III SA/Wa 591/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Golec, Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Protokolant Anna Kurdej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2009 r. sprawy ze skargi P. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania podatkowego o zwrot środków wyegzekwowanych w trybie egzekucji administracyjnej tytułem zaległości w podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] września 2008 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone postanowienia nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz P. S. kwotę 100 zł (słonie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia 12 maja 2008 r. skierowanym do Urzędu Skarbowego (dalej U.S.) w P. P. S., Skarżący w niniejszej sprawie, wniósł o zwrot całości kwoty pobranej przez Urząd Skarbowy w łącznej kwocie 4113,02 zł. Podniósł, że wyegzekwowane od niego należności dotyczą końcówki 2004 r., tymczasem wiosną 2005 r., w styczniu 2007 r. i zimą 2008 r. otrzymał trzy zaświadczenia o niezaleganiu z podatkami. Wyjaśnił, że zamieszanie z rozliczeniami zobowiązań wynikało z nadpłaty podatku PIT-36 na kwotę 8.973,84 zł za 2003 r. i późniejszymi jego wnioskami o rozksięgowanie tej kwoty na konkretne bieżące zobowiązania podatkowe. Utrzymywał, że U.S. w S., G. i P. dysponują pełną korespondencją dotyczącą sposobu rozksięgowania tej kwoty. Jeśli wniosków Skarżącego nie uwzględniono, to pozostaje wewnętrzną sprawą Urzędu Skarbowego. Wskazał, że nie przekazywano mu żadnych bieżących informacji o istnieniu zaległości. Pismem z dnia 25 czerwca 2008 r. Skarżący ponownie zawnioskował o zwrot niesłusznie zagarniętej kwoty 4113,02 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Zwrócił uwagę, że zaświadczenia o niezaleganiu z podatkami zostały wystawione po konsultacjach U.S. B. z U.S. w P., [...] U.S. w G. oraz prawdopodobnie z U.S. w S., tj. Urzędami, którym podlegał w ciągu ostatnich pięciu lat. Postanowieniem z dnia [...] września 2008 r., wydanym na podstawie art. 165a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej zwanej: O.p.), Naczelnik U.S. w P. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku Skarżącego o zwrot środków w wysokości 4113,02 zł wyegzekwowanych w trybie egzekucji administracyjnej tytułem zaległości w podatku od towarów i usług. Organ przytoczył treść art. 165 § 1 i 3 oraz art. 165a po czym stwierdził, iż ustalił, co następuje. W dniu 11 października 2004 r. [...] U.S. G. przekazał do U.S. w P. poleceniem przelewu kwotę 2.686,90 zł tytułem "P. S. podatek PIT – bieżące zobowiązania wg pisma podatnika z dnia 23.02.2004 roku. Jak wynika z pisma podatnika z dnia 2 października 2004 r. skierowanego do [...] U.S. G., wnioskował on o przeniesienie kwoty 2.686,90 zł stanowiącej nadpłatę z tytułu PIT-36 za rok 2003 do U.S. P. na rachunek bankowy podatek dochodowy od osób fizycznych. Następnie w dniu 16 lutego 2006 r. wpłynął do U.S. w P. wniosek Skarżącego o przeniesienie kwoty 2.686.90 na rachunek US W. tytułem podatku dochodowego od osób fizycznych. W dniu 17 lutego 2006 r. U.S. P. przekazał powyższą kwotę na rachunek bankowy podatek dochodowy U.S. W.. W dniu 15 listopada 2006 r. [...] U.S. G. przekazał na poczet zobowiązań w podatku od towarów i usług kwotę 328,72 zł. W dniu 17 listopada 2006 r. wpłynęło do US P. pismo Naczelnika [...] U.S. G. przekazujące zgodnie z właściwością miejscową deklaracje dla podatku od towarów i usług VAT -7 za październik, listopad i grudzień 2004 r. oraz korekty deklaracji VAT - 7 za listopad i grudzień 2004 r. złożone przez P. S.. Z powyższego pisma wynika, iż [...] U.S. G. ustalił, że za okres październik- grudzień 2004 roku organem podatkowym właściwym dla rozliczeń podatku od towarów i usług jest Naczelnik U.S. w P.. Zawiera ono informację, że P. S. został wykreślony z ewidencji podatników podatku od towarów i usług [...] U.S. G. z dniem 30 września 2004 r. Przekazane deklaracje dla podatku od towarów i usług nie były ani zarejestrowane, ani zaksięgowane w U.S. S. i [...] U.S. G.. Organ podatkowy przedstawił sposób w jaki zaksięgował kwoty należne z tytułu podatku od towarów i usług za październik, listopad i grudzień 2004 r. oraz wskazał sposób rozliczeń dokonanych przez [...] U.S. G.. Ponieważ kwoty jakimi dysponował U.S. w P. nie wystarczyły na pokrycie całości zobowiązań w podatku od towarów i usług za październik i grudzień 2004. zaległości podatkowe zostały wyegzekwowane w trybie egzekucji administracyjnej. W dniu 17 kwietnia 2008 r. U.S. W. przekazał na konto U.S. w P. wyegzekwowaną od podatnika kwotę 3.853,62. Organ podatkowy podniósł, że Skarżący nie kwestionował wymagalności należności