III SA/Wa 609/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Radosław Teresiak, po rozpoznaniu w dniu 13 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] S.A. z siedzibą w [...] od postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie ze skargi [...] S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2012 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie [...] z siedzibą w [...] (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych motywując to brakiem środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Skarżąca wskazała, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 1.080.000 zł, wartość środków trwałych Skarżącej wynosi 1.167.945,52 zł. Skarżąca za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości 5.642.890,99 zł. Na rachunkach bankowych Skarżąca posiada salda ujemne 455,93 zł oraz 680,11 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca nadesłała wyciągi z rachunków bankowych, rachunek zysków i strat oraz bilans za 2016 i 2017 r. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada nieruchomości i jest fundatorem Fundacji [...] (fundusz założycielski 1.000 zł). Nadesłała wykaz należności, kartę środków trwałych, z której wynika, że Skarżąca posiada dwa lokale mieszkalne. Nadesłała deklaracje VAT-7 za okres od listopada 2017 r. do kwietnia 2018 r. oraz zeznania podatkowe CIT-8 za 2016 r. i 2017 r. Postanowieniem z dnia 31 lipca 2018 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że z dokumentów finansowych wynika, że w 2016 r. Skarżąca osiągnęła przychód w wysokości 165.832.829,27 zł, natomiast w 2017 r. Skarżąca uzyskała przychód w kwocie 23.219.023,28 zł. Obecnie, jak wynika z urzędowego formularza PPPr Skarżąca posiada kapitał zakładowy w wysokości 1.080.000 zł oraz środki trwałe w kwocie 1.167.945,52 zł. Zdaniem referendarza sądowego powyższe wielkości w porównaniu z wysokością wymaganych na tym etapie postępowania kosztów sądowych, nie pozwalają zatem stwierdzić, że Skarżąca wykazała przesłankę z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej jako: "P.p.s.a.") Również fakt poniesienia straty nie może być powodem przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 24 sierpnia 2018 r. Skarżąca złożyła sprzeciw, w którym podniosła, że referendarz sądowy dokonał wybiórczej analizy przedłożonej przez nią dokumentacji. Zdaniem Spółki referendarz sądowy pominął okoliczność wszczęcia wobec niej postępowania egzekucyjnego, co pozbawiło ją możliwości zarobkowania, a także zaciągania kredytów. Spółka zarzuciła również, że posiadane przez nią środki trwałe nie nadają się do spieniężenia. Składają się na nie bowiem: 425.535,44 tys. zł - adaptacja lokali na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej, 6107,40 zł – urządzenia techniczne i maszyny, 230.529,52 zł – leasing samochodów służących do prowadzenia działalności gospodarczej, 5773,16 zł – ekspres do kawy i drzwi wejściowe do biura. Skarżąca wyjaśniła również, że dokonała wpłat 500.000 zł tytułem zaliczek na zakup nieruchomości, która w założeniu miała być siedzibą Spółki. Zdaniem Skarżącej referendarz nie uwzględnił kapitału Spółki jako całości, który to ze względu na stratę jest ujemny. Ponadto Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 199 P.p.s.a. polegające na tym, że w wyniku braku prawidłowej i całościowej analizy jej wniosku może być jej odebrane prawo do sądu na skutek tego, że nie będzie ona w stanie uiścić kosztów sądowych. Do sprzeciwu załączono: karty środków trwałych, oświadczenia dot. środków trwałych, wydruk z ksiąg wieczystych, umowę najmu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych sytuacjach. W przypadku osób prawnych - gdy nie są one w stanie uiścić pełnych kosztów sądowych. Stosując prawo pomocy nie można chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (zob. postanowienie NSA z 15 października 2014 r., II FZ 1509/14). Należy również wskazać, że wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy wynika z tego, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa. Strona skarżąca wnioskowała w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych. Należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym jest wpis od skargi wymagany w kwocie 85.046 zł. W ocenie Sądu referendarz sądowy słusznie zauważył, iż Skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie kładzie się nacisk na to, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko z nią związane konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). W tym miejscu należy zauważyć, że wymóg ostrożności obowiązuje już od daty wszczęcia postępowań podatkowych (zob. postanowienie WSA w Warszawie z 20 kwietnia 2016 r., III SA/Wa 52/16). W niniejszej sprawie postępowanie kontrolne zostało wszczęte w 2014 r. Należy zatem zważyć, że odnosząc przychód w wysokości ponad 165 mln zł w 2016 r. i ponad 23 mln zł w 2017 r. (rachunek zysków i strat, k. 71 i 74 akt sądowych, a także deklaracja CIT – 8, k. 91 akt sądowych) i przy świadomości toczącego się postępowania kontrolnego, dotyczącego wystawienia faktur niedokumentujących rzeczywistego obrotu i uczestnictwa w oszustwie podatkowym, Spółka powinna była zabezpieczyć środki finansowe na poczet przyszłych sporów administracyjnych i sądowych. Przy ocenie sytuacji Skarżącej z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy istotna jest okoliczność, że Spółka, pomimo akcentowanych twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej prowadzi działalność gospodarczą w sposób ciągły. Dodać należy, iż wobec Spółki nie zostało zainicjowane postępowanie w kierunku ogłoszenia upadłości (a w każdym razie Spółka nie twierdzi, aby takie postępowanie miało miejsce). Oznacza to, że władze Spółki widzą realne możliwości jej funkcjonowania oraz wypłacalności. Skarżąca nie wykazała jednocześnie, że podjęła jakiekolwiek starania zmierzające do pozyskania środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, iż przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08 dostępne w centralnej bazie orzeczeń i informacji o sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym brak jest podstaw do traktowania Spółki w sposób szczególny w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. W tym miejscu należy odnieść się do argumentacji zawartej w sprzeciwie i stwierdzić, że co prawda, jak twierdzi Skarżąca, wykazane przez nią w bilansie środki trwałe nie nadają się do spieniężenia, jednakże zauważyć trzeba, że również stanowią one wyznacznik kondycji finansowej Spółki. Spółka przeznacza bowiem znaczne środki na inwestycje związane z nieruchomościami, a także na opłatę rat leasingowych (ok. 1 mln zł – wg danych zawartych w sprzeciwie, k. 109 akt sądowych). O braku środków finansowych strony skarżącej nie może również świadczyć fakt prowadzonego wobec Spółki postępowania egzekucyjnego, gdyż nie stoi ono na przeszkodzie prowadzeniu działalności gospodarczej. Nawiązując do twierdzenia Skarżącej, iż odmowa przyznania prawa pomocy odbierze jej prawo do sądu, wskazać należy, ze konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78. poz.483 z późn. zm.) stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. W tej sytuacji należy stwierdzić, że w pełni prawidłowa była ocena referendarza sądowego, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.