III SA/Wa 626/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okresy od maja do grudnia 2007 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący M. K. reprezentowany przez adw. S. R., wniósł do Sądu, na urzędowym formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania ze względu na brak środków. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, córką i synem (ur. w [...] i [...] r.). Posiada udział w nieruchomości (dom) o powierzchni 260 m² oraz posiada 2 hektary nieruchomości rolnej. Skarżący posiada również samochody ciężarowe służące do prowadzenia działalności gospodarczej. Z oświadczenia wynika także, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej Skarżący w 2013 r. poniósł stratę, natomiast jego żona z tego samego tytułu uzyskuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie 2.000 zł. Skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego stan majątkowy i przedstawił wyciąg z rachunku bankowego firmy "[...]" (przy sprawie III SA/Wa 99/14), zeznania podatkowe z których wynika, że w 2011 r. uzyskał przychód w kwocie 2.548.451,52 zł oraz osiągnął dochód 86.785,46 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły natomiast 2.461.666,06 zł. Natomiast w 2012 r. Skarżący uzyskał przychód 3.242.164,80 zł, strata wyniosła 12.773,77zł przy kosztach uzyskania przychodu 3.254.938,57 zł. Ponadto Skarżący przedstawił również rozliczenie, z którego wynika, że w 2013 r. sprzedał towary i usługi na kwotę 2.487.492,81 zł. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwaną dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu w kwocie 2.000 zł jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. W sprawie należało wziąć również pod uwagę, że Skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisów w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem tj. III SA/Wa 99/14 oraz III SA/Wa 933/14, w kwotach 767 zł i 2.000 z. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu (referendarza sądowego) dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). Tymczasem Skarżący nie wykonał wezwania referendarza sądowego i wszystkich wymaganych dokumentów źródłowych nie przedłożył. W szczególności Skarżący nie przedłożył mimo, że był do tego zobowiązany wyciągów z rachunków bankowych, zeznań podatkowych swojej żony. Skarżący nie wskazał również kosztów miesięcznego utrzymania ani dokumentów świadczących o posiadanych zobowiązaniach. Ponadto Skarżący nie przedłożył, mimo, że był do tego zobowiązany wyciągów z posiadanych rachunków bankowych (osobistych). Nie wyjaśnił też, ze takiego rachunku bankowego nie posiada. Przedłożył natomiast wyciąg z rachunku bankowego prowadzonej przez siebie firmy (przy sprawie III SA/Wa 99/14). Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało zatem rozpoznać w oparciu o przedłożone informacje oraz akta sprawy. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby referendarz sądowy miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Z przedłożonych informacji wynika, że Skarżący prowadzi działalność gospodarczą uzyskując z tego tytułu przychody, które jak wynika z przedstawionych zeznań podatkowych, w 2011 r. wyniosły 2.548.451,52 zł, a w 2012 r. 3.242.164,80 zł. Odnosząc się natomiast do argumentacji Skarżącego, że za 2012 rok poniósł stratę z działalności, należy stwierdzić, że nie jest to okoliczność z powodu której należy przyznać Skarżącemu prawo pomocy. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. (I FZ 260/08) strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych (zob. też postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13). To przede wszystkim przychody obrazują rozmiar prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i jego zdolność finansową. Z nadesłanych natomiast dokumentów wynika, że Skarżący nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, wręcz przeciwnie uzyskuje z tego tytułu przychody. Z przedstawionego rozliczenia wynika bowiem, że w 2013 r. Skarżący osiągnął przychód w kwocie 2.487.492,81 zł. Jednakże dysponując tylko takimi informacjami referendarz sądowy nie był w stanie dokonać zestawienia dochodów Skarżącego z Jego wydatkami. Niemożliwa zatem była ocena kondycji finansowej Skarżącego i ocena czy Skarżący jest w stanienie ponieść należne w sprawie koszty sądowe. Wobec niedostosowania się przez Skarżącego do wezwania z 3 marca 2013 r., - niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych Skarżącego, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazł wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 P.p.s.a., można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). W tym stanie rzeczy referendarz sądowy uznał, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 245, art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.