III SA/Wa 59/05

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Marcin Piłaszewicz po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2006 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. J. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika (adwokata) w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 listopada 2005 r., a następnie powtórzonym w treści formularza PPF z 20 stycznia 2006 r., A. J. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W treści uzasadnienia wniosku skarżąca przedstawiła przebieg postępowania, którego przedmiotem było umorzenie należności. Zwróciła uwagę na to, że samotnie wychowuje dwójkę dzieci, przy osiąganych niewielkich dochodach oraz na swoje łopoty zdrowotne. Skarżąca ma do dyspozycji miesięcznie 1685,71 zł brutto z tytułu umowy o pracę, 195 zł brutto z tytułu działalności gospodarczej, 300,- zł z tytułu alimentów na rzecz syna (w sumie – jak wskazała – 2180,71 zł). Ma na utrzymaniu dwójkę synów (rok urodzenia 1995 i 2002). Mieszka w lokalu o powierzchni 63 m. kw. Przede wszystkim należy zauważyć, że skarżąca, na podstawie Zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 5 stycznia 2006 r. została, na mocy art. 239 pkt 1 lit e ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako u.p.p.s.a. uznana za zwolnioną od uiszczenia kosztów sądowych występujących w sprawie. Zwolnienie to rozciąga się także na postępowanie ze skargi kasacyjnej, zatem jedynymi kosztami postępowania, które pokryć- ewentualnie ma skarżąca – są koszty związane z udziałem pełnomocnika w sprawie. Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy należy zatem rozpoznać tylko w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a zatem w zakresie częściowego przyznania prawa pomocy. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 3 u.p.p.s.a.– Sąd może - na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku częściowego przyznania prawa pomocy, prawo to może obejmować między innymi zwolnienie od opłat sądowych i wydatków albo ustanowienie pełnomocnika. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. cytowanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny co należy rozumieć w ten sposób, że strona – przewidując konieczność ponoszenia wydatków z postępowaniem sądowym, nie była w stanie zgromadzić niezbędnych środków. Należy zauważyć, że skarżąca posiada zadeklarowane stałe źródło dochodu w wysokości umożliwiającej jej – w ocenie Sądu – poczynienie oszczędności w celu zgromadzenia środków na ustanowienie pełnomocnika, tym bardziej, że uzyskuje dodatkowe dochody z tytułu alimentów oraz z prowadzonej działalności gospodarczej. Badając stan majątkowy strony, Sąd zwraca uwagę na sposób wykazania sytuacji majątkowej skarżącego: jego zadaniem jest uprawdopodobnić twierdzenia zawarte we wniosku o przyznania prawa pomocy, zaś zadaniem Sądu jest ocenić przedstawione informacje pod względem – ewentualnego – przyznania prawa pomocy. Należy zwrócić uwagę na to, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 u.p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu. Sąd bada zgodność z prawem zaskarżonego aktu niezależnie od cech sporządzonej skargi, profesjonalizmu i zarzutów w niej przedstawionych. Sąd rozstrzyga na podstawie akt administracyjnych sprawy w związku z czym na rozprawie nie jest obowiązkowe stawiennictwo stron – chyba, że Sąd zarządzi inaczej. Wynika z powyższego, że udział pełnomocnika na tym etapie postępowania, w sprawach nieskomplikowanych, w których istnieje ustalona linia orzecznicza - do których należy zaliczyć tą sprawę - jest zbędny: pełnomocnika można ustanowić jedynie w sprawach, w których – ze względu na charakter sprawy – mógłby się przyczynić do jej rozstrzygnięcia, co w tym wypadku nie ma miejsca (por. podobnie postanowienie NSA w sprawie o odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z 16 stycznia 2006 r. sygn. II GZ 143/05). Niezależnie od poczynionych powyżej uwag należy zauważyć, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu o wysokości umożliwiającej jej podjęcie rozmów z pełnomocnikiem o reprezentowaniu jej przed Sądem, tym bardziej, że sposób i wysokość jego wynagrodzenia może uzależnić od wyniku sprawy, co byłoby wysoce wskazane ze względu na wskazany powyżej sposób działania Sądu – kontrole legalności zaskarżonej decyzji. Decydując się na wszczęcie postępowania sądowego skarżący powinien przewidywać konieczność ponoszenia kosztów z tym związanych (por. postanowienie NSA z 26 października 2004 r. sygn. OZ 510/04) i nie może, jeżeli ma możliwości zgromadzenia wymaganych należności, choćby w wyniku przedsięwzięcia oszczędności, oczekiwać, że zostaną one zapłacone z budżetu sądu. Pomijając fakt, że skarżąca wskazała na posiadane zasoby pieniężne, miała ona możliwości przygotować się do ponoszenia wydatków związanych z dochodzeniem – ewentualnym – swoich racji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 marca 1938 r. sygn. C.III. 138/38). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest oczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 8 grudnia 2004 r. sygn. GZ 123-124/04), co nie zachodzi w tym wypadku, ponieważ strona osiąga, niewielki wprawdzie, ale stały dochód pozwalający na partycypowanie w kosztach postępowania, a więc także w kosztach działania pełnomocnika – jeśli oczywiście uważa jego udział, wbrew opinii wyrażonej w tym postanowieniu, na tym etapie postępowania – za niezbędny. Mając na względzie powyższe, Sąd uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej w tej sprawie prawa pomocy i na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1,§ 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 orzekł, jak w sentencji.