III SA/Wa 62/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące styczeń, wrzesień, listopad, grudzień 2009 r. oraz luty 2010 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący W. Z. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczył, iż od 5 lat nie pracuje i nie osiąga dochodu, mieszka u przyjaciół, żyje dzięki pomocy rodziny i przyjaciół. Dodał, iż z uwagi na brak konta bankowego nie może udowodnić wysokości tej pomocy. Skarżący powołał się także na zły stan zdrowia. Do majątku zaliczył zajętą przez komornika działkę rekreacyjną oraz dom letni. Podał, iż utrzymuje się z wypłat z Z. w wysokości 35 zł miesięcznie. Wśród zobowiązań i wydatków wymienił zadłużenie u siostry i syna na kwotę 5.000 zł, koszty leczenia (400 zł), leki (200 zł). Wyjaśnił, że z tytułu zamieszkiwania u przyjaciół i znajomych nie ponosi żadnych kosztów, tj. nie płaci czynszu, rachunków, zaś pożyczki są udzielane Skarżącemu bezpośrednio na bieżące potrzeby. Wskazał, iż nie posiada aktualnie rachunku bankowego. Poinformował, że wynagrodzenie pełnomocnika objęte jest tajemnicą adwokacką. Skarżący przedstawił zeznanie podatkowe, wydruki z księgi wieczystej, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnego prawa do sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, iż aby Sąd zastosował wyjątek w postaci prawa pomocy, skutkujący w istocie obciążeniem kosztami postępowania innych obywateli, musi dysponować rzetelnie wykazanymi faktami, obrazującymi w pełni sytuację materialną i rodzinną ubiegającego się o tę pomoc (zob. postanowienie NSA z 20 września 2011 r., II FZ 483/11). Oznacza to, że wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji zasada oficjalności, czyli działania Sądu z urzędu. To zatem wnioskodawca powinien przekonać Sąd o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej oraz ją odpowiednio uwiarygodnić, Sąd zaś ma dokonać jedynie oceny tej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma Sąd. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zasadniczo, od tego jak Sąd oceni to, co zostanie przez stronę wykazane. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. W niniejszej sprawie referendarz sądowy wykorzystał prawo nadane mu przepisem art. 255 P.p.s.a. i wezwał Skarżącego do nadesłania dodatkowych informacji, a także wskazał jakie to mają być informacje. W odpowiedzi na to wezwanie Skarżący przesłał pismo, zawierające treści, których nie sposób zweryfikować. I tak twierdzi on, że żyje dzięki pomocy rodziny i przyjaciół, u których mieszka "kątem". Z tego tytułu nie płaci czynszu, rachunków, nie ponosi kosztów utrzymania. Pożyczki są zaś udzielane mu bezpośrednio na bieżące potrzeby. Oświadczenia te brzmią dość nieprzekonująco. Zdaniem referendarza sądowego mało prawdopodobne jest, aby jedynym źródłem, z którego Skarżący uzyskuje środki chociażby na koszty leczenia (400 zł) czy leki (200 zł) była pomoc rodziny i przyjaciół. Z założenia pomoc taka ma bowiem jedynie charakter doraźny. Tymczasem w przypadku Skarżącego musiałaby ona przybrać formę stałego źródła utrzymania, gdyż – jak wynika z jego oświadczeń – źródła takiego nie posiada on już od 5 lat, a dochód z Z. nie jest znaczący. Trudno uwierzyć, by przez tak długi okres rodzina i przyjaciele utrzymywali Skarżącego. Zwłaszcza, że poza jego oświadczeniem nie ma dowodu, który potwierdzałby lub uprawdopodabniał ten fakt. Nie wynika z niego także, że rodzina i przyjaciele pomocy takiej rzeczywiście są w stanie udzielić. Nie przekonują również referendarza sądowego wyjaśnienia Skarżącego dotyczące zamieszkiwania "kątem" u przyjaciół, w sytuacji, gdy Skarżący posiada (jest współwłaścicielem) w miejscowości P. dom oraz działkę rekreacyjną. Nie jest też jasne kto ponosi koszty utrzymania tego domu. Ponadto nie można pominąć faktu, że Skarżący korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Nie wiadomo natomiast, jakie jest źródło finansowania kosztów z tym związanych. W aktach sprawy brak jest ewentualnego potwierdzenia, że pełnomocnik działa w jego imieniu pro bono. Skarżący poinformował tylko, że wynagrodzenie pełnomocnika objęte jest tajemnicą przedsiębiorstwa i tajemnicą adwokacką. To wszystko sprawia, że w niniejszej sprawie referendarz sądowy ma do dyspozycji jedynie oświadczenia Skarżącego i szczątkową dokumentację. Skoro udziela on lakonicznych i niepotwierdzonych wyjaśnień, to skutkiem takich działań jest niemożność dokonania miarodajnej oceny jego sytuacji materialnej. Trudno w świetle przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. oczekiwać, by Sądowi - bardziej niż ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy stronie - zależało na wykazaniu, że poniesienie kosztów postępowania nie jest w jej przypadku możliwe. Ustawodawca wyraźnie obciążył tym obowiązkiem wnioskodawcę, a nie Sąd. W tym stanie rzeczy uznać należy, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych, tym bardziej, że jedynym takim kosztem, do którego uiszczenia jest on zobowiązany na obecnym etapie postępowania jest opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł. W tej sytuacji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.