. i 2014 r. nie miał żadnych dochodów, a dochód osiągnięty w 2013 r. został ujęty w przesłanej wcześniej deklaracji PIT-11. Wyjaśnił, że kwota 310 zł brutto wykazana w tej deklaracji wynikała z umowy zlecenia zawartej na okres od 24 czerwca do 24 lipca 2013 r. Poinformował jednocześnie, że nie przysługuje mu status osoby bezrobotnej, co wynika z realiów panujących w kraju, bowiem jego zdaniem nie spełnia wymogów do uzyskania tego statusu po jednomiesięcznej umowie. Skarżący dołączył kopie z ewidencji sprzedaży i zakupów VAT, stan zaległości na dzień 25 czerwca 2014 r. w urzędzie skarbowym oraz wobec ZUS z 23 grudnia 2014 r. dotyczące działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jej celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Konkretyzację powołanej wyżej zasady stanowi art. 214 § 1 P.p.s.a. zgodnie, z którym każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika tj. w zakresie całkowitym. Stosownie do treści art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie częściowych, czy też pełnych kosztów postępowania. Tym samym to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Rozpoznając sprawę należało, zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej Skarżącego oraz jego zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Zauważyć należy, iż na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 618 zł. Okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt sprawy pozwalają uznać, że sytuacja Skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie, ale uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym i z tego względu Sąd postanowił o zwolnieniu Skarżącego od wpisu sądowego od skargi. Zdaniem Sądu, Skarżący wykazał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej ze względu na brak zatrudnienia oraz trudności płatnicze żony związane z prowadzeniem działalności gospodarczej tj. kilkumiesięczne zaległości w ZUS i urzędzie skarbowym. O ile uiszczenie kosztów sądowych warunkuje rozpoznanie sprawy, o tyle warunkiem koniecznym rozpoznania niniejszej sprawy nie jest występowanie profesjonalnego pełnomocnika. Przepisy regulujące postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie przewidują bowiem "przymusu adwokackiego". Skarżący ma ustawowo zapewnione prawo do informacji, którego wyrazem jest sformułowana w art. 6 P.p.s.a. zasada udzielania pomocy stronom (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., II GZ 143/05). Zgodnie z tym przepisem Sąd udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Istotną gwarancją procesową jest również to, iż stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie lub czynność organu administracji, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego strona nie podnosi zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu lub czynności. Oznacza to, że Sąd zbada zasadność skargi niezależnie od obecności na rozprawie pełnomocnika, czy też Skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2007 r., II FZ 450/07). Zważywszy więc, że na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji nie istnieje tzw. przymus adwokacki, Sąd uznał, że nie zostały wyczerpane przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd, w tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.