III SA/Wa 622/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 18 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od grudnia 2006 r. do marca 2008 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W skardze kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie z 7 marca 2017 r. skarżący – D. R., reprezentowany przez pełnomocnika, zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. Na podstawie zarządzenia z 3 lipca 2017 r. skarżący został wezwany do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu oraz do nadesłania dokumentów dotyczących jego sytuacji finansowej. W odpowiedzi skarżący złożył wniosek na formularzu wskazując, iż wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że na skutek wielu kontroli skarbowych i dochodzeń policyjnych został zmuszony zamknąć działalność gospodarczą, co spowodowało niedobory finansowe oraz separację małżeńską. Od 2014 r. skarżący mieszka sam. Od chwili zamknięcia działalności skarżący pracuje na podstawie umowy o pracę i zarabia nieco ponad 20.000 zł miesięcznie. Posiadane oszczędności skarżący przeznaczył na wpis w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Aktualnie, nie posiada oszczędności. Dom, w którym mieszka użyczyła mu żona. Skarżący nie posiada rachunków bankowych. Skarżący oświadczył, że jego miesięczny dochód wynosi 1.459,48 zł, a koszty to media – ok. 150 zł. Do wniosku skarżący załączył zeznanie PIT-37 za 2016 r., wydruk z listy płac oraz fakturę za energię elektryczną wystawioną na żonę skarżącego. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłane dokumenty okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), wezwano skarżącego do: wyjaśnienia, czy w istocie samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i czy samodzielnie utrzymuje dom (uprawdopodobnienia pozostawania żoną w separacji), wskazania, kto posiada tytułu prawny do nieruchomości: adres: R., [...] K., P., [...] K., ul. [...], [...] W., udokumentowania aktualnej sytuacji finansowej spółki J. Sp. zo.o. w której skarżący jest Prezesem Zarządu, a jego żona wspólnikiem (jakie spółka osiągnęła przychody za 2016 r. i w 2017 r., czy wypłacono dywidendy), nadesłania wyciągów z rachunków bankowych skarżącego za ostatnie 3 miesiące (za pośrednictwem, których skarżący opłaca rachunki za media, telefon, otrzymuje wynagrodzenie), przedstawienia jakie są miesięczne koszty utrzymania skarżącego (wyżywienie, utrzymanie domu, środki czystości, opłaty za media, dojazdy do pracy (jakim środkiem transportu) inne niezbędne. W odpowiedzi pełnomocnik wyjaśnił, że według oświadczenia skarżącego, prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe i samodzielnie utrzymuje dom. W kwestii pozostawania z żoną w separacji rzeczywistej, ale niepotwierdzonej przez Sąd, skarżący złożył oświadczenie w formie e-maila kierowanego do pełnomocnika. Odnośnie tytułów prawnych do wskazanych nieruchomości skarżący wyjaśnił, że tytuły te posiadają jego matka i żona. Jeżeli chodzi o J. Sp. z o.o., skarżący wskazał, że spółka ta osiągnęła za 2016 r. dochód do opodatkowania w wysokości 362.531 zł. Spółka wypłaciła wspólnikowi dywidendę w wysokości 493.457 zł. Do pisma załączono CIT-8 oraz uchwałę zarządu. Aktualnych wyników finansowych spółki za 2017 r. skarżący nie posiada, ponieważ księgowa jest na urlopie i nie ma możliwości uzyskania tych informacji na dzień dzisiejszy. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, nie posiada on rachunku bankowego, a koszty utrzymania pochłaniają jego pensję w wysokości 1.459,48 zł. Jedynym medium, które skarżący musi opłacać jest energia eklektyczna. Wodę czerpie z własnej studni. Dostępu do gazu nie posiada. Pozostałe środki przeznacza na wyżywienie, ubrania i inne potrzebne zakupy. Z e-maila kierowanego do pełnomocnika wynika ponadto, że skarżący, z uwagi na pełnienie funkcji prezesa zarządu spółki ma do dyspozycji samochód, który wykorzystuje tylko do celów służbowych. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Referendarz sądowy zauważa, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnego prawa do Sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie prezentowano pogląd, że ochrona prawa do Sądu przysługuje tym wnioskodawcom, którzy wykażą istnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. poprzez wyczerpujące i rzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej. Oznacza to, że to wnioskodawca powinien przekonać Sąd o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, Sąd zaś ma dokonać jedynie oceny tej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma Sąd. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 11 stycznia 2017 r., II FZ 918/16). Z powyższego wynika zatem, że warunkiem oceny zasadności przyznania prawa pomocy jest rzetelne i wyczerpujące przedstawienie sytuacji materialnej wnioskodawcy. W ocenie referendarza sądowego skarżący warunku tego nie spełnił. Trudno bowiem nie odnieść wrażenia, że próbuje on "dopasować" składane wyjaśnienia do z góry założonej tezy o niemożności poniesienia kosztów sądowych. Przed wszystkim, referendarz sądowy poddaje w wątpliwość kwestie niepozostawanie z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym (separacja faktyczna). Niewątpliwie bowiem tego rodzaju trudne sytuacje życiowe podejmowane są przez małżonków wówczas, gdy relacje miedzy nie mi są na tyle złe, że nie są oni w stanie wspólnie zamieszkiwać, przebywać. Jak wynika z kolei z oświadczeń skarżącego i nadesłanych dokumentów, żona skarżącego pozwala mu zamieszkiwać w nieruchomości stanowiącej jej własność. Co jednak najistotniejsze, żona skarżącego jest jedynym wspólnikiem w spółce J. Sp. z o.o., w której z kolei skarżący jest prezesem zarządu (zob. KRS). Jak wynika z uchwały zarządu z 16 lutego 2017 r. skarżący jako prezes zarządu (jedyny członek) postanowił wypłacić wspólnikowi spółki (żonie) zaliczkę na dywidendę w wysokości 493.457 zł brutto. W ocenie referendarza sądowego skarżący ewidentnie uchyla się od przedstawienia rzeczywistej sytuacji dochodowej żony. Tymczasem nie można zapominać, że wysokość osiąganych przez nią dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy żony skarżący nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego, pozwalałoby rozstrzygnąć o przyznaniu pomocy z budżetu państwa. W ocenie referendarza wątpliwości budzi również fakt stosunkowo niskiego wynagradzania skarżącego, jako prezesa zarządu, skoro spółka osiąga znaczące przychody (za 2016 r. przychód wyniósł ponad 2 mln, zgodnie z CIT-8). W tej sytuacji nie sposób – opierając się oświadczeniach skarżącego – stwierdzić, że istotnie wpis do skargi kasacyjnej (jedyny na tym etapie postępowania element kosztów sądowych) jest obciążeniem przekraczającym jego możliwości finansowe. Aby bowiem ocenić, czy dla skarżącego koszt sądowy w określonej wysokości (w tym przypadku wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 10.641 zł), to dużo czy mało i czy jest on w stanie go uiścić potrzebna jest pełna wiedza o jego kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy bowiem tych osób, które wykażą, że nie są w stanie w żaden sposób zgromadzić niezbędnych na ten cel środków. Tego zaś skarżący nie wykazał. W związku z powyższym, skoro w rozpoznawanej sprawie skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny i wyczerpujący swojej sytuacji finansowej brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja, w której się znajduje wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a tym samym uzasadnia przyznanie prawa pomocy.