III SA/Wa 601/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Waldemar Śledzik (spr.), Sędziowie sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, sędzia WSA Agnieszka Olesińska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 lutego 2017 r. sprawy ze skargi M.P. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie czynności egzekucyjnych oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku M. i M.P. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] lipca 2013 r. o nr od [...] do [...], obejmujących zaległe należności z tytułu podatku od towarów i usług za okres od stycznia do października 2009 r. W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku wspólnego małżonków organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 11 lipca 2013 r., dokonał zajęcia nieruchomości tj. gruntów ornych położonych w I. przy ul. [...] zabudowanych niewykończonym budynkiem mieszkalnym o powierzchni 115 m². Przedmiotowe zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisami ww. tytułów wykonawczych doręczono Zobowiązanemu w dniu 12 lipca 2013 r. Następnie w dniu 15 lipca 2013r., skierował do Sądu Rejonowego w I. [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych wniosek o dokonanie w księdze wieczystej ww. nieruchomości, wpisu o wszczęciu egzekucji. Skarżący – M.P. wniósł skargę na ww. czynność egzekucyjną zarzucając organowi egzekucyjnemu naruszenie art. 110c § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619, z późn. zm., dalej: "u.p.e.a."), oraz art. 26 i art. 29 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613, ze zm., dalej: "O.p."), w związku z art. 26 u.p.e.a. i art. 31 § 2, 34, 47 § 1 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy w związku z art. 29 O.p. przez przyjęcie, iż możliwe jest prowadzenie egzekucji z majątku osobistego małżonka zobowiązanego, pomimo zawarcia umowy rozdzielności majątkowej pomiędzy Skarżącymi w 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...] września 2013 r., oddalił ww. skargę Skarżącego, wskazując, iż dochodzone w trybie egzekucji administracyjnej zobowiązania podatkowe dotyczą poszczególnych okresów rozliczeniowych od stycznia do października 2009 r. i powstały przed dniem 15 marca 2011 r. w którym Skarżący wraz z małżonką ustanowili rozdzielność majątkową. Skarżący pismem z dnia 16 września 2013 r., wniósł zażalenie do Ministra Finansów, zarzucając naruszenie art. 54 § 5 a, 110c § 1 i 2 i art. 27c u.p.e.a. oraz art. 26 i art. 29 § 1 i 2 O.p. w związku z art. 26 u.p.e.a. i art. 31 § 2, 33, 34, 47 § 1 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy w związku z art. 29 O.p. przez przyjęcie, iż możliwe jest prowadzenie egzekucji z majątku osobistego małżonka zobowiązanego. Skarżący wskazał, iż aktami notarialnymi [...], oraz [...], zawarł z małżonką, małżeńską umowę majątkową ustanawiając rozdzielność majątkową oraz dokonali podziału majątku wspólnego na skutek czego zajęta przez organ egzekucyjny nieruchomość, weszła do majątku osobistego małżonki – M.P. Zdaniem Skarżącego w chwili zawierania ww. umów majątkowych nie istniały zobowiązania, co do których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Skarżący wskazał, iż zajęta nieruchomość nie stanowi majątku wspólnego małżonków ani jego majątku odrębnego, wchodzi natomiast w skład majątku osobistego M.P., dlatego też egzekucja administracyjna z ww. nieruchomości nie powinna być prowadzona i powinna zostać wstrzymana. Odwołując się do treści art. 29 § 1 O.p. uznał, iż współmałżonek odpowiadający za zaległość podatkową małżonka, nie może być utożsamiany z podatnikiem. W jego ocenie zobowiązanie wynika z długu małżonka - płatnika i ograniczone jest do odpowiedzialności z majątku wspólnego. Kwestionując zasadność dokonanej egzekucji stwierdził, iż M.P. nie może jako małżonek odpowiadać za zobowiązania swojego małżonka, ze swojego majątku osobistego, a zajęta w toku postępowania egzekucyjnego nieruchomość stanowi część jej majątku osobistego. Minister Finansów postanowieniem z [...] grudnia 2015 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Uzasadniając wskazał, że materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia zaskarżonego postanowienia jest art. 54 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Dalej Minister Finansów wyjaśnił, że organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnej, do której upoważniła go ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zastosowany środek egzekucyjny jest wymieniony w katalogu środków określonych w art. 1a pkt 12 lit.a u.p.e.a. tj. egzekucja z nieruchomości. Zgodnie z art. 110c u.p.e.a. Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. zawiadomieniem z dnia 11 lipca 2013 r., wezwał Skarżącego do zapłaty egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Przedmiotowe zawiadomienie o zajęciu wraz ze stosownymi odpisami tytułów wykonawczych zostało doręczone Zobowiązanemu w dniu 12 lipca 2013 r. Równocześnie z przesłaniem Zobowiązanemu ww. zawiadomienia o zajęciu organ egzekucyjny przesłał w dniu 15 lipca 2013 r., do Sądu Rejonowego w I. [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych wniosek o dokonanie w księdze wieczystej, wpisu o wszczęciu egzekucji z nieruchomości stanowiącej współwłasność małżeńską Skarżącego i jego małżonki tj. gruntów ornych położonych w I. przy ul. [...] zabudowanych niewykończonym budynkiem mieszkalnym o powierzchni 115 m². Wobec powyższego Organ nadzoru za słusznie uznał, iż zajęcie ww. nieruchomości nie naruszało uregulowania art. 110c u.p.e.a. Odnosząc się do zarzutów wskazujących na okoliczność, iż zajęta w toku postępowania egzekucyjnego nieruchomość wchodzi w skład majątku osobistego małżonki Skarżącego, przez co nie mogła stanowić przedmiotu egzekucji administracyjnej, wskazano iż, zgodnie art. 26 O.p. podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki, natomiast problematykę odpowiedzialności małżonków za zobowiązania podatkowe reguluje art. 29 ww. ustawy. W myśl § 1 powołanej regulacji w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Stosownie do treści § 2 pkt 1 ww. przepisu skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej. Zgodnie z treścią ww. art. 29 § 2 O.p. zniesienie ustawowej wspólności majątkowej małżonków nie obejmowało zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem zawarcia małżeńskiej umowy majątkowej ustanawiającej rozdzielność majątkową między małżonkami. Natomiast egzekwowane należności z tytułu podatku od towarów i usług dotyczyły poszczególnych okresów 2009 r., wobec tego umowa wyłączająca ustawową wspólność majątkową zawarta po dacie ich powstania, pozostawała bez wpływu na możliwość przymusowego dochodzenia przedmiotowych należności na drodze egzekucji administracyjnej z przedmiotów wchodzących w skład majątku wspólnego Skarżącego i jego małżonki przed jej zawarciem. Końcowo organ nadzoru stwierdził, iż zastosowanie przez organ egzekucyjny środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z ww. nieruchomości, nie stanowiło naruszenia przepisów obowiązującego prawa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący zarzucił naruszenie art. 26 i art. 29 § 1 i 2 O.p. w związku z art. 26 u.p.e.a. oraz art. 31 § 2, art. 33, art. 34 i art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przez przyjęcie, iż możliwe jest prowadzenie egzekucji z majątku osobistego małżonka podatnika oraz art. 121 O.p., tj. zasady pogłębiania zaufania do organów podatkowych. W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, iż aktualne pozostają wszelkie uwagi i zarzuty podnoszone w zażaleniu na postanowienie organu I instancji. Minister Finansów w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP, w związku z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. - Dz. U. z 2014r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. - Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., zwaną dalej "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oceniając zaskarżone postanowienie w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna. Przedmiotem sporu pozostaje dopuszczalność zajęcia w toku postępowania egzekucyjnego nieruchomości wchodzącej w skład majątku osobistego małżonka, nabytego w wyniku dokonania umownej rozdzielności majątkowej, po upływie terminu płatności zobowiązania podatkowego drugiego ze współmałżonków. Na wstępie rozważań podkreślić należy, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym postanowieniu jest prawidłowy i nie budził wątpliwości Sądu. