III SA/Wa 579/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Kocewiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 kwietnia 2008 r. wniosku M. Z o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. Z na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości postanawia: – odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w całości. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego WSA w Warszawie do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF oraz do przedstawienia dodatkowych dokumentów stwierdzających sytuację majątkową M. Z(zwany dalej "skarżącym") złożył wypełniony formularz PPF wnosząc w nim o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wyjaśnił, że jest osobą bezrobotną i nie prowadzi działalności gospodarczej. Z powodu braku środków nie jest w stanie udowodnić "stanu bezrobocia i bezzasadności decyzji żądającej pieniędzy dla Urzędu". W ocenie skarżącego ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika jest niezbędne dla ochrony jego praw. Skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku i nie dysponuje kontem bankowym. Do formularza PPF załączył kopie decyzji Prezydenta W. z dnia [...] marca 2006 roku w przedmiocie uznania skarżącego za osobę bezrobotną i odmowy przyznania prawa do zasiłku oraz kopie wyroku z dnia [...] października 2007 roku Sądu Okręgowego w W. [...] Wydział C. O. oddalającego apelację skarżącego i jego matki – H. Z od wyroku Sądu Rejonowego dla W. w W. nakazującego wydanie i opróżnienie lokalu nr [...] położonego w W. przy ulicy [...] Ponadto skarżący złożył wyjaśnienia, stwierdzając, że Sąd jest świadomy, że jest on osobą bezrobotną, ale zasugerował sprawdzenie tego faktu przez Sąd. Wyjaśnił również, że nie może złożyć zeznań podatkowych, ponieważ nie uzyskuje dochodów i nie składa zeznań podatkowych. Nie dysponuje również kontem bankowym i lokatami bankowymi, dlatego nie może przedstawić wyciągów bankowych. Nigdy nie korzystał z pomocy opieki społecznej i nie dysponuje opiniami wystawionymi przez ośrodek. W związku z brakiem pieniędzy nie może szczegółowo wskazać i udokumentować wysokości wydatków składających się na "bieżącą wegetację". Nie jest w stanie wskazać nieruchomości i ruchomości o wartości powyżej 5.000 złotych, bo ich nie posiada. Dodał, że nie posiada źródeł utrzymania i "nie utrzymuje się". Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a, Sąd może - na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zgodnie z wnioskiem skarżący występuje o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata, a więc o przyznanie prawa pomocy zakresie całkowitym. Rozpoznanie skargi przez Sąd zależy od uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. Jeśli skarżący, pomimo że przed sądem pierwszej instancji nie obowiązuje "przymus adwokacki", zdecyduje się zatrudnić profesjonalnego pełnomocnika koszty postępowania będą wyższe. Podkreślić jednak należy, że strony mogą negocjować wysokość wynagrodzenia pełnomocnika, a stosownie do przepisów rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokatów, minimalna stawka za czynności pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji w niniejszej sprawie wynosi 240 zł (§ 18 ust. 1 pkt 1 lit c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu; Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Nade wszystko wyjaśnić skarżącemu należy, że każdy, kto ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata powinien wykazać, że spełnienie żądań finansowych wybranego pełnomocnika przekracza jego możliwości płatnicze i z tej przyczyny konieczne jest przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy we wskazanym przez niego zakresie, w celu stworzenia możliwości odpowiedniej obrony jego interesów. Skarżący w złożonym wniosku powyższych okoliczności nie wykazał. Przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż skarżący nie dysponuje środkami, którymi mógłby pokryć koszty postępowania. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy również mieć na uwadze, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz stan faktyczny sprawy, brak uzasadnienia dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przede wszystkim nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Referendarz sądowy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwał skarżącego do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów. Podkreślić należy, że powołany przepis jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. O ile zatem nie przeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA w Warszawie z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.). W niniejszej sprawie w odpowiedzi na wezwanie do przedstawienia dokumentów źródłowych strona załączyła kopie decyzji z [...] marca 2006 roku uznającej skarżącego za osobę bezrobotną. Odnosząc się do sugestii skarżącego, że Sąd powinien sprawdzić, czy skarżący jest osobą bezrobotną powtórzyć należy, że obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, w tym wszelkich dokumentów źródłowych potwierdzających żądania wnioskodawcy spoczywa na skarżącym, a obowiązkiem Sądu jest wszechstronna ocena złożonych dowodów i podjęcie rozstrzygnięcia. Podobnie ocenić należy nie przedstawienie przez skarżącego innych dokumentów, o które został wezwany. Jeśli skarżący nie składa zeznań podatkowych, to jego obowiązkiem było przedstawienie zaświadczenia urzędu skarbowego o braku dochodów. Skarżący nie przedstawił również opinii ośrodka pomocy społecznej i nie jest prawidłowa jego ocena, iż: "wizja sądu jakobym był żebrakiem jest wulgarna", bowiem każdy obywatel może, o ile spełnia ustawowe przesłanki, z takiej pomocy korzystać. Podkreślić należy, że nawet jeśli skarżący uważa, że prawo pomocy mu przysługuje, powinien podjąć starania zmierzające do wykazania zasadności swoich żądań, bowiem jego subiektywne przekonanie, co do spełnienia przesłanki do zwolnienia od kosztów postępowania nie jest wystarczające. Zauważyć należy, że skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów, stwierdzających jego sytuację finansową. Niewiarygodne są wyjaśnienia skarżącego w zakresie nie ponoszenia jakichkolwiek wydatków na utrzymanie. W ocenie referendarza sądowego skarżący posiada określone środki na podstawowe wydatki (np. wyżywienie) albo korzysta z pomocy innych osób. Skarżący twierdzi ponadto, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe obarczając w tym zakresie winą Sąd Okręgowy w W. , który wyrokiem z [...] października 2007 roku oddalił apelację skarżącego i jego matki od wyroku Sądu Rejonowego dla W. w W. nakazującego wydanie i opróżnienie lokalu nr [...] położonego w W. przy ulicy [...]. W uzasadnieniu tym Sąd Okręgowy wskazał, że skarżący i jego matka zajmowali mieszkanie znajdujące się pod wskazanym adresem. H. Z – ze względu na stan zdrowia oraz wiek przysługuje prawo do lokalu socjalnego. Ponieważ żona skarżącego zajmowała mieszkanie córki, Sąd uznał, że M. Z nie przysługuje prawo do lokalu socjalnego (skarżący często przebywał w mieszkaniu zajmowanym przez żonę). Zarzuty skarżącego, że Sąd ten doprowadził do rozpadu wspólnego gospodarstwa domowego są niezrozumiałe. W uzasadnieniu powołanego wyroku wskazano również, że skarżący ma dwukondygnacyjny dom wolnostojący na przedmieściach W.. Nieruchomości tej skarżący nie ujawnił we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a niewątpliwie jest to wartościowy składnik majątku, nawet jeśli jest to dom letniskowy. Ponadto z akt administracyjnych wynika, że zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. odmówiono M. Z i B.Z umorzenia podatku od nieruchomości lokalu przy ulicy [...] użytkowanego przez skarżącego i jego żonę w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (sklep z [...]). Reasumując, wyjaśnienia złożone przez skarżącego nie są spójne, jednoznaczne i wyczerpujące. Opisane postępowanie nie może pozostać bez wpływu na ocenę zasadności przyznania skarżącemu prawa pomocy, ponieważ informacje zawarte we wniosku oraz nie potwierdzone jakimikolwiek dokumentami oświadczenia złożone w odpowiedzi na wezwanie nie wystarczają do stwierdzenia, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powtórzyć należy, że rozstrzygając w przedmiocie prawa pomocy nie można opierać się na domniemaniach, a ciężar dowodu w zakresie ustalenia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która wnioskując o przyznanie prawa pomocy miała obowiązek wykazać fakty, na których opierała swój wniosek. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". Zaniechanie strony w zakresie wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. ma ten skutek, iż wszelkie wątpliwości dotyczące jej stanu majątkowego sąd rozstrzyga na jej niekorzyść. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 246 § 1, art. 255 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.