podatkowych i nie korzystał na etapie postępowania egzekucyjnego z przysługujących mu środków prawnych w tym postępowaniu, mogących skutecznie podważyć treść tytułu wykonawczego oraz zasadność prowadzenia egzekucji. Następnie Naczelnik U.S. przytoczył treść art. 99 ust. 12 ustawy o podatku od towarów i usług. Wskazał, że kwestię zwrotu zadeklarowanych uprzednio i wpłaconych przez podatnika należności, w tym także w podatku od towarów i usług reguluje art. 72 § 1 pkt 1, art. 73 § 1 pkt 6, art. 75 § 2 pkt 1 lit. b i § 3. Po przytoczeniu treści tych przepisów organ podatkowy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie okoliczności takie nie zachodzą. Podatnik nie kwestionuje wysokości podatku zadeklarowanego w deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT-7 za okres październik, grudzień 2004 roku, nie składa także korekty uprzednio złożonych deklaracji, które wraz ze stosownym w tej materii wnioskiem mogłyby stanowić podstawę zwrotu nadpłaty. Zważywszy na okoliczności występujące w niniejszej sprawie prowadzenie postępowania egzekucyjnego było zasadne, a kwota 4.113,02 nie jest kwotą "niesłusznie zagarniętą", jak utrzymuje podatnik, lecz stanowi należności podatkowe należne budżetowi Państwa. Organ podatkowy stwierdził, że biorąc pod uwagę treść żądania podatnika oraz okoliczności sprawy, brak jest podstaw prawnych do jego rozpatrzenia w trybie postępowania podatkowego. Z tych względów zasadna jest odmowa wszczęcia postępowania podatkowego, na podstawie art. 165a § 1 O.p. W zażaleniu Skarżący wniósł o zwrot całości kosztów egzekucyjnych powiększonych o ustawowe odsetki naliczone od dnia 17.04.2008r. Dowodził, iż nie jest prawdziwe stwierdzenie jakoby nie kwestionował wymagalności należności podatkowych i nie korzystał z przysługujących środków prawnych na etapie postępowania egzekucyjnego, ponieważ wymiana korespondencji mailowej z pracownikiem U.S. w P. była formą takiego postępowania. Utrzymywał, że wystawienie tytułu egzekucyjnego zostało spowodowane niewłaściwymi działaniami pracowników U.S., co szczegółowo opisał w pismach do U.S. w P. i Izby Skarbowej w W.. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] lutego 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. Po przedstawieniu stanu faktycznego podniósł, iż Naczelnik U.S. w P. szczegółowo przedstawił przepisy Ordynacji podatkowej, które miały zastosowanie w niniejszej sprawie i na podstawie których oparł swoje działanie. Organ odwoławczy przytoczył treść art.165 § 1 i § 3 O.p., a następnie wyjaśnił, że jedną z przyczyn powodujących, iż postępowanie nie może być wszczęte może stanowić brak w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego. Organ podatkowy ma zatem prawo wstępnego badania każdego wniosku z punktu widzenia samej dopuszczalności postępowania podatkowego. Dlatego Naczelnik U.S. dokonał wstępnej analizy złożonego wniosku i z uwagi na treść żądania oraz przytoczone okoliczności w obowiązujących przepisach ustaw podatkowych brak było podstaw do rozpatrzenia wniosku w trybie postępowania podatkowego. Z tych względów uzasadniona była odmowa wszczęcia postępowania podatkowego przez organ podatkowy. Organ stwierdził, że Skarżący w zażaleniu nie przytoczył argumentów podważających stanowisko Naczelnika U.S., a jedynie wnosił o zwrot całości kosztów (opłat) egzekucyjnych powiększonych o ustawowe odsetki. Poinformował, że zażalenie w części dotyczącej żądania zwrotu całości kosztów (opłat) egzekucyjnych, wynikających z tytułu egzekucyjnego nr [...] zostało przekazane przez organ podatkowy do Naczelnika U.S. W. do załatwienia zgodnie z właściwością. W skardze Skarżący podtrzymał żądanie zwrotu wszelkich kwot pobranych ponad należność główną, czyli 1386,72 zł wraz z należnymi odsetkami naliczonymi od dnia pobrania kwoty 4083,02 zł. Powtórzył argumenty podnoszone na etapie postępowania instancyjnego, ze szczególnym uwzględnieniem treści korespondencji przekazywanej przez Skarżącego do Urzędów Skarbowych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga została uwzględniona, ale z innych powodów niż w niej podniesione. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej powoływanej jako "p.p.s.a." ) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten nakłada na sąd obowiązek dokonania kontroli legalności działalności administracji publicznej w danej sprawie administracyjnej (podatkowej) we wszystkich aspektach, bez względu na treść skargi, powołaną w niej podstawę prawną oraz zawarte w niej zarzuty i wnioski. W niniejszej sprawie Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu pierwszej instancji naruszają art. 165a § 1 O.p. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Przepis ten stanowi, iż gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Występujący w tym przepisie zwrot "nie może być wszczęte" należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, które uniemożliwiają prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Chodzi zatem o takie sytuacje, gdy w sprawie toczy się już postępowanie podatkowe, zapadła już decyzja ostateczna lub nieostateczna, w przepisach ustaw podatkowych nie istnieje podstawa do rozpatrzenia żądania w trybie postępowania podatkowego. Przepis ten nie znajduje więc zastosowania, gdy żądanie podatnika nie może być uwzględnione ponieważ nie są spełnione wymogi określone w stosownych przepisach materialnych lub gdy z dowodów wynika, że żądanie jest niezasadne. Dodać trzeba, że odmowa wszczęcia postępowania stanowi jednocześnie odmowę przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów na okoliczność zasadności wniosku. W rozpoznanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił wszczęcia postępowania podatkowego nie wykazując braku podstaw prawnych do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia. Z uzasadnienia wynika, iż rzeczywistą przyczyną odmowy wszczęcia postępowania była niezasadność żądania Skarżącego. Organ dokonał analizy szeregu dokumentów, z których według organu wynika, iż istniała zaległość za październik i grudzień 2004 r., następnie poddał ocenie zasadność prowadzenia egzekucji administracyjnej, przytoczył art. 99 ust. 12 ustawy o podatku od towarów i usług oraz art. 72 § 1 pkt 1, art. 73 § 1 pkt 6, art. 75 § 2 pkt 1 lit. b i § 3 O.p., po czym w konkluzji zdawkowo stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie "okoliczności takie nie zachodzą". Nie wyjaśnił przy tym jakie to okoliczności nie zachodzą, by móc merytorycznie rozpatrzyć wniosek o zwrot żądanej przez Skarżącego kwoty. Organ wskazał na niekwestionowanie przez Skarżącego wysokości zadeklarowanego w deklaracji VAT-7 podatku za październik – grudzień 2004 r. oraz na niezłożenie korekt tych deklaracji, ale też nie wyjaśnił jakie to ma przełożenie na odmowę wszczęcia postępowania podatkowego. Sam fakt niekwestionowania zadeklarowanej kwoty podatku nie wyklucza wystąpienia nadpłaty, trzeba bowiem mieć na względzie, iż Skarżący utrzymywał, że podatek ten został pokryty (lub powinien być pokryty) z wcześniej powstałej nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. i z tego wywodził bezpodstawność pobrania kwot w drodze egzekucji administracyjnej. Również niezłożenie korekty deklaracji nie jest podstawą do odmowy wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie zwrotu podatku (stwierdzenia nadpłaty). Zdaniem Sądu, z uzasadnienia postanowienia wynika, iż organ podatkowy pierwszej instancji, wbrew sentencji postanowienia, wniosek Skarżącego o zwrot kwoty 4113,02 zł rozpatrzył merytorycznie. Znamienne jest zdanie organu, który podsumowując swój wywód stwierdził, iż kwota 4113,02 zł nie jest kwotą niesłusznie zagarniętą, lecz stanowi należności podatkowe odzyskane przez budżet Państwa w drodze prawidłowo przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego. Zatem przyczyną odmowy wszczęcia postępowania podatkowego nie był brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia wniosku, które notabene istnieją (niektóre z nich wskazał sam organ), lecz ocena wniosku Skarżącego jako niezasadny. To z kolei oznacza, że organ podatkowy nie mógł wydać postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania podatkowego. Wydając to postanowienie organ podatkowy pozbawił Skarżącego jego fundamentalnego prawa jakim jest uczestniczenie w postępowaniu, a jednocześnie dokonał merytorycznej oceny zasadności wniesionego przezeń wniosku. Organ odwoławczy utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie powtórzył błędy organu pierwszej instancji, czym dopuścił się, tak jak ten organ, naruszenia art. 165a § 1 O.p. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynika sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę organ podatkowy zobowiązany jest wziąć pod uwagę powyżej wyrażone stanowisko Sądu i wyeliminować wskazane nieprawidłowości. Ponieważ zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie zostało uchylone z przyczyn proceduralnych, odnoszenie się do zarzutów merytorycznych skargi jest przedwczesne. Zgodnie bowiem z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że rola sądu administracyjnego sprowadza się do sprawowania kontroli działalności organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw poprzez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 152 i art. 200 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.