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Skarżący wraz małżonką zawarli związek małżeński w dniu 3 maja 2008 r., gdzie obowiązywał ustrój majątkowy wspólności ustawowej. Małżeńską umowę majątkową w formie aktu notarialnego ustanawiającą ustrój rozdzielności majątkowej małżonkowie zawarli w dniu 15 lutego 2011 r. Natomiast umowę dotyczącą podziału majątku wspólnego, na podstawie której ww. nieruchomość, weszła do majątku osobistego małżonki Skarżącego, małżonkowie zawarli w dniu 15 marca 2011 r. Z kolei dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym do majątku małżonków należności z tytułu podatku od towarów i usług, obejmują okres od stycznia do października 2009 r., wynikające z ostatecznej decyzji określającej ich wysokość, gdzie ich termin płatności przypadał na okres od dnia 25 lutego do 25 listopada 2009 r. Zgodnie z art. 110c § 1 u.p.e.a. Organ egzekucyjny przystępuje do egzekucji administracyjnej z nieruchomości przez zajęcie nieruchomości. Zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zobowiązanemu wraz z wezwaniem doręcza się odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony (§ 2 art. 110c u.p.e.a.). Ponadto równocześnie z wysłaniem zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w § 2, organ egzekucyjny składa do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji lub o złożenie tego wniosku do zbioru dokumentów (art. 110c § 3 ww. ustawy). Z kolei zajęcie nieruchomości jest dokonane z chwilą doręczenia zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w § 2, z tym że dla zobowiązanego, któremu nie doręczono wezwania, jak też w stosunku do osób trzecich, nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku organu egzekucyjnego do zbioru dokumentów – art. 110c § 4 u.p.e.a. Sąd stwierdza, iż zgodnie z art. 110c u.p.e.a. Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. zawiadomieniem z dnia 11 lipca 2013 r., wezwał Stronę do zapłaty egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Przedmiotowe zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych nr od [...] do [...] zostało doręczone Zobowiązanemu w dniu 12 lipca 2013 r. Równocześnie z przesłaniem Zobowiązanemu ww. zawiadomienia o zajęciu organ egzekucyjny przesłał w dniu 15 lipca 2013 r., do Sądu Rejonowego w I. [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych wniosek o dokonanie wpisu o wszczęciu egzekucji z nieruchomości stanowiącej współwłasność małżeńską Skarżącego i jego małżonki tj. gruntów ornych położonych w I. przy ul. [...] zabudowanych niewykończonym budynkiem mieszkalnym o powierzchni 115 m². Tym samym zajęcie ww. nieruchomości nie naruszało uregulowania art. 110 c u.p.e.a. Odnosząc się natomiast do zarzuty naruszenia art. 26 i art. 29 § 1 i 2 O.p., Sąd pragnie wskazać, iż zgodnie z art. 26 O.p, podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki. Stosownie do art. 29 § 1 i 2 O.p., w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem: 1) zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej; 2) zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu; 3) ustania wspólności majątkowej w przypadku ubezwłasnowolnienia małżonka; 4) uprawomocnienia się orzeczenia sądu o separacji. Ponadto należy mieć na względzie to, że przepisy art. 26 i art. 29 § 1 O.p. stanowią jedynie podstawę materialnoprawną odpowiedzialności zobowiązanego pozostającego w związku małżeńskim. Realizacja tych norm przewidziana jest w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skład orzekający podziela pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 2008 r., II CSK 130/08, LEX nr 465606, zgodnie z którym w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe obejmuje odrębny majątek podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka, przy czym skutki prawne ograniczenia, zniesienia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań powstałych przed dniem zniesienia wspólności majątkowej małżeńskiej umownie lub sądownie. Sąd wyjaśnia, że odpowiedzialność podatkowa jest rozumiana jako dopuszczalność żądania przez wierzyciela podatkowego zapłaty podatku od zobowiązanych do tego podmiotów oraz możliwość stosowania przewidzianych prawem środków, zmierzających do przymusowego wyegzekwowania należnych podatków z ich majątku. Odpowiedzialność ta ma charakter osobisty nieograniczony. Podatnik odpowiada bowiem całym swoim majątkiem, bez ograniczeń kwotowych i wyłączania z niego określonych składników. Egzekucja może więc być skierowana do wszystkich rzeczy i praw składających się na jego majątek, z tym że obowiązują tu pewne wyłączenia i musi być zachowana kolejność zaspokajania w przypadku zbiegu tytułów wykonawczych. Nie są to jednakże ograniczenia w zakresie odpowiedzialności, a jedynie ograniczenia wynikające z trybu egzekucji zobowiązań podatkowych. Od odpowiedzialności osobistej należy odróżniać odpowiedzialność rzeczową, która też może ciążyć na danej osobie, np. w przypadku ustanowienia hipoteki lub zastawu skarbowego. Ponosi ona wówczas odpowiedzialność nawet po upływie okresu przedawnienia zobowiązania, ale ograniczoną tylko do wartości rzeczy, na której ustanowiono zabezpieczenie w tej formie. Odpowiedzialność podatnika powstaje również z mocy prawa, wraz z powstaniem zobowiązania, bez konieczności wydawania jakichkolwiek decyzji przez organ podatkowy. Odpowiedzialność podatnika istnieje przez cały okres, w którym ciąży na nim zobowiązanie podatkowe. Kończy się wraz z wygaśnięciem zobowiązania podatkowego, z pewnymi wyjątkami dotyczącymi przedawnienia. Odpowiedzialność ta, co do zasady, ustaje po upływie okresu przedawnienia. Nie można nie mieć na względzie tego, że egzekucja należności, łączy się z obowiązkiem poniesienia majątkowych konsekwencji niezapłacenia podatku w terminie. Obowiązek ten może dotknąć nie tylko odpowiedzialnego za podatek w ramach art. 26. Zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 j.t. z późn. zm., zw. dalej "k.r.o."), z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Przepis ten oddaje zasadniczo tę instytucje w jej kształcie od początku funkcjonowania kodeksu, poczynając od zapisu "z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa obejmująca ich dorobek (wspólność ustawowa). Przedmioty majątkowe nie objęte wspólnością stanowią majątek odrębny każdego z małżonków". Postrzegane jest to tak, że cechą szczególną tej wspólności majątkowej są silne i bezpośrednie związki elementów interesu osobistego każdego z małżonków z ich wspólną sytuacją majątkową. Np. stan zdrowia jednego małżonka, kwalifikacje pracownicze, zdolności menedżerskie czyli elementy osobiste, niemajątkowe oddziałują silnie na sytuację finansową obojga małżonków. Samo małżeństwo jest chronione na poziomie ustawy zasadniczej (art. 18 Konstytucji R.P.). Z pewnością małżeńska wspólność majątkowa w rozumieniu art. 31 k.r.o., nie jest instytucją stworzoną dla zabezpieczenia interesów finansowych Skarbu Państwa. Majątek odrębny małżonka stanowi jego wyłączną własność, a majątek wspólny małżonków jest współwłasnością łączną. Cechuje się ona tym, że w czasie trwania małżeństwa nie podlegają ani wyodrębnieniu udziały każdego z małżonków (cały majątek wspólny przysługuje w całości zarówno żonie, jak i mężowi), ani majątek wspólny nie może zostać podzielony. Oznacza to równocześnie, że majątek ten jest zarówno majątkiem tego z małżonków, na którym spoczywa dług publiczny, jak i majątkiem drugiego. Zatem nie ma wątpliwości co do tego, że małżonek zobowiązanego w takim wypadku jest adresatem czynności egzekucyjnych i to on poniesie majątkowe konsekwencje długu. Co więcej chodzi o jego własność, prawo chronione także na poziomie Konstytucji RP (art. 64). Odpowiedzialność małżonka, jaka łączy się z art. 27c u.p.e.a. i art. 31 k.r.o. jest rozumiana jako dopuszczalność stosowania przewidzianych prawem środków, zmierzających do przymusowego wyegzekwowania podatków z jego majątku. Małżonek de facto odpowiada wspólnym, a więc swoim majątkiem, bez ograniczeń kwotowych i wyłączania z niego określonych składników. Odpowiedzialność małżonka powstaje z mocy prawa, wraz z wystawieniem na niego tytułu wykonawczego, bez konieczności wydawania jakichkolwiek decyzji na niego przez organ podatkowy. Co więcej nie ma on na te decyzje (czy deklaracje) wpływu. Dodatkowo odpowiedzialność jest ustalona bez względu na zmiany majątkowe pomiędzy małżonkami (art. 29 § 2 O.p). Ostatecznie odpowiedzialność małżonka może istnieć przez cały okres, w którym ciąży na jego małżonku ("zobowiązanym") zobowiązanie podatkowe. W kontekście powyższego zarzuty Skarżącego dotyczące naruszenia przez Dyrektora Izby Skarbowej w B. art. 31 § 2, 33, 34, 47 § 1 K.r.o. w świetle art. 29 O.p., należało uznać za bezzasadne. Tym samym Sąd stwierdza, iż skoro egzekwowane należności z tytułu podatku od towarów i usług dotyczą poszczególnych okresów 2009 r., a umowa wyłączająca ustawową wspólność majątkową zawarta została po dacie ich powstania, to pozostaje ona bez wpływu na możliwość przymusowego dochodzenia przedmiotowych należności na drodze egzekucji administracyjnej z przedmiotów wchodzących w skład majątku wspólnego Skarżącego i jego małżonki przed jej zawarciem. Zdaniem Sądu organy obu instancji, jak wynika z akt sprawy, w ramach prowadzonego postępowania w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. prawidłowo oceniły sposób i formę dokonania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego zawiadomienia o zajęciu nieruchomości. W konsekwencji Sąd nie dopatrzył się naruszenia art. 121 O.p. i wynikającej z niego zasady pogłębiania zaufania do organów podatkowych. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.